దినమూ రాత్రీ భక్తులు నీ రూపాలను ఆశ్రయించి నిన్ను పూజిస్తారు. నీవే శాశ్వతమైన దివ్యత్వం, సమస్త జగత్తుకు తండ్రి, తల్లి. ఎవరి పూజ చేయాలి? ఏ పితృదేవత లేదా దేవతను? మనకు తెలియదు. అయినా, ఈ విషయాన్ని చెప్పకూడదని ఉన్నా, చెప్పాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇది పరమమైన, శాశ్వతమైన రహస్యం. నీ భక్తి వల్ల, బ్రాహ్మణా, నిజంగా నీకు దీనిని యథార్థంగా వివరిస్తాను. అది సూక్ష్మమైనది, తెలియనిది, అవ్యక్తం, స్థిరంగా ఉండేది, మారని స్వరూపం. అది ఇంద్రియాలు, ఇంద్రియార్థాలు, సమస్త జీవుల నుండి వేరుగా ఉంటుంది. ఆయనే సమస్త జీవుల అంతర్యామి, క్షేత్రజ్ఞుడిగా పిలవబడతాడు. మూడు గుణాలకు అతీతుడై, పురుషుడిగా భావించబడతాడు. ఆయనే హిరణ్యగర్భుడు, బుద్ధి, యోగంలో మహత్త్వతత్త్వం, మూలప్రకృతి అని ప్రసిద్ధి. సాంఖ్యంలో ఆయన్ను వివరిస్తారు; యోగంలో అనేక నామరూపాలతో పిలుస్తారు. ఆయనే మూడు విధాలుగా, జగత్తుకు ఆత్మగా, శర్వుడుగా, అక్షరుడుగా స్మరించబడతాడు. ఒకే స్వరూపుడైన ఆయన ఈ మూడు లోకాలను పోషిస్తున్నాడు. శరీరరహితుడై, అన్ని శరీరాల్లో నివసిస్తాడు. శరీరాల్లో ఉన్నా, ఆయన్ని కర్మలు కలుషితం చేయవు. నా అంతర్యామి, నీ అంతర్యామి, సమస్త జీవుల అంతర్యామి ఆయనే. ఆయనే సర్వసాక్షి, కాని ఎవరూ ఆయన్ని ఎక్కడా పట్టుకోలేరు. గుణాలతో కూడినవాడిగా, గుణరహితుడిగా, విశ్వవ్యాప్తుడిగా, జ్ఞానద్వారా పొందదగినవాడిగా ప్రసిద్ధి. ఆయనకు చేతులు, కాళ్లు, కళ్లు, తలలు, ముఖాలు, చెవులు అన్నీ జగత్తంతటా వ్యాపించాయి. ఆయన జగత్తే తల, భుజాలు, కాళ్లు, కళ్లు, ముక్కు అవతలుగా ధరించి, తన ఇష్టానుసారం క్షేత్రంలో సంచరిస్తాడు. ఇక్కడ ఈ శరీరాలు క్షేత్రాలు; ఆయనే యోగాత్మ, వాటిని తన యోగబలంతో తెలుసుకుంటాడు, అందుకే ఆయన్ని క్షేత్రజ్ఞుడని అంటారు. అవ్యత నగరంలో ఆయన నివసిస్తాడు, అందుకే పురుషుడని పిలుస్తారు. జగత్తు అనేక రూపాలతో, తెలిసినదిగా, ఆయనలోనే ప్రతిస్ఠితమై ఉంది. ఆయన్ని అనేక రూపాలతో స్మరించేవారు విశ్వరూపుడిగా పిలుస్తారు. కానీ ఆయన మహిమ మాత్రం ఏకమే, అందుకే ఆయన్ని ఏకపురుషుడిగా కూడా పిలుస్తారు. శాశ్వతుడైన ఆయనే "మహాపురుషుడు" అనే పేరును ధరించాడు. సృష్టి క్రమాన్ని అనుసరించి, తానే తనను తాను సృష్టించుకుంటాడు. ఆయనే అంతర్యామి, వందలు, వేల, లక్షలు, కోట్ల రూపాల్లో తనను తానే విభజించుకుంటాడు. మేఘం నుండి జలధారలు భూమిలోకి ప్రవేశించినట్టు, ఆయనే గుణసారంలో ప్రవేశిస్తాడు. ఒకే వాయువు శరీరాల్లో ఐదు రూపాలుగా మారినట్టు, ఆయన ఏకత్వం, విభిన్నత్వం కూడా అలానే. దీనిలో సందేహమే లేదు. ఒకే అగ్ని వివిధ ప్రదేశాల్లో వేర్వేరు పేర్లను పొందినట్టు, ఆయన బ్రహ్మాది దేవతల్లో వేర్వేరు నామరూపాలను పొందాడు. ఒక్క దీపం నుండి వేల దీపాలు వెలిగినట్టే, ఒకనుండే వేలాది రూపాలు