యస్మాత్ సర్వమ్ ఇదం ప్రపఞ్చరచితం మాయాజగజ్ జాయతే యస్మింస్ తిష్ఠతి యాతి చాన్తసమయే కల్పానుకల్పే పునః యం ధ్యాత్వా మునయః ప్రపఞ్చరహితం విన్దన్తి మోక్షం ధ్రువం తం వన్దే పురుషోత్తమాఖ్యమ్ అమలం నిత్యం విభుం నిశ్చలమ్
ఈ జగత్తు అంతా మాయతో నిండినది, అది యెక్కడి నుండి పుట్టిందో, యెవరిలో నిలిచిందో, యెవరిలో కలిసిపోతుందో, ఆ శాశ్వతమైన, నిర్మలమైన, నిత్యమైన, వ్యాపకమైన, కదలని పరమపురుషునికి నేను వందనం చేస్తున్నాను. మునులు ఆయనను ధ్యానించి, ఈ లోకబంధనాల నుండి విముక్తిని పొందుతారు.
యం ధ్యాయన్తి బుధాః సమాధిసమయే శుద్ధం వియత్సంనిభమ్ నిత్యానన్దమయం ప్రసన్నమ్ అమలం సర్వేశ్వరం నిర్గుణమ్ వ్యక్తావ్యక్తపరం ప్రపఞ్చరహితం ధ్యానైకగమ్యం విభుమ్ తం సంసారవినాశహేతుమ్ అజరం వన్దే హరిం ముక్తిదమ్
బుద్ధిమంతులు ధ్యానం చేసే సమయములో ఆ పరమాత్మను తలచుతారు. ఆయన ఆకాశంలా నిర్మలమైనవాడు, నిత్యానందమయుడు, ప్రశాంతుడు, పాపరహితుడు, సమస్తానికి అధిపతి, గుణాలకు అతీతుడు, వ్యక్తమైనదానికీ, అవ్యక్తమైనదానికీ అతీతుడు, లోకబంధనాల నుండి దూరంగా ఉన్నవాడు, ధ్యానంతో మాత్రమే పొందగలిగినవాడు, అన్నిచోట్ల వ్యాపించినవాడు, సంసారాన్ని నశింపజేసే కారణమైన వాడు, వృద్ధాప్యమూ లేని హరిని, ముక్తిని ప్రసాదించేవాడిని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
సుపుణ్యే నైమిషారణ్యే పవిత్రే సుమనోహరే నానామునిజనాకీర్ణే నానాపుష్పోపశోభితే
అతి పవిత్రమైన, మధురమైన నైమిశారణ్యములో, అనేక మునులు కూడి, వివిధ రకాల పువ్వులతో అలంకరించబడిన ఆ అడవిలో,
సరలైః కర్ణికారైశ్ చ పనసైర్ ధవఖాదిరైః ఆమ్రజమ్బూకపిత్థైశ్ చ న్యగ్రోధైర్ దేవదారుభిః
సరళ, కర్ణికార, పనస, ధవ, ఖాదిర, మామిడి, జంబు, కపిత్థ, న్యగ్రోధ, దేవదారు వంటి చెట్లతో ఆ అడవి అలంకరించబడింది.
అశ్వత్థైః పారిజాతైశ్ చ చన్దనాగురుపాటలైః బకులైః సప్తపర్ణైశ్ చ పుంనాగైర్ నాగకేసరైః
అశ్వత్థ, పారిజాత, గంధపు చెట్టు, అగరు, పాటల, బకుల, సప్తపర్ణ, పున్నాగ, నాగకేసర వంటి చెట్లతో కూడి ఉంది.
శాలైస్ తాలైస్ తమాలైశ్ చ నారికేలైస్ తథార్జునైః అన్యైశ్ చ బహుభిర్ వృక్షైశ్ చమ్పకాద్యైశ్ చ శోభితే
శాల, తాళ, తమాల, కొబ్బరి, అర్జున, ఇంకా అనేక ఇతర చెట్లు, చంపకాది చెట్లతో ఆ అడవి ఎంతో అందంగా కనిపించింది.
నానాపక్షిగణాకీర్ణే నానామృగగణైర్ యుతే నానాజలాశయైః పుణ్యైర్ దీర్ఘికాద్యైర్ అలంకృతే
వివిధ రకాల పక్షుల గుంపులతో, అనేక జంతువులతో, పవిత్రమైన నీటివేళలు, పొడవైన చెరువులతో ఆ అడవి అలంకరించబడింది.
బ్రాహ్మణైః క్షత్రియైర్ వైశ్యైః శూద్రైశ్ చాన్యైశ్ చ జాతిభిః వానప్రస్థైర్ గృహస్థైశ్ చ యతిభిర్ బ్రహ్మచారిభిః
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, ఇతర జాతులు, వనప్రస్థులు, గృహస్థులు, యతులు, బ్రహ్మచారులు అక్కడ నివసిస్తున్నారు.
