गोकुले वर्षा प्राप्ते, तत्र गोः पयःपूर्णाः सन्तोषिताः वत्सैः सह तुष्टाः सन्ति। ताः गोः तस्य वर्षस्य उत्पन्नशस्येन पुष्टाः सन्ति, सन्तोषं प्राप्नुवन्ति। यत्र यत्र वर्षवती मेघाः दृश्यन्ते, तत्र न दुर्भिक्षं, न ऋणं, न जनानां क्षुधा, न शुष्कभूमिः इति। मेघाः भूमेः गोभिः च जलं आदाय सूर्याय यान्ति; ततः परजन्यः सर्वलोकहिताय वर्षं करोति। तस्मात् वर्षाकाले सर्वे राजानः हर्षेण इन्द्रं महादेवमर्चयन्ति; वयं चान्यैः सह एवं कुर्मः। नन्दस्य इन्द्रपूजायाः वचनं श्रुत्वा, दामोदरः तदा कोपं जनयन् इन्द्रं प्रति वदति। न वयं कृषिकाः, न वणिजः, न गोः देवता; वयं स्वभावतः वनवासिनः। पृच्छा, त्रिवेदाः, वाणिज्यं, शासनं च—एते चत्वारः विद्याशाखाः; वाणिज्यस्य विषये मे शृणु। कृषिः, वाणिज्यं, पशुपालनं च—एते महाविद्याक्षेत्राणि; वाणिज्यं एषां तिसृणां जीविकायाः आश्रयः। कृषकाणां कृषिः जीविका, वणिजां वस्तु जीविका, अस्माकं गोः श्रेष्ठा जीविका; ततो वाणिज्यं त्रिधा विभागः। यया विद्यया यः युक्तः, सा तस्य महादेवता; सा एव पूज्या, सा एव हितकरी। परविद्याफलभोगी, परपूजकः, सः इह परत्र च शुभं न प्राप्नोति। ख्यातः सीमाः, सीमाभूमिः, पुनः वनं, पर्वतदेशः, सर्वे च गिरयः—एते पूज्यन्ताम्; एषः अस्माकं श्रेष्ठः मार्गः। तस्मात् पर्वतयज्ञः गोयज्ञः च क्रियेत; इन्द्रेण न किमपि कार्यम्; गोः पर्वतश्च अस्माकं देवताः। ब्राह्मणाः मन्त्रयज्ञे रताः, कृषकाः सीमायज्ञे, वयं पर्वतगोयज्ञे रताः, वनपर्वतेषु वसामः। तस्मात् गोवर्धनगिरिः पूज्यः, विविधैः उपहारैः सम्माननीयः; शुद्धः पशुः विधिपूर्वकं यज्येत। सर्वगोष्ठस्य दुग्धं संगृह्य, ब्राह्मणाः अन्ये च इच्छुकाः तद् सेवन्तु। दत्ते हविः, कृतयज्ञे, ब्राह्मणानां भोजने, गाः शरद्बिल्वैः भूषिताः विचरन्तु। एषा मम मतिर्गोपाः; हर्षेण कृतं चेत्, तदा गाः, पर्वतः, मम च तुष्टिः स्यात्। तस्य वचनं श्रुत्वा, नन्दः अन्ये च गोपग्रामवासिनः हर्षपूर्णमुखाः ब्राह्मणान् ऊचुः—“शुभं, शुभम्!” हे बाल, यथा उक्तं, तव मतिः उत्तमा; सर्वं करिष्यामि—पर्वतयज्ञः क्रियताम्। ततः गोपग्रामवासिनः पर्वतयज्ञं कृतवन्तः, दधि, पायसं, मांसं, अन्यानि च भोज्यानि पर्वते अर्पयन्ति। ब्राह्मणान् शतशः सहस्रशः च भोजयन्ति; ततः गाः पर्वतं पूज्य परिक्रमन्ति। वृषाः पर्वतशिखरे वर्षमेखानां मेघवत् गर्जन्ति; गोविन्दः पर्वतरूपेण “अहं पर्वतः” इति घोषयति। कृष्णः तेनैव रूपेण गोपैः ब्राह्मणैः च सह, अग्रगोपैः आनितानि भोज्यानि पर्वते उपभुङ्क्ते। आरोह्य, प्रथमरूपे लीनस्य, द्वितीयं रूपं पूजयति; ततः गोपैः वरान् लब्ध्वा, पुनः स्वगोष्ठं प्रतिनिवर्तते। एवं महायज्ञे विघ्नं कृत्वा, इन्द्रः तीव्रकोपपूर्णः, सम्वर्तकनाम्नां वर्षमेखानां समूहं प्रति वदति। “मेघाः, मम वचनं शृणु; मम आज्ञां लब्ध्वा शीघ्रं निर्विकल्पं कुरुत। नन्दगोपः, दुर्बुद्धिः, अन्यैः गोपैः सह, कृष्णबलं आश्रित्य, महाविघ्नं कृतवान्। तेषां जीविका गोपालनं; ताः गाः मम आज्ञया तीव्रवर्षेण पीडयत। अहं अपि गजदन्तसदृशं शिखरं आरोह्य, वायुभिः सह साहाय्यं करिष्यामि।” इन्द्रस्य आज्ञया मेघाः तीव्रं वायुवर्षं मुक्त्वा, गोः विनाशाय प्रवृत्ताः। क्षणेन भूमिः, दिशः, आकाशः च एकेन महाप्रवाहेन पूर्णाः। तेन तीव्रवर्षवायुनाः गाः प्रहृताः, प्राणान् त्यक्तवन्त्यः, सर्वाः पार्श्वमुखाः शय्याः। केचन गाः वत्सान् पार्श्वे धृत्वा स्थिताः, केचन प्रवाहेन वत्सेभ्यः पृथक् कृताः। वत्साः दीनमुखाः, वातेन कम्पितग्रीवाः, मन्दं रुदन्ति—“रक्ष रक्ष!” इति कृष्णं इव आह्वयन्ति। ततः हरिः सर्वं गोकुलं गोभिः, गोपिकाभिः, गोपैः च संकुलं, महातापेन पीडितं दृष्ट्वा, तेषां रक्षणाय चिन्तयति। “एषः इन्द्रः महाबलः, महाविघ्नं कृत्वा, एतद् अकरोत्; इदानीं सर्वं गोष्ठं रक्षितुं मया आवश्यकम्। मम बलात्, एषं पर्वतं विशालशिलातलं उपर्युत्स्य, गोष्ठस्य उपरि विशालच्छत्रवत् धारयिष्यामि।” एवं निश्चित्य, कृष्णः लीलया गोवर्धनं महापर्वतं एकेन हस्तेन उत्थाप्य धारयति। लोकनाथः पर्वतं उत्थाप्य गोपान् प्रति वदति—“सर्वे मिलित्वा इह प्रविशन्तु; वर्षा निवारिता।