ఒకసారి, శిష్యుడు గురువు వద్ద ప్రశ్నను అడిగాడు: “ఈ సూర్యుడు ప్రాథమికమైన, శాశ్వతమైన దేవుడు అయితే, సాధారణ జీవుల్లా వరాల కోసం తపస్సు ఎందుకు చేశాడు?” అప్పుడు గురువు శ్రద్ధగా సమాధానం చెప్పాడు: “ఈ ప్రకాశవంతుడైన సూర్యుని గురించి పరమ రహస్యం ఒకటి ఉంది. ఇదే ప్రశ్నను గతంలో మిత్రుడు అడిగాడు, ఆ సమాధానాన్ని మహానారదునికి వివరించారు. నీవు విను. నేను ముందు సూర్యుని పన్నెండు రూపాల గురించి చెప్పాను. ఆ రూపాలలో మిత్రుడు, వరుణుడు ఇద్దరూ తపస్సు చేశారు. వారిలో వరుణుడు, నీటిని ఆహారంగా తీసుకుంటూ పశ్చిమ సముద్రతీరంలో ఉండగా, మిత్రుడు గాలిని ఆహారంగా తీసుకుంటూ ఈ మిత్రవనంలో తపస్సు చేశాడు. అప్పుడు మహాయోగి, ఆత్మనిగ్రహం కలిగిన నారదుడు గంధమాదన పర్వతం, మేరు శిఖరాల నుండి అన్ని లోకాల్లో సంచరించాడు. చివరికి మిత్రుడు తపస్సు చేస్తున్న చోటికి వచ్చాడు. మిత్రుడు తపస్సులో లీనమైన 모습을 చూసి, నారదునికి ఆశ్చర్యం కలిగింది. ఈ మహాత్ముడు, నశించని, శాశ్వతమైన, వ్యక్తమైన-అవిక్తమైన రూపాల కలిగినవాడు; మూడు లోకాలను ఒకే మూలంగా నిలబెట్టినవాడు; సమస్త దేవతలకు తండ్రి, అత్యున్నతమైనవాడు. నారదుడు తన మనసులో ఆలోచించాడు: “ఈ దేవుడు ఏ దేవతలను లేదా పితృలను పూజించాలి?” అంటూ ఆ దేవునితో మాట్లాడాడు. “వేదాలు, పురాణాలు, వాటి అన్ని ఉపాంగాలతో నిన్ను అజన్మ, శాశ్వత సృష్టికర్తగా, అత్యుత్తమ ఆధారంగా పొగడ్తలు పాడతాయి. గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు అన్నీ నీవే; నాలుగు ఆశ్రమాలు, గృహస్థ మొదలైనవి కూడా నీవే. నిన్ను రాత్రి, పగలు, నిత్యం నమ్మి పూజిస్తారు; నీవే శాశ్వత దైవం, సమస్తానికి తండ్రి, తల్లి. అయినా, నీవు ఎవరి పూజ చేయాలి? మేము తెలియదు.” “ఇది చెప్పరాదు, కానీ చెప్పాల్సిన అవసరం ఉంది, ఇది పరమ రహస్యం. నీవు భక్తితో అడిగినందుకు, బ్రాహ్మణా, నిజంగా చెప్పుతున్నాను. అతడు సూక్ష్మమైన, తెలియని, అవిక్తమైన, స్థిరమైన, senses లేని, senses objects లేని, సమస్త జీవులలో లేని వాడు. అతడే సమస్త జీవుల అంతరాత్మ, క్షేత్రజ్ఞుడు, మూడు గుణాలకు అతీతమైన పురుషుడు. అతడే హిరణ్యగర్భుడు, బుద్ధి, యోగంలో మహాతత్త్వం, ఆదిమ పదార్థం. సాంఖ్యలో, యోగంలో అనేక నామాలు, రూపాలు కలిగి వివరించబడతాడు; అతడు మూడు రూపాల కలిగి, విశ్వానికి ఆత్మ, శర్వుడు, అక్షరుడు. ఒకే సారూప్యత కలిగిన అతడే ఈ మూడు లోకాలను నిలబెట్టాడు; శరీరరహితుడు, అన్ని శరీరాల్లో నివసిస్తాడు. శరీరాల్లో ఉంటూ కూడా, అతడు కర్మలతో కలుషితమవడు; నా, నీ, ఇతరుల అంతరాత్మ అతడే. అతడు సమస్తానికి సాక్షి, కానీ ఎవరూ పట్టుకోలేరు; గుణాలతో, గుణాలేకుండా, విశ్వవ్యాప్తుడై, జ్ఞానంతో పొందగలిగినవాడు. అతడు అన్ని చోట్ల