సంపన్నైర్ గోకులైశ్ చైవ సర్వత్ర సమలంకృతే యవగోధూమచణకైర్ మాషముద్గతిలేక్షుభిః
అన్ని చోట్ల గొర్రెలు, ఆవులు వంటి పశువుల గుంపులతో, యవ, గోధుమ, శనగ, మినుము, పెసలు, నువ్వులు, చెరకు వంటి ధాన్యాలతో ఆ ప్రాంతం సంపన్నంగా ఉంది.
చీనకాద్యైస్ తథా మేధ్యైః సస్యైశ్ చాన్యైశ్ చ శోభితే తత్ర దీప్తే హుతవహే హూయమానే మహామఖే
చీనక వంటి పవిత్రమైన పంటలతో, ఇంకా అనేక రకాల మొక్కలతో అలంకరించబడిన ఆ ప్రదేశంలో, అగ్నికుండంలో మహాయజ్ఞం జరుగుతోంది.
యజతాం నైమిషేయాణాం సత్త్రే ద్వాదశవార్షికే ఆజగ్ముస్ తత్ర మునయస్ తథాన్యే ఽపి ద్విజాతయః
నైమిశారణ్యవాసులు నిర్వహించిన పన్నెండు సంవత్సరాల యజ్ఞానికి అనేక మునులు, ఇతర ద్విజాతులు అక్కడికి వచ్చారు.
తాన్ ఆగతాన్ ద్విజాంస్ తే తు పూజాం చక్రుర్ యథోచితామ్ తేషు తత్రోపవిష్టేషు ఋత్విగ్భిః సహితేషు చ
వచ్చిన ద్విజులను అక్కడి వారు యథావిధిగా సత్కరించారు. వారు ఋత్వికులతో కలిసి అక్కడ కూర్చున్నారు.
తత్రాజగామ సూతస్ తు మతిమాంల్ లోమహర్షణః తం దృష్ట్వా తే మునివరాః పూజాం చక్రుర్ ముదాన్వితాః
అప్పుడు జ్ఞానవంతుడైన సూతుడు లోమహర్షణుడు అక్కడికి వచ్చాడు. అతన్ని చూసి మునిశ్రేష్ఠులు ఆనందంతో అతనికి పూజ చేశారు.
సో ఽపి తాన్ ప్రతిపూజ్యైవ సంవివేశ వరాసనే కథాం చక్రుస్ తదాన్యోన్యం సూతేన సహితా ద్విజాః
ఆయన కూడా వారిని గౌరవంగా అభివాదించి, ముఖ్యాసనంలో కూర్చున్నాడు. అప్పుడు ద్విజులు, సూతునితో కలిసి పరస్పరం సంభాషణ ప్రారంభించారు.
కథాన్తే వ్యాసశిష్యం తే పప్రచ్ఛుః సంశయం ముదా ఋత్విగ్భిః సహితాః సర్వే సదస్యైః సహ దీక్షితాః
కథలు ముగిసిన తరువాత, ఋత్వికులు, ఇతర సభ్యులతో కలిసి, వ్యాసశిష్యునిని సంతోషంగా తమ సందేహాలను అడిగారు.
పురాణాగమశాస్త్రాణి సేతిహాసాని సత్తమ జానాసి దేవదైత్యానాం చరితం జన్మ కర్మ చ
మహానుభావా! నీవు పురాణాలు, ఆగమాలు, శాస్త్రాలు, ఇతిహాసాలు, దేవతలూ, దానవుల జననాలు, వారి కర్మలు అన్నీ తెలుసు.
న తే ఽస్త్య్ అవిదితం కించిద్ వేదే శాస్త్రే చ భారతే పురాణే మోక్షశాస్త్రే చ సర్వజ్ఞో ఽసి మహామతే
వేదాల్లో, శాస్త్రాల్లో, భారతంలో, పురాణాల్లో, మోక్షశాస్త్రాల్లో నీకు తెలియనిది ఏమీ లేదు. నీవు సర్వజ్ఞుడు, మహామతి.
యథాపూర్వమ్ ఇదం సర్వమ్ ఉత్పన్నం సచరాచరమ్ ససురాసురగన్ధర్వం సయక్షోరగరాక్షసమ్
మునుపటిలాగే, ఈ సర్వజగత్తు—చలించునవి, అచలించునవి, దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, పాములు, రాక్షసులతో కూడినవి—ఎలా పుట్టాయో చెప్పు.
శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామహే సూత బ్రూహి సర్వం యథా జగత్ బభూవ భూయశ్ చ యథా మహాభాగ భవిష్యతి
సూతమహాశయా, మేము ఈ లోకము ఎలా పుట్టిందో, మళ్లీ ఎలా అవుతుందో అన్నీ వినాలని కోరుకుంటున్నాము. దయచేసి మీరు అన్నీ వివరంగా చెప్పండి.
