क्रोधेन रक्तलोचनः बलरामः प्रलम्बस्य शिरसि भुजेन प्रहारं चकार। तेन प्रहारेण प्रलम्बस्य नेत्रे निष्क्रान्ते। तस्य खलस्य शिरः भग्नं बभूव, तस्य मुखात् रक्तधारा प्रवहन्ती, स च दैत्यश्रेष्ठः भूमौ पतित्वा मृत्युमवाप। बलरामस्य तं अद्भुतकर्म दृष्ट्वा गोकुलवासिनः गोपालकाः प्रमोदिताः, तम् अभिनन्द्य 'साधु साधु' इति प्राशंसन्। प्रलम्बासुरे निहते गोपालकैः स्तुतः रामः कृष्णेन सह पुनः गोकुलं प्रत्यागच्छत्। एवं रामः केशवश्च व्रजमण्डले सह क्रीडन्तौ वर्षाकालं व्यतीयताम्, ततः शरत्कालः समुपस्थितः, पद्मानि विकसितानि आसन्। तस्मिन्नवसरे, निर्मलाकाशे, तारा प्रकाशमानाः सन्त्यः, कृष्णः व्रजवासिनः इन्द्रमहोत्सवाय सज्जान् दृष्ट्वा, तेषां चोत्सुकतां निरीक्ष्य, जिज्ञासया वृद्धान् प्रति वाक्यमिदं उवाच। 'कः अयं "इन्द्रः" यस्य नाम्ना यूयं प्रमोदिताः?' इति स सविनयं नन्दं गोपालं पप्रच्छ। नन्दः प्रत्युवाच—'स मेघानां जलस्य च प्रभुः, देवतानां राजा, शतक्रतुः। तस्याज्ञया मेघाः वारि वृष्टिं कुर्वन्ति। तस्मात् वृष्ट्या उत्पन्नानि धान्यानि अस्मान् अन्यांश्च प्राणिनः पोषयन्ति; तानि भुञ्जानाः, वयं देवान् तर्पयामः। एते गावः पयस्विनः, वत्सयुक्ताः, तैः धान्यैः पुष्टाः सन्तः तृप्ताः सुखिनश्च भवन्ति। यत्र यत्र वर्षदायिनः मेघाः दृश्यन्ते, तत्र न दुर्भिक्षं, न ऋणं, न क्षुधा, न शुष्कभूमिः। मेघाः पृथिव्याः, गवां च जलं आदाय, सूर्याय वहन्ति; पर्जन्यः तेन जलधारया सर्वलोकहिताय वर्षति। अतः वर्षाकाले सर्वे नृपतयः हर्षेण इन्द्रं महेन्द्रं पूजयन्ति, वयं चान्यैः सह तद्वदाचरामः।' एवं नन्दस्य इन्द्रपूजनवचनं श्रुत्वा दामोदरः, देवेन्द्रे कोपं जनयन्, पुनरुवाच—'न वयं कृषकाः, न वणिजः, नापि गावो देवता, पितरः; वयं स्वभावतः वनवासिनः। जिज्ञासा, त्रयो वेदाः, वाणिज्यं, राजकार्यम्—एते चत्वारः विद्याशाखाः; तत्र वाणिज्ये शृणु। कृषिः, वाणिज्यं, पशुपालनं च—एतानि त्रीणि महावृत्तयः, वाणिज्यं तेषु त्रिषु जीवलाभेषु प्रतिष्ठितम्। कृषकाणां कृषिः, वणिजां व्यापारः, अस्माकं तु गवः परमं जीविकामार्गः—एवं वाणिज्यं त्रिधा विभागः। यस्य यया विद्यया समन्वितः, सा तस्य महादेवी, सा एव पूज्या वन्दनीया च, सा एव तस्य हितकरी। परविद्याफलभोगी परपूजकश्च, प्रिय, निहितं न प्राप्नोति निहितं नापि परत्र।' 'प्रसिद्धाः सीमाः, सीमान्ताः, पुनः वनानि, पर्वतानि, सर्वे च शैलाः पूजनीयाः; एष धर्मः सर्वोत्तमः। अतः पर्वतयज्ञः, गवां च यज्ञः क्रियताम्; किं नः इन्द्रेण? गावः शैलश्च अस्माकं देवताः। ब्राह्मणाः मन्त्रयज्ञेषु रता, कृषकाः सीमायज्ञेषु, वयं तु पर्वतगवां यज्ञेषु, वनेषु पर्वतेषु च वसामः। अतः गोवर्धनशैलः विविधोपहारैः पूज्यः, शुद्धः पशुः विधिवत् समर्प्यताम्। सर्वगोष्ठीयं पयः संहृत्य, ब्राह्मणादयः यथेष्टं भुञ्जीरन्। यदा होमः कृतः, यज्ञः सम्पूर्णः, ब्राह्मणाः च भुक्तवन्तः, तदा शरत्पुष्पाभूषिताः गावः विचरन्तु।' 'इदं मम मतम्, हे गोपालकाः; यदि प्रमोदेन क्रियते, तदा गावः, शैलः, मम च तृप्तिः भविष्यति।' इत्येवं तस्य वचनं श्रुत्वा, नन्दादयः गोपाः प्रसन्नमुखाः सन्तः ब्राह्मणान् प्रति 'शोभनं शोभनम्' इति ऊचुः। 'वत्स, तव मतं उत्तमम्; यथोक्तं सर्वं करिष्यामि; पर्वतयज्ञः क्रियताम्' इति नन्दः प्रत्यवदत्। ततः गोपालकाः पर्वतयज्ञं चक्रुः, गोवर्धनशैले दधि, पायसं, मांसं, अन्यानि च भोज्यानि समर्प्य। शतशः सहस्रशश्च ब्राह्मणान् भोजयित्वा, गावः पर्वतं पूजयित्वा तं प्रदक्षिणमकुर्वन्। वृषाः पर्वतशिखरे जलदनिनादवत् गर्जन्ति स्म; गोविन्दः तत्र शैलरूपेण प्रकट्य, 'अहं शैलः' इत्युक्तवान्। कृष्णः तस्मिन्नेव रूपे, गोपालकैः ब्राह्मणैश्च सह, गोपश्रेष्ठैः समुपन्यस्तानि भोज्यानि पर्वतशिखरे भुक्तवान्। तस्मात् तं रूपान्तरेण पूज्य, प्रथमं रूपं लीनं कृत्वा, गोपालकाभ्यः वरान् गृह्य, स्वं गोकुलं पुनरागच्छत्। एवं कृतयज्ञे, स्वस्य महायज्ञे विघ्नं दृष्ट्वा, इन्द्रः तीव्रकोपसमन्वितः सम्वर्तकनामकान् वर्षजनकान् मेघान् संबोध्य अब्रवीत्—'मेघाः, मम वचनं शृणुत; मम आदेशानन्तरं शीघ्रं कार्यं कुरुत। नन्दगोपालः मूढबुद्धिः, अन्यैः गोपालकैः सह, कृष्णबलं आश्रित्य, महद्विघ्नं कृतवान्। तेषां जीविका गोरक्षणे एव स्थिताः; ताः गावः मम आज्ञया तीव्रवृष्ट्या पीड्यन्ताम्। अहं च गजदन्तोपमं शिखरं आरोह्य, वायुभिः सह, युवां साहाय्यं करिष्यामि।