యోగబలంతో ఇంద్రియాల ద్వారా ప్రజలలో ఆనందాన్ని కలిగించేవాడు, యోగశక్తితో ఆగమనం, గమనం కలిగించేవాడు, ఆయనే ధర్మసంస్థాపకుడు, ప్రభువు. ధర్మవంతులకు ఆయనే మార్గం, పాపకారులకు మార్గములేనివాడు; నలుగురు వర్ణాలకు ఆదికర్త, రక్షకుడు కూడా ఆయనే. నలుగురు విద్యల్ని తెలిసినవాడు, నలుగురు ఆశ్రమాల్లో స్థితుడైనవాడు, దిక్కులు, ఆకాశం, భూమి, వాయువు, అగ్ని—ఇవి అన్నీ ఆయనే. చంద్రుడు, సూర్యుని స్వరూపంగా ప్రకాశించే దీపము ఆయనే; యుగాధిపతి, రాత్రిలో సంచారుడు; పరమజ్యోతి అని వినబడే వాడు, పరమతపస్సు అని వినబడే వాడు ఆయనే. కొందరు ఆయన్ను పరమునిగా, మరికొందరు అపరమునిగా పిలుస్తారు; ఆయనే పరమాత్మ, ఆదిత్యుల్లో దేవుడు, దైత్య సంహారకుడు, సర్వవ్యాపకుడు. యుగాంతంలో సంహారమును చేయువాడు, లోకాల సంహారకులను సంహరించేవాడు; లోకాల మధ్య బ్రిడ్జ్ వలె ఉన్న వాడు, పవిత్రులను మించిన పవిత్రుడు. వేదజ్ఞులచే తెలుసుకోబడేవాడు, సృష్టిశక్తి కలవారికి అధిపతి; మృదువులలో సోమస్వరూపుడు, అగ్నిస్వరూపులలో అగ్ని స్వరూపుడు. ఇంద్రులలో అధిపతి, తపస్సులో తత్త్వం, నియమాన్ని పాటించేవారిలో వినయస్వరూపుడు, ప్రకాశవంతులలో తేజస్సు ఆయనే. రూపవంతులలో రూపము, లక్ష్యవంతులలో లక్ష్యము; ఆకాశంలో జనించిన వాయువు, వాయువులో ప్రాణం, ప్రాణంలో హవిస్సును గ్రహించే అగ్ని ఆయనే. స్వర్గంలో హవిస్సును తీసుకునే అగ్ని ఆయనే; ప్రాణరూపంగా అగ్ని, మధును సంహరించేవాడు; సారాంశం నుండి రక్తం, రక్తం నుండి మాంసం ఉత్పత్తి అవుతుంది. మాంసం నుండి మేద, మేద నుండి ఎముక, ఎముక నుండి మజ్జ, మజ్జ నుండి వీర్యం ఉద్భవిస్తుంది. వీర్యం నుండి గర్భం ఏర్పడుతుంది; దాని మూలంగా సారం ఉంటుంది. అందులో మొదటి జల భాగాన్ని చంద్రమండలం అంటారు. గర్భం గర్భాశయంలోని వేడి వల్ల రెండవ భాగంగా మారుతుంది; వీర్యం సోమ స్వరూపం, రజస్సు అగ్ని స్వరూపం. వాటికి తగిన గుణాలు ఉంటాయి; బీజంలో చంద్రుడు, అగ్ని ఉంటారు; శ్లేష్మక సమూహంలో వీర్యం ప్రబలంగా ఉంటుంది, పిత్త సమూహంలో రక్తం. శ్లేష్మకు హృదయం, పిత్తానికి నాభి; హృదయం శరీరమధ్యంలో ఉంది, అది మనస్సు నివాసస్థానం. నాభి మరియు శరీర గుహ మధ్య అగ్నిదేవుడు నివసిస్తాడు; మనస్సు ప్రజాపతి, శ్లేష్మం చంద్రునిగా ప్రతిఫలిస్తుంది. పిత్తం అగ్నిగా భావించాలి; ఈ విధంగా లోకమంతా అగ్ని, చంద్ర స్వరూపం. ఈ విధంగా గర్భం పెరిగి, ముద్దలా అవుతుంది. ఆపై, పరమాత్మతో ఏకం అయిన వాయువు లోపల ప్రవేశించి, అయిదు విధాలుగా విభజించి, తన కార్యాన్ని కొనసాగిస్తుంది. ప్రాణ, అపాన, సమాన, ఉదాన, వ్యాన—ఇవి అయిదు వాయువులు. ప్రాణ వాయువు లోపల పరమాత్మను పోషిస్తుంది. అపాన వాయువు కింద భాగాన్ని, ఉదాన పై భాగాన్ని, వ్యాన అంతటా వ్యాపిస్తుంది, సమాన సమతుల్యాన్ని ఇస్తుంది. ఆపై, భూతాల ఉత్పత్తి సంభవిస్తుంది—భూమి, వాయువు, ఆకాశం, జలం, అగ్ని. దేహంలో ఇంద్రియాలు వాటి వాటి స్థానాల్లో స్థాపించబడి ఉంటాయి; శరీరం భూమి స్వరూపం, ప్రాణ శక్తి వాయువు స్వరూపం. రంధ్రాలు ఆకాశం నుండి, ప్రవాహం జలం నుండి, కళ్ళు వెలుగు నుండి, మనస్సు చైతన్యంగా గుర్తించబడుతుంది. పల్లెలు, ఇంద్రియార్థాలు—all ఇవన్నీ ఆయనే సృష్టిస్తాడు; ఈ విధంగా శాశ్వత పురుషుడు అన్ని లోకాల్ని సృష్టిస్తాడు. "విష్ణువు మానవ లోకంలో జన్మించడానికి కారణం ఏమిటి?" అని ప్రశ్నించారు. "ఈ అద్భుతమైన మార్పు ఎలా సంభవించింది? దేవతలు, దానవులు కూడా దీనిని ఆశ్చర్యంగా చెబుతున్నారు. ఓ మహర్షీ! అపారమైన శక్తి, తేజస్సు కలిగిన విష్ణువు జనన రహస్యం వివరించండి. దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడు, బాధా నివారకుడు అయిన ఆ పరమేశ్వరుడు ఎలా అవతరించాడో చెప్పండి." ఆయనే సర్వవ్యాపి, జగన్నాధుడు, లోకాల అధిపతి; సృష్టికర్త, పోషకుడు, లయకర్త, భూతమాత్రులకు ఆనందదాయకుడు. ఆయన నిత్యుడు, అనాశ్వరుడు, అనంతుడు, వృద్ధి, హ్రాసలకు అతీతుడు, నిర్దోషుడు, నిర్గుణుడు, సూక్ష్ముడు, స్థిరుడు. అన్ని పరిమితుల నుండి విముక్తుడు, సత్యస్వరూపుడుగా స్థితుడు, సర్వవ్యాపి, పరమాత్మ, శాశ్వతుడు. కదలని, పవిత్రుడు, సర్వవ్యాపి, సంతుష్టుడు, ఆధారంలేని వాడు; కృత యుగంలో ఆకుపచ్చ వర్ణంతో ప్రసిద్ధుడు. దేవతల్లో వైకుంఠుడు, మానవుల్లో కృష్ణుడు అని పిలవబడతాడు—ఇదే భగవంతుని గంభీరమైన లీల. గత, భవిష్యత్తు విషయాలు వినాలనే ఆసక్తి కలుగుతుంది—అప్రకటితుడైనా, లింగాలతో గుర్తించబడే ఆ శ్రీమంతుడు. నారాయణుడు పరమాత్మ, అనంతుడు, inexhaustible source; నారాయణుడిగా హరి నిత్యుడిగా ఉన్నాడు. బ్రహ్మ, ఇంద్ర, రుద్ర, ధర్మ, శుక్ర, బృహస్పతి—ఇవన్నీ ఆయన సృష్టించినవి; ఆ ప్రాథమిక స్వరూపుడైన ప్రభువు బ్రహ్మను సృష్టించాడు. ఆ ఆదిపురుషుడు గత కల్పంలో ప్రజాపతులను సృష్టించాడు; ఆ శ్రీమంతుడు విష్ణువు, లోకాల అధిపతి, హరి యదుకులంలో ఎందుకు అవతరించాడో చెప్పండి. దేవతాధిదేవుడైన, సర్వశక్తిమంతుడైన, ఆదిపురుషుడైన, నిత్యుడైన, అవినాశివైన విష్ణువుకు నమస్కరిస్తూ—నాలుగు రూపాల సారమైనవాడు, నిర్గుణుడూ, సగుణుడూ, శ్రేష్ఠుడు, అతిపెద్దవాడు, అపరిమితుడు. యజ్ఞమూ, జగత్కారణమూ ఆయనే; దేవతలు, ఇతరులు కోరేవాడు; ఆయనకన్నా సూక్ష్మమైనది లేదు, ఆయనకన్నా గొప్పదీ లేదు.