చేతులు, కాళ్లు, కన్నులు, తలలు, ముఖాలు, చెవులు కలిగి, ప్రపంచాన్ని వ్యాపించి నిలబడతాడు. విశ్వమే అతని తల, చేతులు, కాళ్లు, కన్నులు, ముక్కు; అతడు క్షేత్రంలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. ఇక్కడ శరీరాలు క్షేత్రాలు; అతడు యోగాత్మ, వాటిని తెలుసుకుంటాడు, క్షేత్రజ్ఞుడు అని పిలుస్తారు. అతడు అవిక్త నగరంలో నివసిస్తాడు, అందుకే పురుషుడు అంటారు; విశ్వం, అనేక రూపాలు, తెలిసినవి, అతడే అన్ని చోట్ల. అందుకే, అనేక రూపాల వల్ల అతడిని విశ్వరూపుడిగా గుర్తిస్తారు; కానీ అతడి మహిమ ఒకటే, అతడే ఒకే పురుషుడు. అతడే శాశ్వతంగా 'మహాపురుషుడు' అనే పేరును ధరించాడు; సృష్టి క్రమానికి లోబడి, తనను తానే సృష్టించుకుంటాడు. అతడు తనను తానే వందలుగా, వేలుగా, లక్షలుగా, కోట్లుగా విభజించుకుంటాడు. వర్షం నీరు భూమిలోకి ప్రవేశించి, ప్రతి భాగానికి తగిన విధంగా కలిసినట్లు, అతడు గుణాల సారంలో కలుస్తాడు. ఒకే గాలి, శరీరాల్లో ఐదు రూపాలుగా మారినట్లు, అతడి ఏకత్వం, వైవిధ్యం కూడా అంతే—ఇందులో సందేహం లేదు. అగ్ని, స్థలాన్ని బట్టి వేరు వేరు పేర్లు పొందినట్లు, అతడు బ్రహ్మాదులలో వేరు వేరు పేర్లు పొందాడు. ఒక దీపం నుండి వేల దీపాలు వెలిగినట్లు, ఒకటి నుండి వేల రూపాలు ఉద్భవించాయి. తన స్వరూపాన్ని గ్రహించినప్పుడు, అతడు ఒక్కడే అవుతాడు; కానీ ఏకత్వంలో లయం జరిగినప్పుడు, అనేకత్వం అతడిలోనుంచి ఉద్భవిస్తుంది. ఈ లోకంలో, చలనం, అచలనం ఏదీ శాశ్వతం కాదు; అతడే అక్షరుడు, అపరిమితుడు, విశ్వవ్యాప్తుడు. అందుకే, ఉత్తమ బ్రాహ్మణా, అవిక్తం నుండి మూడు స్వభావాలు ఉద్భవించాయి; అవిక్త, విక్త రూపంగా ఉన్నదే ప్రకృతి. దానిని బ్రహ్మయోని అని తెలుసుకో, అది సతాసత స్వభావం కలిగి, అన్ని యజ్ఞాలలో, దేవతా, పితృ కర్మల్లో పూజించబడుతుంది. దానికంటే ఎవరూ ఉన్నారు కాదు—తండ్రి, దేవుడు కూడా కాదు; నీవు తనను ఆత్మగా తెలుసుకోవాలి, అందుకే నేను అతడిని పూజిస్తున్నాను. స్వర్గంలో నివసించే embodied beings కూడా అతడికి నమస్కరిస్తారు; అతడి ద్వారా వారు దేవయానం, ఋషుల ఫలాన్ని పొందుతారు. దేవతలు, తమ తమ ఆశ్రమాల్లో స్థిరంగా ఉన్న వారు, అతడి అనేక రూపాలను ఆశ్రయించి, ఆదిముడైన అతడిని భక్తితో పూజిస్తారు; అతడు వారికి లక్ష్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. అతడే విశ్వవ్యాప్తుడు, నిర్గుణుడు; నేను తెలిసినంత వరకు అర్థం చేసుకుని, సూర్యుని పూజిస్తున్నాను. జ్ఞానం కలిగి, ఒకే తత్వాన్ని ఆశ్రయించిన వారు, మనస్సు అతడిలో లీనమై, పరమ లక్ష్యాన్ని పొందుతారు—ఒకటిలో లయమవుతారు.” ఇలా గురువు, శ్రద్ధగా, శిష్యునికి సూర్యుని పరమ రహస్యాన్ని, అతడి మహాత్మ్యాన్ని, తపస్సు వెనుక ఉన్న తత్వాన్ని ప్రగాఢంగా వివరించాడు.