स बलवान् कृष्णः गोकुले बालगोपवेषेण सर्वलोकपालकः सन्, गोकुमारकैः परिवृतः, गौः पालयन् दृष्टः। द्विजातिना च तदानीं पक्षिराजः गरुडोऽपि दूरतः सन्निहितः, स्वपक्षाभ्यां हर्याः शीर्षं छायया छादयन्, दृष्टः। अथ महोरगात् सविशेषं अवतीर्य, इन्द्रः हर्षविस्तृतलोचनः स्मितपूर्वकं मधुसूदनं रहसि उपगम्य वचः प्रोवाच— "कृष्ण! कृष्ण! शृणु, यत्कारणेन अहं त्वत्समीपमागतः, महाबाहो! त्वया अन्यथा न चिन्तयितव्यम्। त्वमेव परमार्थतः भगवन्, पृथिव्याः भारहरणायावतारः, सर्वस्य आधारभूतः। मया च महाव्यतिक्रमस्य विरोधाय महाघना: प्रेषिताः, येन गोकुलस्य नाशः कृतः। तव महाकर्मणा गिरीन्द्रोद्धरणेन गावः संकटात् त्राताः; तेन तवाश्चर्यकर्मणा तुष्टोऽहम्। अद्य त्वया देवकार्यम् सम्पन्नमिति मन्ये, यः गिरिवरः एकहस्तेनोद्धृतः। न गावः प्रेरिताः अहम् आगतः, किं तु तासां तव च हितार्थं, यतः त्वया ताः महान् रक्षिताः। अतः, गोवचनात्, त्वाम् उपेन्द्रपदेन अभिषेचयिष्यामि; त्वं गोविन्दः, गोव्रजस्य इन्द्रः भविष्यसि।" ततः स इन्द्रः ऐरावतस्य महागजस्य घंटां गृहित्वा, तया शुद्धजलपूर्णया कृष्णस्याभिषेकं कृतवान्। तस्मिन्नभिषेके समापर्यन्ते, गावः क्षितिं क्षीरधाराभिः सिक्तवन्त्यः। अभिषेकं समाप्त्य, गोवचनात्, इन्द्रः स्नेहविनयपूर्वकं पुनः जनार्दनं वाक्यमुवाच— "गवां वचनेन एष अभिषेकः कृतः; अद्य त्वं ममापि वाक्यं शृणु, पृथिव्याः भारहारार्थं यत् वदामि। ममांशः पुरुषव्याघ्रः अर्जुनः पृथिव्यां अवतीर्णः, सदा तव रक्ष्यः। स वीरः भारहरणकर्मणि तव साहाय्यं करिष्यति; तं त्वया आत्मवत् रक्षितव्यम्। जानामि, पार्थः भारतवंशसम्भूतः तवांशः एव; यावत् अहं पृथिव्यां स्थितवान्, तावत् तं रक्षिष्यामि। यावत् अहं पृथिव्यां स्थास्यामि, तावत् कश्चन अर्जुनं रणाङ्गणे न जयेत्, देवेश। कंसः बली असुरः, अरिष्टः, केशी, कुवलयापीडः, नरकः, अन्ये च ये। तेषां विनाशे कृतमात्रे, इन्द्र, महायुद्धं भविष्यति; तदा, सहस्राक्ष, पृथिव्याः भारो निहतः इति विद्धि। अतः त्वं गन्तुमर्हसि; पुत्राय दुःखं मा कृथाः; अर्जुनस्य रिपवः मम पुरतः न जेष्यन्ति। अर्जुनस्य कृते, युद्धान्ते, युधिष्ठिरमुख्यान् सर्वान् क्षतान् कुंतीं प्रति प्रत्यर्पयिष्यामि।" एवं समाश्वास्य, देवाधिपतिः जनार्दनं समालिङ्ग्य, ऐरावतं आरोह्य, स्वर्गं पुनरगच्छत्। कृष्णोऽपि गवां गोपानां च समवेत्य, गोपीदृष्टिपवित्रितमार्गेण, पुनः व्रजं प्रायात्। शक्रे गच्छति, गोपाः कृष्णं निष्कल्मषकर्माणं दृष्ट्वा, गोवर्धनगिरिधारणं सस्मरुः, स्नेहादिदं वचोऽब्रुवन्— "भाग्यवन्, त्वया अस्मान् गावश्च महाभयात् रक्षिताः गिरिधारणकर्मणा। एष बाललीला, एष गोपालवेषः, अद्भुतः; तव कर्म दिव्यम्—किं तस्यार्थः, पितः? कथय। कालियः जलमध्ये निगृहीतः, प्रलम्बः निपातितः, गोवर्धनः धृतः—आश्चर्येण मनांसि व्याप्नुवन्ति। नूनं, नूनं, वयं हरिपादौ शरणं प्रपन्नाः, अनन्तवीर्य; तव शक्तिं दृष्ट्वा, त्वां न मानुषं मन्यामहे। त्वं देवः, दानवः, यक्षः, गन्धर्वो वा—यद्वा भवसि, नः किम् अनुसंधेयम्? त्वं बान्धवः; नमोऽस्तु। स्त्रीबालानां तव गोपग्रामस्य स्नेहः तव एव, केशव; एष तव कर्म सर्वैः अपि देवैः अकरणीयम्। तव बाल्यं, असाधारणवीर्यं, अस्मासु जन्म च, अनुपयुक्तमिव दृश्यते; तद्विचिन्त्य, कृष्ण, असंशयं जायते।" एवमुक्ते, सः क्षणं मौनं गतः, स्नेहविमिश्रां लघ्ववज्ञां दर्शयन्। ततो गोपैः पृष्टः कृष्णः वाक्यमुवाच— "गोपाः, यदि मयि सम्बद्धे लज्जा नास्ति, अथवा यदि अहं स्तुत्यः, तर्हि किं चिन्तनस्य प्रयोजनम्? यदि मयि स्नेहः, यदि अहं स्तुत्यः, तर्हि मां बान्धववत् पूजयध्वम्। अहं न देवः, न गन्धर्वः, न यक्षः, न दानवः; अहं भवतः बान्धवः एव जातः, अन्यथा चिन्तनं मास्तु।" एवं हरिवचः श्रुत्वा, पुण्यगोपाः मौनबन्धनं कृत्वा, तस्मात् स्थलात् स्नेहावज्ञां दृष्ट्वा, प्रस्थिताः। कृष्णः निर्मलमम्बरं, शरदिन्दोः चन्द्रिकां, विकसत्कुमुदं, सुरभिदिगन्तरं च पश्यन्, वनतरूणां शृङ्खलां भ्रमरनिनादैः रमणीयां दृष्ट्वा, गोपिकाभिः सह प्रेम्णि मनः न्ययुङ्क्त। स रामेण सह, पद्मपदः, स्त्रीप्रियं मधुरगीतं तत्र व्रतेन संगीयमानः।