आगत्य संगता देवी सर्वतीर्थमयी नृणाम् ईप्सितानां तथा दात्री प्रभावो ऽस्या विशिष्यते
एतस्या नाधिकं मन्ये किंचित् तीर्थं जगत्त्रये अस्याश् चैव प्रभावेण भाव्यं यच् च मनःस्थितम्
अद्याप्य् अस्या हि माहात्म्यं वक्तुं कैश्चिन् न शक्यते भक्तितो वक्ष्यते नित्यं या ब्रह्म परमार्थतः
तस्याः परतरं तीर्थं न स्याद् इति मतिर् मम अन्यतीर्थेन साधर्म्यं न युज्येत कथंचन
श्रुत्वा मद्वाक्यपीयूषैर् गङ्गाया गुणकीर्तनम् सर्वेषां न मतिः कस्मात् तत्रैवोपरतिं गता इति भाति विचित्रं मे मुने खलु जगत्त्रये
धर्मार्थकाममोक्षाणां त्वं वेत्ता चोपदेशकः छन्दांसि सरहस्यानि पुराणस्मृतयो ऽपि च
धर्मशास्त्राणि यच् चान्यत् तव वाक्ये प्रतिष्ठितम् तीर्थानाम् अथ दानानां यज्ञानां तपसां तथा
देवतामन्त्रसेवानाम् अधिकं किं वद प्रभो यद् ब्रूषे भगवन् भक्त्या तथा भाव्यं न चान्यथा
एतं मे संशयं ब्रह्मन् वाक्यात् त्वं छेत्तुम् अर्हसि इष्टं मनोगतं श्रुत्वा तस्माद् विस्मयम् आगतः
शृणु नारद वक्ष्यामि रहस्यं धर्मम् उत्तमम् चतुर्विधानि तीर्थानि तावन्त्य् एव युगानि च
गुणास् त्रयश् च पुरुषास् त्रयो देवाः सनातनाः वेदाश् च स्मृतिभिर् युक्ताश् चत्वारस् ते प्रकीर्तिताः
पुरुषार्थाश् च चत्वारो वाणी चापि चतुर्विधा गुणा ह्य् अपि तु चत्वारः समत्वेनेति नारद
सर्वत्र धर्मः सामान्यो यतो धर्मः सनातनः साध्यसाधनभावेन स एव बहुधा मतः
तस्याश्रयश् च द्विविधो देशः कालश् च सर्वदा कालाश्रयश् च यो धर्मो हीयते वर्धते सदा
युगानाम् अनुरूपेण पादः पादो ऽस्य हीयते धर्मस्येति महाप्राज्ञ देशापेक्षा तथोभयम्
कालेन चाश्रितो धर्मो देशे नित्यं प्रतिष्ठितः युगेषु क्षीयमाणेषु न देशेषु स हीयते
उभयत्र विहीने च धर्मस्य स्याद् अभावता तस्माद् देशाश्रितो धर्मश् चतुष्पात् सुप्रतिष्ठितः
स चापि धर्मो देशेषु तीर्थरूपेण तिष्ठति कृते देशं च कालं च धर्मो ऽवष्टभ्य तिष्ठति
त्रेतायां पादहीनेन स तु पादः प्रदेशतः द्वापरे चार्धतः काले धर्मो देशे समास्थितः
कलौ पादेन चैकेन धर्मश् चलति संकटम् एवंविधं तु यो धर्मं वेत्ति तस्य न हीयते
युगानाम् अनुभावेन जातिभेदाश् च संस्थिताः गुणेभ्यो गुणकर्तृभ्यो विचित्रा धर्मसंस्थितिः
गुणानाम् अनुभावेन उद्भवाभिभवौ तथा तीर्थानाम् अपि वर्णानां वेदानां स्वर्गमोक्षयोः
तादृग्रूपप्रवृत्त्या तु तद् एव च विशिष्यते कालो ऽभिव्यञ्जकः प्रोक्तो देशो ऽभिव्यङ्ग्य उच्यते
यदा यदा अभिव्यक्तिं कालो धत्ते तदा तदा तद् एव व्यञ्जनं ब्रह्मंस् तस्मान् नास्त्य् अत्र संशयः
युगानुरूपा मूर्तिः स्याद् देवानां वैदिकी तथा कर्मणाम् अपि तीर्थानां जातीनाम् आश्रमस्य तु
त्रिदैवत्यं सत्ययुगे तीर्थं लोकेषु पूज्यते द्विदैवत्यं युगे ऽन्यस्मिन् द्वापरे चैकदैविकम्
कलौ न किंचिद् विज्ञेयम् अथान्यद् अपि तच् छृणु दैवं कृतयुगे तीर्थं त्रेतायाम् आसुरं विदुः
आर्षं च द्वापरे प्रोक्तं कलौ मानुषम् उच्यते अथान्यद् अपि वक्ष्यामि शृणु नारद कारणम्
गौतम्यां यत् त्वया पृष्टं तत् ते वक्ष्यामि विस्तरात् यदा चेयं हरशिरः प्राप्ता गङ्गा महामुने
तदा प्रभृति सा गङ्गा शंभोः प्रियतराभवत् तद् देवस्य मतं ज्ञात्वा गजवक्त्रम् उवाच सा