सङ्कर्षणः तं दैत्यं दृष्ट्वा, यः ज्वलन्तशिलातुल्यरूपः आसीत्, हारैः भूषणैः शोभायमानमुकुटेन च शिरसि भूषितः, भीषणः, चक्रनयनः, पदस्पन्दनैः पृथिवीं कम्पयन्, तेन वह्यमानः कृष्णं प्रति इदं वचनं उवाच — "कृष्ण! कृष्ण! पश्य, अहं गोपस्वरूपधारीण्या दैत्येन, यः वास्तवतः गिरीशिखराकारः, नीयमानः अस्मि। हे मधुसूदन! किं कर्तव्यं? एष दुष्टात्मा महतीं वेगेन धावति।" तदा गोविन्दः, महात्मा, रोहिणीसुतस्य बलपरिमाणं ज्ञात्वा, स्मितं विधाय रामं प्रति उत्तरं ददौ — "किम्, त्वया मानवस्वभावः धार्यते? त्वं हि सर्वगूढानां गूढतमः, सर्वव्यापी च। स्मर, हे लोकनाथ! कारणकारणभूत, कारणाधिप, एकात्मा, यः जगति एकसागरः च। त्वं अहं च, हे विश्वात्मन्, वस्तुतः अस्य जगतः एककारणम्; लोकहिताय द्विधा प्रकटौ, तत्त्वतः एकः। अपरिमितं स्वस्वरूपं स्मर; अन्तर्गतं दैत्यं जय। मानवस्वरूपं धारयित्वा, स्वबन्धूनां हिताय कार्यं कुरु।" एवं कृष्णेन स्मारितः महात्मा रामः, ब्राह्मणैः हासितः, प्रलम्बं पीडयितुं आरभत। क्रोधविस्फारितनयनः रामः, प्रलम्बस्य शिरसि मुष्टिप्रहारं अकरोत्; तेन प्रहारेण प्रलम्बस्य नेत्रे बहिर्गच्छतुः। भग्नकपालः, रक्तं मुखात् निष्पतन्, दैत्यश्रेष्ठः भूमौ पतित्वा मृतः। बलरामस्य अद्भुतकर्मणा प्रलम्बं हतं दृष्ट्वा गोपाः हर्षिताः, तम् स्तुत्वा "साधु! साधु!" इति शंसन्तः। प्रलम्बं दैत्यं निपात्य गोपैः स्तुतः रामः कृष्णेन सह पुनः गोकुलं प्रतिजग्म। तत्र रामः केशवः च वृजे क्रीडन्तौ वर्षाकालः समाप्तः, शरत्कालः आगतः, पद्मानि विकसन्ति स्म। यदा कालः प्राप्तः, निर्मलाकाशः, दीप्यमानताराः च, कृष्णः वृजवासिनः इन्द्रोत्सवाय सज्जान् दृष्ट्वा। गोपान् उत्सवकाङ्क्षिणः दृष्ट्वा, कृष्णः, प्राज्ञः, चिन्तान्वितः, curiosity वशात् वृद्धान् प्रति इदं वचनं उवाच। "कः एष इन्द्रः यस्य नाम्ना यूयं हृष्टाः?" नन्दं गोपं सस्नेहम् अपृच्छत्। नन्दः प्रत्युवाच — "सः मेघानां वारुणां च स्वामी, देवाधिपः शतक्रतुः। तस्य आज्ञया मेघाः जलं वर्षयन्ति। तेन वर्षेण उत्पन्नानि धान्यानि अस्मान् अन्यानि च प्राणिनः पालयन्ति; तानि उपभुज्य देवाः तृप्यन्ति। गावः, दुग्धपूर्णाः, वत्ससमेताः, तैः धान्यैः पुष्टाः, सुखिन्यः सन्ति। यत्र वर्षवती मेघाः दृश्यन्ते, तत्र न दुर्भिक्षम्, न ऋणम्, न जनानां क्षुधा, न शुष्कभूमिः। मेघाः भूमेः गवां च जलं आदाय सूर्याय यान्ति; पर्जन्यः जगति सर्वहिताय वर्षयति। अतः वर्षाकाले सर्वे राजानः हर्षेण इन्द्रं महादेवम् पूजयन्ति; वयं अपि अन्यैः सह तत्कर्म कुर्मः।" एवं नन्दस्य इन्द्रपूजायाः वचनं श्रुत्वा, दामोदरः इन्द्रे प्रति कोपं उत्तेजयन् पुनः उवाच — "न वयं कृषिकाः, न वणिजः, न गवः अस्माकं देवता, पितरः च; वयं वनवासिनः स्वभावतः। पृच्छा, त्रिवेदाः, वाणिज्यं, राज्यं च — चत्वारि विद्याशाखाः; वाणिज्ये श्रुणु। कृषिः, व्यापारः, पशुपालनं च — एते महाविद्याक्षेत्राणि, वाणिज्यं एतेषु त्रिषु जीवनेषु स्थितम्। कृषिकाणां कृषि जीविका; वणिजां व्यापारः; अस्माकं गवः उत्तमा जीविका — एवं वाणिज्यं त्रिधा। यः यस्य विद्यया युक्तः, सा तस्य देवता; सा एव पूज्याः, सा एव हितकरी। यः अन्यस्य विद्याफलं उपभुङ्क्ते, अन्यं पूजयति, सः न शुभं फलं प्राप्तुं शक्नोति। सीमाः, सीमान्ताः, वनं, पर्वतप्रदेशः, सर्वे गिरेः पूजनं कर्तव्यम्; एषः अस्माकं श्रेष्ठः मार्गः। अतः पर्वतयागः गोयागः च क्रियताम्; इन्द्रे नः किम्? गवः पर्वतः च अस्माकं देवताः। ब्राह्मणाः मन्त्रयागेषु रताः, कृषिकाः सीमायागेषु, वयं पर्वतगोयागेषु, वनपर्वतेषु वसन्तः। अतः गोवर्धनगिरिः पूज्यः, विविधैः नैवेद्यैः सत्कार्यः; शुद्धपशुः विधिवत् याज्यः। सर्वगोष्ठस्य दुग्धं संहृत्य ब्राह्मणादिभ्यः यथेष्टं दीयताम्। यदा नैवेद्यं दत्तम्, यज्ञः कृतः, ब्राह्मणाः भोजनं कृतवन्तः, तदा गाः शरत्पुष्पैः भूषिताः विचरन्तु। एषः मम अभिप्रायः, हे गोपाः; यदीदं हर्षेण क्रियते, तदा गवः, पर्वतः, मम च तृप्तिः भविष्यति।" तस्य वचनं श्रुत्वा, नन्दः अन्ये च गोपग्रामवासिनः, हर्षपूर्णमुखाः, ब्राह्मणान् प्रति "साधु! साधु!" इति ऊचुः। "बालक! तव मतम् उत्तमम्; यथा उक्तम्, सर्वं करिष्यामि — पर्वतयागः क्रियताम्।