ततः शक्रः ऐरावतमहागजस्य घंटां गृहीत्वा तया निर्मलेन सलिलेन जनार्दनस्याभिषेकं कृतवान्। अभिषेकसमये एव गावः क्षीरधाराभिः पृथिवीं सिक्तवत्यः। अभिषेकसमाप्तौ, गावां वचनेन प्रेरितः, इन्द्रः स्नेहविनयपूर्वकं पुनः कृष्णं सम्बोधितवान्। ‘‘गवां वचनेन एतद् कृतं; अधुना मम वाक्यं शृणु, महाभाग, यन्मम मनसि पृथिवीभारनिवृत्त्यर्थं वर्तते। ममांशः पुरुषर्षभः अर्जुनः पृथिवीधरः भूमौ अवतीर्णः; सदा तव रक्ष्यः। पृथिवीभारहरणकर्मणि सः वीरः तव सहायकः भविष्यति; त्वया स एवात्मवत् रक्षितव्यः, हे मधुसूदन। अहं वेद्मि यः पार्थः भारतवंशसमुत्पन्नः, स तवांशः; अहं तं यावत् पृथिव्यां स्थितः रक्षिष्यामि। यावत् अहं, शत्रुनाशन, पृथिव्यां स्थितः, तावत् न कश्चन अर्जुनं रणाङ्गणे जयेत्, हे सुरेन्द्र। कंसः बलवान् दानवः, तथैव अरिष्टः, केशी, कुवलयापीडः, नरकः, अन्ये च ये। तेषां विनाशे, हे इन्द्र, महायुद्धं भविष्यति; तदा, सहस्राक्ष, पृथिवीभारश्चोद्धृतः इति विद्धि। अतः त्वं गन्तुमर्हसि; पुत्रस्य विषये शोकं मा कृथाः, अर्जुनस्य रिपवः मम पुरतः न स्थातुमर्हन्ति। अर्जुनार्थं, भारतयुद्धे समाप्ते, अहं युधिष्ठिरमुख्यान् सर्वान् आहतान् कुन्त्यै प्रत्यावर्तयिष्यामि।’’ एवं उक्त्वा देवराजः जनार्दनं परिष्वज्य ऐरावतं आरोह्य पुनः दिवं गतवान्। कृष्णोऽपि गावः गोपैः सह गोपीनां दर्शनपवित्रेण मार्गेण पुनः व्रजं प्रत्यागच्छत्। शक्रे गच्छति, गोपाः निष्पापकर्मणि कृष्णे, गोवर्धनधारणं दृष्ट्वा, स्नेहेन वचनमूचुः— ‘‘महाभाग, त्वं अस्मान् गावश्च महाभयात् पर्वतधारणेन त्रातवान्। एषा बाल्यक्रीडा, एष गोपालवृत्तिः, अद्भुता; तव कर्म दिव्यम्—एतस्य किमर्थं, पितः? वद। कालियः जले निगृहीतः, प्रलम्बः पातितः, गोवर्धनः धृतः—मनसि विस्मयः जायते। नूनं नूनं, हे अनन्तवीर्य, हरेः पादयोराश्रयमुपयामः; तव शक्तिं दृष्ट्वा त्वां न मनुष्यं मन्यामहे। देवोऽसि, दानवोऽसि, यक्षोऽसि, गन्धर्वोऽपि वा; यद्यपि त्वं कः, नः किम्? त्वं नः बान्धवः, नमस्ते। गोपगृहेषु स्त्रीबालानां स्नेहस्तव; एतत् तव कर्म सर्वैः देवैः अपि न शक्यम्। तव बाल्यं, अतिशयबलं, अस्मासु जन्म च न युक्तं प्रतीतिः; एतन्मन्ये, हे अनन्तात्मन्, संशयो जायते।’’ एवं गोपैः उक्तः, कृष्णः क्षणं मौनं बभूव, कोपस्नेहयुतं लघु रोषं दर्शयन्। ततः गोपान् उवाच— ‘‘यदि मयि सम्बन्धे लज्जा नास्ति, यदि अहं स्तुत्यः, तर्हि किमन्यद् विचिन्त्यं? यदि मयि स्नेहः, यदि अहं पूज्यः, तर्हि मम बान्धववत् आदरं कुरुत। नाहं देवो, न गन्धर्वः, न यक्षः, न दानवः; अहं भवतः बान्धवः एव जातः, अतः अन्यथा न चिन्तनीयम्।’’ हरिवचः श्रुत्वा, पुण्यश्च गोपाः मौनबद्धाः स्नेहरोषदर्शनेन तस्मात् स्थलात् निष्पेतुः। कृष्णः निर्मलाकाशं शरत्पूर्णचन्द्रप्रभां च नलिन्याः सुरभिं दिशः पूरयन्तीं दृष्टवान्। वनतरूणां पंक्तिमपि विलोक्य, भ्रमरगणगुञ्जितां रम्यां, स गोपिकाभिः सह प्रेम्णि मनः न्यधात्। स रामेण सह पद्मपदः मधुरं गीतं गायन्, स्त्रीणां प्रियतमं, तत्र व्रतमादाय स्थितः। तस्य गीतमधुरध्वनिं श्रुत्वा, गोप्यः शीघ्रं गृहात् निर्गत्य मधुसूदनसमीपं जग्मुः। एका शनैः तस्य चरणानुगत्या गीतं गायति स्म; अन्याऽपि, एकचित्ता, केवलं तं मनसा स्मरन्ति स्म। एका ‘कृष्ण, कृष्ण’ इति जपन्ती लज्जिता बभूव; अन्याऽपि, प्रेम्णा मोहिता, निर्लज्जया तस्य पार्श्वं गतवती। एका स्वगृहे स्थित्वा, बहिर्ज्येष्ठां दृष्ट्वा, नेत्राणि निमील्य, सर्वात्मना गोविन्दं ध्यायति स्म। एवं गोप्यः परिवृत्य, गोविन्दः शरत्पूर्णचन्द्रशोभितां रात्रिं मानयन्, रासारम्भसुखाकाङ्क्षया स्थितः। गोप्यः, कृष्णकृत्यपरिणतस्वरूपाः, वृन्दावनवनं गत्वा, कृष्णस्य अन्यत्र गमनसमये, गणशः नृत्यन्ति स्म। ताः रात्रौ वृन्दावने कृष्णपदचिह्नं दृष्ट्वा, तं द्रष्टुमुत्कण्ठिताः, विचरन्त्यः, द्विजश्रेष्ठ, बभ्रमुः। एवं कृष्णस्य नानाकृत्येषु, गोप्यः संयुक्ताः, रम्ये वृन्दावनवने विचरन्ति स्म। अनन्तरं, कृष्णदर्शनविषये निराशाः सा गोप्यः यमुनातीरे समागत्य तस्य लीलाः गीत्वा स्थिताः। तदा ताः कृष्णं समीपं आगच्छन्तं, पद्ममुखं, त्रैलोक्यरक्षकम्, सुलभकर्मणं दृष्ट्वा, हृष्टाः बभूवुः।