యజతాం నైమిషేయాణాం సత్త్రే ద్వాదశవార్షికే ఆజగ్ముస్ తత్ర మునయస్ తథాన్యే ఽపి ద్విజాతయః
నైమిశారణ్యవాసులు నిర్వహించిన పన్నెండు సంవత్సరాల యజ్ఞానికి అనేక మునులు, ఇతర ద్విజాతులు అక్కడికి వచ్చారు.
తాన్ ఆగతాన్ ద్విజాంస్ తే తు పూజాం చక్రుర్ యథోచితామ్ తేషు తత్రోపవిష్టేషు ఋత్విగ్భిః సహితేషు చ
వచ్చిన ద్విజులను అక్కడి వారు యథావిధిగా సత్కరించారు. వారు ఋత్వికులతో కలిసి అక్కడ కూర్చున్నారు.
తత్రాజగామ సూతస్ తు మతిమాంల్ లోమహర్షణః తం దృష్ట్వా తే మునివరాః పూజాం చక్రుర్ ముదాన్వితాః
అప్పుడు జ్ఞానవంతుడైన సూతుడు లోమహర్షణుడు అక్కడికి వచ్చాడు. అతన్ని చూసి మునిశ్రేష్ఠులు ఆనందంతో అతనికి పూజ చేశారు.
సో ఽపి తాన్ ప్రతిపూజ్యైవ సంవివేశ వరాసనే కథాం చక్రుస్ తదాన్యోన్యం సూతేన సహితా ద్విజాః
ఆయన కూడా వారిని గౌరవంగా అభివాదించి, ముఖ్యాసనంలో కూర్చున్నాడు. అప్పుడు ద్విజులు, సూతునితో కలిసి పరస్పరం సంభాషణ ప్రారంభించారు.
కథాన్తే వ్యాసశిష్యం తే పప్రచ్ఛుః సంశయం ముదా ఋత్విగ్భిః సహితాః సర్వే సదస్యైః సహ దీక్షితాః
కథలు ముగిసిన తరువాత, ఋత్వికులు, ఇతర సభ్యులతో కలిసి, వ్యాసశిష్యునిని సంతోషంగా తమ సందేహాలను అడిగారు.
పురాణాగమశాస్త్రాణి సేతిహాసాని సత్తమ జానాసి దేవదైత్యానాం చరితం జన్మ కర్మ చ
మహానుభావా! నీవు పురాణాలు, ఆగమాలు, శాస్త్రాలు, ఇతిహాసాలు, దేవతలూ, దానవుల జననాలు, వారి కర్మలు అన్నీ తెలుసు.
న తే ఽస్త్య్ అవిదితం కించిద్ వేదే శాస్త్రే చ భారతే పురాణే మోక్షశాస్త్రే చ సర్వజ్ఞో ఽసి మహామతే
వేదాల్లో, శాస్త్రాల్లో, భారతంలో, పురాణాల్లో, మోక్షశాస్త్రాల్లో నీకు తెలియనిది ఏమీ లేదు. నీవు సర్వజ్ఞుడు, మహామతి.
యథాపూర్వమ్ ఇదం సర్వమ్ ఉత్పన్నం సచరాచరమ్ ససురాసురగన్ధర్వం సయక్షోరగరాక్షసమ్
మునుపటిలాగే, ఈ సర్వజగత్తు—చలించునవి, అచలించునవి, దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, పాములు, రాక్షసులతో కూడినవి—ఎలా పుట్టాయో చెప్పు.
శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామహే సూత బ్రూహి సర్వం యథా జగత్ బభూవ భూయశ్ చ యథా మహాభాగ భవిష్యతి
సూతమహాశయా, మేము ఈ లోకము ఎలా పుట్టిందో, మళ్లీ ఎలా అవుతుందో అన్నీ వినాలని కోరుకుంటున్నాము. దయచేసి మీరు అన్నీ వివరంగా చెప్పండి.
యతశ్ చైవ జగత్ సూత యతశ్ చైవ చరాచరమ్ లీనమ్ ఆసీత్ తథా యత్ర లయమ్ ఏష్యతి యత్ర చ
సూతా, ఈ జగత్తు ఎక్కడినుంచి ఉద్భవించిందో, చరాచరములు ఎక్కడ కలిసిపోయాయో, అలాగే చివరికి అవి మళ్లీ ఎక్కడ లయమవుతాయో చెప్పండి.
