कृष्णस्य गोपग्रामस्य स्त्रीबालानां स्नेहः तव एव, हे केशव। तव कर्म सर्वदेवैरपि असाध्यं। तव बाल्यं, अद्भुतशक्तिः, अस्माकं मध्ये जन्म च, हे कृष्ण, अपरिमेयात्मन्, विचार्य, सन्देहः उत्पन्नः। ततो क्षणं तु सः मौनं दधार, स्नेहदोषं दर्शयन्। एवं गोपैः संबोधितः, कृष्णः तान् गोपान् उवाच, हे द्विजश्रेष्ठ। हे गोपाः, यदि मयि सम्बद्धत्वं न लज्जास्पदं, अथवा अहं यदि स्तुत्यः भवामि, तर्हि किम् अधिकं विचारणीयम्? यदि मयि स्नेहः, यदि अहं स्तुत्यः, तर्हि माम् बान्धववत् सम्मानं कुरुत, यथाबान्धवम् आचर्यताम्। न अहं देवः, न गन्धर्वः, न यक्षः, न राक्षसः। अहं तु वः बान्धवः जातः, अतः अन्यथा चिन्तनं न आवश्यकम्। हरेः उक्तं श्रुत्वा, पुण्यगोपा मौनबन्धनैः युक्ताः, तस्मात् स्थानात् यत्र स्नेहदोषं दर्शितवान्, निर्जग्मुः। ततः कृष्णः निर्मलम् आकाशम् अपश्यत्, शरच्चन्द्रस्य चन्द्रिकां च, प्रस्फुटितं कुमुदं च, दिशः सुगन्धेन पूरयन्। वनतरूणां पङ्क्तिं अपश्यत्, मधुकणाभिः रम्यां, गोपिकाभिः सह च, प्रेम्णा मनः न्यवर्तयत्। रमायुक्तः, पद्मपादः मधुरं गायन्, स्त्रीणां प्रियं गीतम्, तत्र व्रतम् आस्थाय। गीतध्वनिं श्रुत्वा, गोपिकाः शीघ्रं गृहाणि त्यक्त्वा, यत्र मधुसूदनः तत्र आगच्छन्। एक गोपिका शनैः गायन् तस्य पादानुगमं कृतवती; अन्याऽपि तं स्मृत्वा मनसा केवलम् तं चिन्तयति। एक 'कृष्ण, कृष्ण' इति उक्त्वा लज्जिता अभवत्; अन्याऽपि प्रेम्णा मोहिताऽलज्जया तस्य समीपम् अगच्छत्। एक गोपिका गृहे स्थित्वा, वृद्धां बहिः दृष्ट्वा, नेत्राणि मीलयित्वा, गोविन्दं सर्वात्मना ध्यानयति। गोपिकाभिः परिवृतः, गोविन्दः शरच्चन्द्ररम्यां रात्रिं सम्मानयन्, रासारम्भसुखे उत्सुकः अभवत्। गोपिकाः, कृष्णकृतानुसारिण्यः, वृन्दावनवनं तदा नृत्यन्त्यः, यदा कृष्णः अन्यत्र गतः। ततः गोपिकाः, कृष्णदर्शनाकाङ्क्षिण्यः, वृन्दावने रात्रौ कृष्णपदचिह्नं दृष्ट्वा विचरन्त्यः। एवं कृष्णः विविधानि कर्माणि कुर्वन्, गोपिकाः समवेत्य रम्ये वृन्दावनवने विचरन्त्यः। पश्चात्, कृष्णं न दृष्ट्वा दुःखिता, यमुनातटं गत्वा, तस्य कर्माणि गायन्त्यः। ततः गोपिकाः कृष्णं समीपं आगच्छन्तं अपश्यन्, तस्य पद्ममुखं दीप्तम्, त्रिलोकनायकम्, सुलभकर्मणम्। एक गोपिका गोविन्दं आगच्छन्तं दृष्ट्वा परमं हृष्टा, विस्तीर्णनेत्रा 'कृष्ण! कृष्ण!' पुनःपुनः आह्वयति। अन्याऽपि भ्रूणि कुटिलं कृत्वा, ललाटे चिह्नं स्थापयित्वा, हरिं पश्यति, मधुपक्ष्मा नेत्रैः तस्य पद्ममुखामृतं पिबन्ति। एक गोपिका गोविन्दं दृष्ट्वा नेत्राणि मीलयित्वा तस्य रूपं ध्यानयन्ती योगनिष्ठेव दीप्तिमती अभवत्। ततः माधवः काञ्चन प्रेमवाक्यैः, अन्याः भ्रूविलासैः, अन्याः हस्तस्पर्शेन सान्त्वयन्। गोपिकाभिः सह, हृष्टचित्तः हरिः, उत्तमकर्मणा, रासक्रीडां ससम्मानं कृतवान्। रासमण्डले बद्धाः गोपिकाः कृष्णं न त्यक्त्वा, नापि स्थिरा अभवन्। हरिः प्रत्येकां गोपिकां हस्तेन गृहीत्वा, रासनृत्यं कृतवान्, तेषां हस्तस्पर्शे नेत्राणि मीलयन्। ततः रम्यं नृत्यं आरब्धम्, कङ्कणध्वन्याः सहितम्, शरद्वर्णकाव्यगीतवाद्यैः अनुगतम्। कृष्णः शरच्चन्द्रं, चन्द्रिकां, पद्मसरोवरं च गायन्, गोपिकाः पुनःपुनः कृष्णनामगानं कृतवत्यः। एक नृत्यक्लान्ता, कङ्कणध्वन्यम् उष्णम्, मृदुसर्वं बाहुं मधुसूदनस्य स्कन्धे न्यवेशयत्। एक गोपिका, दीप्तबाहुः, मधुसूदनं आलिङ्ग्य च चुम्बित्वा, गीतप्रशंसायाम् निपुणा अभवत्। हर्याः बाहुं आलिङ्ग्य, कपोलस्पर्शं इच्छन्त्यः, गोपिकानां शरीरे स्वेदरोमाञ्चैः आवृतम्। कृष्णः उच्चस्वरेण रासगीतं गायन्, गोपिकाः 'कृष्ण! कृष्ण!' द्विगुणं प्रत्युत्तरं गायन्। यदा सः निर्गतः, तदा ताः कङ्कणध्वन्याः सह अग्रे गताः, गोपिकाः हरिं प्रवाहानुगं प्रतिप्रवाहं च समीपं अगच्छन्। ततः मधुसूदनः गोपिकाभिः परिवृतः, तासां संगमे रम्यः; सः क्षणः लक्षवर्षसमः अपि तस्य विना क्षणमात्रः अभवत्। पितृभिः, पतिभिः, भ्रातृभिः निगृहीताः अपि, गोपिकाः रात्रौ कृष्णसुखे रमन्त्यः। सः अपि, यौवनसुषमायाम् स्थितः, ताः गोपिकाः सम्मानयन्, अपरिमेयः मधुसूदनः, रात्रिषु तासां दुःखं नाशयन् क्रीडितवान्। तेषां पतिषु, तासु स्त्रीषु, सर्वेषु च जीवेषु, आत्मरूपः भगवान् सर्वत्र व्याप्य स्थितः। यथा आकाशः, अग्निः, पृथिवी, आपः, वायुः, आत्मा च सर्वेषु व्याप्य स्थिताः, तथा सः अपि व्याप्य स्थितः। मध्यरात्रौ, यदा जनार्दनः रासक्रीडायाम् मग्नः, तदा अरिष्टः आगतः, गोपग्रामं तत्र भयङ्करः अभवत्।