आर्ष्टिषेणप्रियपुत्र ऋतध्वज इति श्रुतः गुणवान् मतिमाञ् शूरः क्षत्रधर्मपरायणः
स कदाचिद् वनं प्रायान् मृगयाकृष्टचेतनः विश्रामम् अकरोद् अस्यां गुहायां स ऋतध्वजः
युवा स मतिमान् दक्षो बलेन महता वृतः तं विश्रान्तं नृपवरम् अप्सरा ददृशे ततः
गन्धर्वराजस्य सुता सुश्यामा इति विश्रुता तां दृष्ट्वा चकमे राजा राजानं चकमे च सा
इति क्रीडा समभवत् तया राज्ञो महामते निवृत्तकामो राजेन्द्रस् ताम् आपृच्छ्यागमद् गृहम्
उत्पन्नाहं ततस् तस्यां सुश्यामायां महामते गच्छन्ती मां तदा माता इदम् आह तपोधन
यस् त्व् अस्यां प्रविशेद् भद्रे स ते भर्ता भविष्यति
इत्य् उक्त्वा सा जगमाथ माता मम महामते तस्माद् अत्र प्रविष्टस् त्वं पुमान् नान्यः कदाचन
सहस्राणि तथाशीतिं कृत्वा राज्यं पिता मम अत्रैव च तपस् तप्त्वा ततः स्वर्गम् उपेयिवान्
स्वर्गं याते ऽपि पितरि सहस्राणि तथा दश वर्षाणि मुनिशार्दूल राज्यं कृत्वा तथा परः
स्वर्गे यातो मम भ्राता अहम् अत्रैव संस्थिता अहं ब्रह्मन् नान्यवृत्ता न माता न पिता मम
अहम् आत्मेश्वरी ब्रह्मन् निविष्टा क्षत्रकन्यका तस्माद् भजस्व मां ब्रह्मन् व्रतस्थां पुरुषार्थिनीम्
सहस्रायुर् अहं भद्रे मत्तस् त्वं वयसाधिका अहं बालस् त्वं तु वृद्धा नैवायं घटते मिथः
त्वं भर्ता मे पुरा दिष्टो नान्यो भर्ता मतो मम धात्रा दत्तस् ततस् त्वं मां न निराकर्तुम् अर्हसि
अथवा नेच्छसि मां त्वम् अप्रदुष्टाम् अनुव्रताम् ततस् त्यक्ष्यामि जीवं मे इदानीं तव पश्यतः
अपेक्षिताप्राप्तितो हि देहिनां मरणं वरम् अनुरक्तजनत्यागे पातकान्तो न विद्यते
वृद्धायास् तद् वचः श्रुत्वा गौतमो वाक्यम् अब्रवीत्
अहं तपोविरहितो विद्याहीनो ह्य् अकिंचनः नाहं वरो हि योग्यस् ते कुरूपो भोगवर्जितः
अनासो ऽहं किं करोमि अतपोविद्य एव च तस्मात् सुरूपं सुविद्याम् आपाद्य प्रथमं शुभे पश्चात् ते वचनं कार्यं ततो वृद्धाब्रवीद् द्विजम्
मया सरस्वती देवी तोषिता तपसा द्विज तथैवापो रूपवत्यो रूपदाताग्निर् एव च
तस्माद् वागीश्वरी देवी सा ते विद्यां प्रदास्यति अग्निश् च रूपवान् देवस् तव रूपं प्रदास्यति
एवम् उक्त्वा गौतमं तं वृद्धोवाच विभावसुम् प्रार्थयित्वा सुविद्यं तं सुरूपं चाकरोन् मुनिम्
ततः सुविद्यः सुभगः सुकान्तो वृद्धां स पत्नीम् अकरोत् प्रीतियुक्तः तया स रेमे बहुला मनोज्ञया समाः सुखं प्रीतमना गुहायाम्
कदाचित् तत्र वसतोर् दंपत्योर् मुदतोर् गिरौ गुहायां मुनिशार्दूल आजग्मुर् मुनयो ऽमलाः
वसिष्ठवामदेवाद्या ये चान्ये च महर्षयः भ्रमन्तः पुण्यतीर्थानि प्राप्नुवंस् तस्य तां गुहाम्
आगतांस् तान् ऋषीञ् ज्ञात्वा गौतमः सह भार्यया सत्कारम् अकरोत् तेषां जहसुस् तं च केचन
ये बाला यौवनोन्मत्ता वयसा ये च मध्यमाः वृद्धां च गौतमं प्रेक्ष्य जहसुस् तत्र केचन
पुत्रो ऽयं तव पौत्रो वा वृद्धे को गौतमो ऽभवत् सत्यं वदस्व कल्याणि इत्य् एवं जहसुर् द्विजाः
विषं वृद्धस्य युवती वृद्धाया अमृतं युवा इष्टानिष्टसमायोगो दृष्टो ऽस्माभिर् अहो चिरात्
इत्य् एवम् ऊचिरे केचिद् दंपत्योः शृण्वतोस् तदा एवम् उक्त्वा कृतातिथ्या ययुः सर्वे महर्षयः