అవికారాయ శుద్ధాయ నిత్యాయ పరమాత్మనే సదైకరూపరూపాయ విష్ణవే సర్వజిష్ణవే
మార్పు లేని, శుద్ధమైన, నిత్యమైన పరమాత్మ అయిన, ఎప్పుడూ ఒకే రూపంగా ఉన్న, సర్వ విజేత అయిన విష్ణువుకు నమస్కరిస్తాను.
నమో హిరణ్యగర్భాయ హరయే శఙ్కరాయ చ వాసుదేవాయ తారాయ సర్గస్థిత్యన్తకర్మణే
హిరణ్యగర్భుడు, హరి, శంకరుడు, వాసుదేవుడు, లోక రక్షకుడు, సృష్టి, స్థితి, లయ కార్యములను నిర్వహించేవారికి నమస్కారం.
ఏకానేకస్వరూపాయ స్థూలసూక్ష్మాత్మనే నమః అవ్యక్తవ్యక్తభూతాయ విష్ణవే ముక్తిహేతవే
ఒక్కరైనవాడు, అనేక రూపాలుగలవాడు, స్థూలమైనవాడు, సూక్ష్మమైనవాడు, వ్యక్తమూ, అవ్యక్తమూ అయినవాడు, మోక్షానికి కారణమైన విష్ణువుకు నమస్కారం.
సర్గస్థితివినాశాయ జగతో యో ఽజరామరః మూలభూతో నమస్ తస్మై విష్ణవే పరమాత్మనే
జగత్తు సృష్టి, స్థితి, లయాలకు మూలమైన, వయస్సు లేని, మరణం లేని పరమాత్మ అయిన విష్ణువుకు నమస్కారం.
ఆధారభూతం విశ్వస్యాప్య్ అణీయాంసమ్ అణీయసామ్ ప్రణమ్య సర్వభూతస్థమ్ అచ్యుతం పురుషోత్తమమ్
ఈ విశ్వానికి ఆధారమైన, అణువుకంటే అణువైన, సమస్త భూతాలలో నివసించే, అచ్యుతుడు, పురుషోత్తముడైనవారికి మోకాళ్ళు వంచి నమస్కరిస్తాను.
జ్ఞానస్వరూపమ్ అత్యన్తం నిర్మలం పరమార్థతః తమ్ ఏవార్థస్వరూపేణ భ్రాన్తిదర్శనతః స్థితమ్
జ్ఞాన స్వరూపుడైన, పరమ శుద్ధుడైన, నిజమైన తత్వంగా ఉన్నవాడు, మన భ్రమ వల్ల వేరుగా కనిపించినా, వాస్తవంగా ఆత్మ స్వరూపంగా స్థితి చెందాడు.
విష్ణుం గ్రసిష్ణుం విశ్వస్య స్థితౌ సర్గే తథా ప్రభుమ్ సర్వజ్ఞం జగతామ్ ఈశమ్ అజమ్ అక్షయమ్ అవ్యయమ్
విష్ణువు లయ సమయంలో జగత్తును లోనికి తీసుకునేవాడు, సృష్టి, స్థితి సమయంలో ప్రభువు, సర్వజ్ఞుడు, జగత్తుల అధిపతి, జన్మ లేని, నశించని, మారని వాడు.
ఆద్యం సుసూక్ష్మం విశ్వేశం బ్రహ్మాదీన్ ప్రణిపత్య చ ఇతిహాసపురాణజ్ఞం వేదవేదాఙ్గపారగమ్
ఆదికాలపు, అత్యంత సూక్ష్మమైన, విశ్వాధిపతి అయినవారికి, బ్రహ్మాదులకూ నమస్కరిస్తూ, ఇతిహాస పురాణాలను, వేదాలను, వేదాంగాలను సంపూర్ణంగా తెలిసినవారికి నమస్కరిస్తాను.
సర్వశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞం పరాశరసుతం ప్రభుమ్ గురుం ప్రణమ్య వక్ష్యామి పురాణం వేదసంమితమ్
సర్వ శాస్త్రార్థ తత్త్వాన్ని తెలిసిన పరాశరుని కుమారుడు, ప్రభువు, గురువుకు నమస్కరిస్తూ, వేదాలకు అనుగుణంగా పురాణాన్ని చెప్పబోతున్నాను.
కథయామి యథా పూర్వం దక్షాద్యైర్ మునిసత్తమైః పృష్టః ప్రోవాచ భగవాన్ అబ్జయోనిః పితామహః
డక్షుడు మొదలైన మునిశ్రేష్ఠులు అడిగినప్పుడు, పద్మంలో జన్మించిన పితామహుడు చెప్పిన విధంగా నేను ఇప్పుడు వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
శృణుధ్వం సంప్రవక్ష్యామి కథాం పాపప్రణాశినీమ్ కథ్యమానాం మయా చిత్రాం బహ్వర్థాం శ్రుతివిస్తరామ్
మీరు వినండి, పాపాలను నశింపజేసే, అద్భుతమైన, అర్థవంతమైన, వేదోక్తమైన ఈ కథను నేను పూర్తిగా వివరిస్తాను.