యతశ్ చైవ జగత్ సూత యతశ్ చైవ చరాచరమ్ లీనమ్ ఆసీత్ తథా యత్ర లయమ్ ఏష్యతి యత్ర చ
సూతా, ఈ జగత్తు ఎక్కడినుంచి ఉద్భవించిందో, చరాచరములు ఎక్కడ కలిసిపోయాయో, అలాగే చివరికి అవి మళ్లీ ఎక్కడ లయమవుతాయో చెప్పండి.
అవికారాయ శుద్ధాయ నిత్యాయ పరమాత్మనే సదైకరూపరూపాయ విష్ణవే సర్వజిష్ణవే
మార్పు లేని, శుద్ధమైన, నిత్యమైన పరమాత్మ అయిన, ఎప్పుడూ ఒకే రూపంగా ఉన్న, సర్వ విజేత అయిన విష్ణువుకు నమస్కరిస్తాను.
నమో హిరణ్యగర్భాయ హరయే శఙ్కరాయ చ వాసుదేవాయ తారాయ సర్గస్థిత్యన్తకర్మణే
హిరణ్యగర్భుడు, హరి, శంకరుడు, వాసుదేవుడు, లోక రక్షకుడు, సృష్టి, స్థితి, లయ కార్యములను నిర్వహించేవారికి నమస్కారం.
ఏకానేకస్వరూపాయ స్థూలసూక్ష్మాత్మనే నమః అవ్యక్తవ్యక్తభూతాయ విష్ణవే ముక్తిహేతవే
ఒక్కరైనవాడు, అనేక రూపాలుగలవాడు, స్థూలమైనవాడు, సూక్ష్మమైనవాడు, వ్యక్తమూ, అవ్యక్తమూ అయినవాడు, మోక్షానికి కారణమైన విష్ణువుకు నమస్కారం.
సర్గస్థితివినాశాయ జగతో యో ఽజరామరః మూలభూతో నమస్ తస్మై విష్ణవే పరమాత్మనే
జగత్తు సృష్టి, స్థితి, లయాలకు మూలమైన, వయస్సు లేని, మరణం లేని పరమాత్మ అయిన విష్ణువుకు నమస్కారం.
ఆధారభూతం విశ్వస్యాప్య్ అణీయాంసమ్ అణీయసామ్ ప్రణమ్య సర్వభూతస్థమ్ అచ్యుతం పురుషోత్తమమ్
ఈ విశ్వానికి ఆధారమైన, అణువుకంటే అణువైన, సమస్త భూతాలలో నివసించే, అచ్యుతుడు, పురుషోత్తముడైనవారికి మోకాళ్ళు వంచి నమస్కరిస్తాను.
జ్ఞానస్వరూపమ్ అత్యన్తం నిర్మలం పరమార్థతః తమ్ ఏవార్థస్వరూపేణ భ్రాన్తిదర్శనతః స్థితమ్
జ్ఞాన స్వరూపుడైన, పరమ శుద్ధుడైన, నిజమైన తత్వంగా ఉన్నవాడు, మన భ్రమ వల్ల వేరుగా కనిపించినా, వాస్తవంగా ఆత్మ స్వరూపంగా స్థితి చెందాడు.
విష్ణుం గ్రసిష్ణుం విశ్వస్య స్థితౌ సర్గే తథా ప్రభుమ్ సర్వజ్ఞం జగతామ్ ఈశమ్ అజమ్ అక్షయమ్ అవ్యయమ్
విష్ణువు లయ సమయంలో జగత్తును లోనికి తీసుకునేవాడు, సృష్టి, స్థితి సమయంలో ప్రభువు, సర్వజ్ఞుడు, జగత్తుల అధిపతి, జన్మ లేని, నశించని, మారని వాడు.
ఆద్యం సుసూక్ష్మం విశ్వేశం బ్రహ్మాదీన్ ప్రణిపత్య చ ఇతిహాసపురాణజ్ఞం వేదవేదాఙ్గపారగమ్
ఆదికాలపు, అత్యంత సూక్ష్మమైన, విశ్వాధిపతి అయినవారికి, బ్రహ్మాదులకూ నమస్కరిస్తూ, ఇతిహాస పురాణాలను, వేదాలను, వేదాంగాలను సంపూర్ణంగా తెలిసినవారికి నమస్కరిస్తాను.
సర్వశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞం పరాశరసుతం ప్రభుమ్ గురుం ప్రణమ్య వక్ష్యామి పురాణం వేదసంమితమ్
సర్వ శాస్త్రార్థ తత్త్వాన్ని తెలిసిన పరాశరుని కుమారుడు, ప్రభువు, గురువుకు నమస్కరిస్తూ, వేదాలకు అనుగుణంగా పురాణాన్ని చెప్పబోతున్నాను.
కథయామి యథా పూర్వం దక్షాద్యైర్ మునిసత్తమైః పృష్టః ప్రోవాచ భగవాన్ అబ్జయోనిః పితామహః
డక్షుడు మొదలైన మునిశ్రేష్ఠులు అడిగినప్పుడు, పద్మంలో జన్మించిన పితామహుడు చెప్పిన విధంగా నేను ఇప్పుడు వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.