ఉద్భవించాయి. తనను తానే తెలుసుకున్నప్పుడు, ఆయన ఒక్కడే అవుతాడు. కానీ ఏకత్వంలో లీనమైనప్పుడు, ఆయననుండే పలు రూపాలు ఉద్భవిస్తాయి. ఈ లోకంలో కదిలే, కదలని ఏదీ శాశ్వతమైనది కాదు. ఆయనే ఒక్కడే అక్షరుడు, అపరిమితుడు, విశ్వవ్యాప్తుడుగా చెప్పబడతాడు. అందుకే, ద్విజోత్తమా, అవ్యక్తం నుండి మూడు గుణాలు ఉద్భవించాయి. అవ్యక్త, వ్యక్త స్వరూపంలో నిలిచినదాన్ని ప్రకృతి అంటారు. అదే బ్రహ్మణుడికి గర్భస్థానమై, సద్అసత్ స్వరూపంగా, లోకంలో దేవతా, పితృకర్మల్లో పూజించబడుతుంది. దాని కన్నా ఎవరూ ఉన్నారు కాదు — తండ్రి కూడా కాదు, దేవత కూడా కాదు, ద్విజోత్తమా. ఆయనే ఆత్మగా తెలిసికోవాలి, అందుకే నేనాయనిని పూజిస్తున్నాను. స్వర్గంలో నివసించే వారు, శరీరధారులు కూడా ఆయన్ని నమస్కరిస్తారు. ఆయన ద్వారా వారు దేవయాన మార్గాన్ని, ఋషులు నిర్దేశించిన ఫలాన్ని పొందుతారు. దేవతలు, తమ తమ ఆశ్రమాల్లో స్థిరమైన వారు, ఆయన అనేక రూపాలను ఆశ్రయించి, పరముని భక్తితో పూజిస్తారు; ఆయన వారికి వారి లక్ష్యాన్ని అనుగ్రహిస్తాడు. ఆయనే విశ్వవ్యాప్తుడిగా, నిర్గుణుడిగా చెప్పబడతాడు. నాకు తెలిసినంత వరకు, నేను సూర్యుణ్ణే పూజిస్తున్నాను. మనస్సు ఆయనలో లీనమై, పరమతత్త్వాన్ని ఆశ్రయించినవారికి కూడా ఇదే పరమగమ్యం — వారు ఆ పరమునిలో లీనమవుతారు. ఇలా, నారదా, ఈ రహస్య భాగాన్ని నీకు వివరించాను. నా భక్తితో, దేవర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడా, నీవు కూడా పరముని స్మరించావు. దేవతలైనా, ఋషులైనా, పురాతనులైనా, ఆయనే వరప్రదుడిగా స్మరించబడతాడు; అందరూ పరమాత్మను — సూర్యుణ్ణే పూజిస్తారు. ఇలా, ఈ కథను పూర్వం సూర్యుడు నారదునికి చెప్పాడు. ఇప్పుడు, ద్విజోత్తమా, నేనూ సూర్యుని కథను వివరించాను. ఈ కథను నేను చెప్పిన విధంగా, ఇది సూర్యునికి భక్తి లేని వారికి చెప్పకూడదు. ఎవరైనా దీనిని ఎల్లప్పుడూ పఠిస్తే, లేదా వినితే, ఆ మనిషి నిస్సందేహంగా సహస్రకిరణుడైన దేవునిలో లీనమవుతాడు. రోగంతో బాధపడేవాడు, దీనిని వింటే విముక్తి పొందుతాడు. జ్ఞానార్ధి జ్ఞానాన్ని, కోరిన ఫలితాన్ని పొందుతాడు. దీనిని పఠించే వాడు తన మార్గాన్ని తక్షణమే పొందుతాడు; ఏ కోరిక కోరినా, అది నిస్సందేహంగా సిద్ధిస్తుంది. కాబట్టి, నీవు ఎప్పుడూ జగద్వ్యాప్తుడు, సృష్టికర్త, నియంత, లోకేశ్వరుడైన పుణ్య సూర్యుణ్ణి స్మరించాలి. మహర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడా, మూడు లోకాలకు మూలకారణం సూర్యుడే. ఆయన నుండే దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులు సహా ఈ జగత్తంతా ఉద్భవించింది. ఈ విశ్వవ్యాప్తి, రుద్రుడు, ఉపేంద్రుడు, మహేంద్రుడు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులు, స్వర్గవాసులు, మహాతేజస్సు కలవారు — వీరందరికీ చెందినదే.