యస్ త్వ్ ఇమాం ధారయేన్ నిత్యం శృణుయాద్ వాప్య్ అభీక్ష్ణశః స్వవంశధారణం కృత్వా స్వర్గలోకే మహీయతే
ఈ కథను ఎవరైనా నిత్యం జపిస్తే లేదా తరచూ వినితే, తమ వంశాన్ని నిలబెట్టుకుంటూ, వారు స్వర్గలోకంలో ఘనత పొందుతారు.
అవ్యక్తం కారణం యత్ తన్ నిత్యం సదసదాత్మకమ్ ప్రధానం పురుషస్ తస్మాన్ నిర్మమే విశ్వమ్ ఈశ్వరః
అవ్యక్తమైన, శాశ్వతమైన, సత్-అసత్ స్వరూపమైన కారణం నుండి, ప్రాధానం, పురుషుడు, ఈశ్వరుడు ఈ విశ్వాన్ని సృష్టించాడు.
తం బుధ్యధ్వం మునిశ్రేష్ఠా బ్రహ్మాణమ్ అమితౌజసమ్ స్రష్టారం సర్వభూతానాం నారాయణపరాయణమ్
మునిశ్రేష్ఠులారా, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న బ్రహ్మను, సమస్త భూతాలకు సృష్టికర్తను, నారాయణునికి పరాయణుడైనవాడిని మీరు తెలుసుకోండి.
అహంకారస్ తు మహతస్ తస్మాద్ భూతాని జజ్ఞిరే భూతభేదాశ్ చ భూతేభ్య ఇతి సర్గః సనాతనః
మహత్త్వం నుండి అహంకారం, దానినుండి భూతాలు జన్మించాయి. భూతాల నుండి భూత భేదాలు ఏర్పడ్డాయి. ఇదే శాశ్వత సృష్టి.
విస్తరావయవం చైవ యథాప్రజ్ఞం యథాశ్రుతి కీర్త్యమానం శృణుధ్వం వః సర్వేషాం కీర్తివర్ధనమ్
ప్రతి ఒక్కరి కీర్తిని పెంచే విధంగా, యథాశక్తి, యథాశ్రుతి ప్రకారం వివరంగా చెప్పబడుతున్న ఈ కథను మీరు శ్రద్ధగా వినండి.
కీర్తితం స్థిరకీర్తీనాం సర్వేషాం పుణ్యవర్ధనమ్ తతః స్వయంభూర్ భగవాన్ సిసృక్షుర్ వివిధాః ప్రజాః
స్థిరమైన కీర్తి కలిగిన అందరికీ పుణ్యాన్ని పెంచే ఈ కథ చెప్పబడింది. ఆ తరువాత స్వయంభూ భగవంతుడు, అనేక ప్రజలను సృష్టించాలనే ఆకాంక్షతో,
అప ఏవ ససర్జాదౌ తాసు వీర్యమ్ అథాసృజత్ ఆపో నారా ఇతి ప్రోక్తా ఆపో వై నరసూనవః
మొదట ఆయన నీటిని సృష్టించాడు. ఆ నీటిలో తన వీర్యాన్ని ఉంచాడు. ఆ నీటిని 'నారా' అని అంటారు. ఆ నీరు నరుని సంతానం అని చెప్పబడింది.
అయనం తస్య తాః పూర్వం తేన నారాయణః స్మృతః హిరణ్యవర్ణమ్ అభవత్ తద్ అణ్డమ్ ఉదకేశయమ్
ఆ నీరు ఆయనకు మొదటి నివాసస్థలంగా నిలిచింది. అందువల్ల ఆయనను నారాయణుడు అని పిలుస్తారు. ఆ నీటిపై తేలుతూ, బంగారు రంగు గల అండం ఏర్పడింది.
తత్ర జజ్ఞే స్వయం బ్రహ్మా స్వయంభూర్ ఇతి నః శ్రుతమ్ హిరణ్యవర్ణో భగవాన్ ఉషిత్వా పరివత్సరమ్
ఆ అండంలో స్వయంగా బ్రహ్మ జన్మించాడు. ఆయనను స్వయంభువు అని మేము విన్నాము. ఆ బంగారు వర్ణుడైన భగవంతుడు అక్కడ ఒక సంవత్సరం పాటు నివసించాడు.