ततो बलवंतौ तौ कृष्णबलरामौ तत्रैव क्रीडायां संलग्नौ, कदाचित् दोलायां, कदाचित् मल्लयुद्धे, कदाचित् शिलास्त्रविक्षेपे च स्वशक्तिं परस्परं प्रदर्शयन्तौ रममाणौ आस्ताम्। तस्यां क्रीडायां तयोः जयकामनया, प्रलम्बो नामासुरः गवां पालयितृवेषधारी सन् तत्र समुपाजगाम। स दानवश्रेष्ठः मानुषरूपधारी, साधारणपुरुषवत् निर्भयम् तेषां मध्ये प्रविष्टः। तयोः मध्ये अवसरं पश्यन्, स प्रलम्बः शीघ्रं निश्चितवान् यथा कृष्णं विचालयन् रोहिणीसुतं हन्तुम् अर्हति। तत्र सर्वे बालाः क्रीडायाः भागभूताः 'हरिणक्रीडन' नामकं बालक्रीडां प्रारब्धवन्तः, यत्र द्वन्द्वद्वन्द्वेनोपरि उत्प्लवनं क्रियते। गोविन्दः श्रीदाम्ना सह, बलरामः प्रलम्बेन सह, अन्ये गोपालकाः परस्परं युग्मीकृत्य उत्प्लवमकुर्वन्। ततः कृष्णः श्रीदाम्नं, बलरामः प्रलम्बं, च गोपालका अपि कृष्णपक्षस्थाः स्वविपक्षान् जिग्युः। ये पराजिताः सञ्जाताः, ते विजेतॄन् स्कन्धे आरुह्य वटवृक्षपर्यन्तं नीत्वा पुनः स्वस्थानानि प्रत्यागच्छन्। तदा दानवश्रेष्ठः प्रलम्बः संकर्षणं शीघ्रं स्कन्धारूढं कृत्वा, न तत्र निवृत्तः, अपि तु मेघ इव शशिनं वहन् दूरं निनाय। तं न शक्नुवन् अधिकं वाहयितुं, स प्रलम्बः क्रोधात् महतीं तनुं धारयामास, यथा वर्षाकाले मेघः। संकर्षणस्तु तं ज्वलन्मेरुसदृशं रूपं, हाराभरणविभूषितं, शिरसि दिव्यकिरिटमालिनं दृष्ट्वा, चक्रयुगाक्षं, भीषणं, भूमिं कम्पयन्तं, स्वयम् अपह्रियमानः कृष्णं प्रति इदं वचनमुवाच— "कृष्ण! कृष्ण! पश्य, अहं दैत्येनानेन गोपालरूपधारिणा, पर्वताकाररूपेण अपह्रियमानोऽस्मि।" "मधुसूदन! किं कर्तव्यम्, ब्रूहि, अयं दुष्टात्मा मां वेगेन वहति।" गोविन्दस्तु महात्मा, रोहिणीसुतस्य बलपरिमाणं विज्ञाय, स्मितपूर्वकं रामं प्रति उवाच— "किं त्वया मानुषभावोऽयं स्वीकृतः? त्वं हि सर्वगूढानां गुह्यतमः, सर्वव्यापिन्।" "स्मर, विश्वेश्वर! कार्यकारणकारण, एकात्मन्, यः जगति चैकस्मिन्नपि समुद्रे च समः।" "त्वं चाहं च, विश्वात्मन्, वास्तवतः जगतः कारणम् एकं; लोकहिताय द्वौ इव प्रकटौ, वस्तुतः तु एकः।" "स्वमात्मानं विषमं स्मर, दानवं जहि। मानुषभावमास्थाय, स्वबन्धूनां हिताय आचर।" एवं कृष्णेन सम्यक् स्मारितः बलरामः, ब्राह्मणैः सह हास्यं कृत्वा, प्रलम्बं पीडयितुं आरभत। क्रोधात् रक्तलोचनः बलरामः प्रलम्बस्य मुष्टिना शिरसि प्रहारं चकार; तेन प्रहारेण तस्य नेत्रे निष्क्रान्ते। भग्नकपालः, रक्तं मुखेन स्रवत्, स दानवश्रेष्ठः भूमौ पतित्वा मृतः। बलरामस्य तं अद्भुतकर्म दृष्ट्वा, गोपालकाः प्रमुदिताः, तम् स्तुत्वा, "साधु! साधु!" इति शशंसुः। प्रलम्बासुरे निहते गोपालकैः प्रशस्तः रामः कृष्णेन सह पुनः गोकुलं प्रत्यागच्छत्। एवं रामकेशवौ वृजे क्रीडन्तौ, वर्षाकालः व्यतीतः, शरत्कालः पद्मोत्पलविकसितः समुपस्थितः। तदा काले, निर्मलाम्बरस्य, ज्योत्स्नायुतरात्रौ, कृष्णः व्रजवासिनः इन्द्रमहोत्सवाय सज्जीकुर्वतः दृष्टवान्। तेषां उत्सवोत्सुकानां, हृष्टमानसानां भावम् अवलोक्य, कृष्णः प्राज्ञः, विचक्षणः, ज्येष्ठान् प्रति जिज्ञासया इदं वचनमुवाच। "कः अयं 'इन्द्रः' यस्य नाम्ना यूयं प्रमुदिताः?" इति स नन्दगोपं सस्नेहम् अपृच्छत्। नन्दः प्रत्युवाच— "सः मेघानां जलानां च स्वामी, देवानां राजा, शतक्रतुः; तस्याज्ञया मेघाः वर्षन्ति।" "तेन वर्षेण उत्पाद्यः धान्याः अस्मान् अन्यांश्च जीवांश्च धारयन्ति; तान् उपभुज्य, वयं देवान् तर्पयामः।" "एता गावः दुग्धपूर्णाः, वत्सयुक्ताश्च, तुष्टाः; वर्षोत्पन्नैः धान्यैः पुष्टाः, सुखिन्यः भवन्ति।" "यत्र यत्र वर्षवतः मेघाः दृश्यन्ते, तत्र न दुर्भिक्षं, न ऋणं, न क्षुधा, नुष्क्षेत्राणि च।" "मेघाः भूमेः च गवां च जलं आदाय, आदित्याय वहन्ति; तदनन्तरं पार्जन्यः सर्वहिताय वर्षति।" "अतः वर्षाकाले सर्वे राजानः हर्षेण इन्द्रं पूजयन्ति, वयं च तदन्यैः सह तद्वत् आचरामः।" एवं नन्दस्य इन्द्रपूजनवचनं श्रुत्वा, दामोदरः तदा देवेन्द्रे कोपं जनयन् इदं वचनमुवाच— "न वयं कृषकाः, न वणिजः, न च गावो देवता, पितः; वयं वनचारीणः स्वभावतः।" "पृच्छा, त्रयी, वाणिज्यं, राज्यं इति चत्वारः विद्याशाखाः; तत्र वाणिज्यस्य मम वाक्यं शृणु।" "कृषिः, वाणिज्यं, पशुपालनं च—एतेषु त्रिषु वाणिज्यं प्रतिष्ठितम्।" "कृषकानां कृषिः जीविका, वणिजां व्यापारः, अस्माकं तु गवः श्रेष्ठा जीविका—एवं वाणिज्यं त्रिधा विभागः।" "यस्य यया विद्या उपेता, सा तस्य परमा देवता; सा एव पूज्या, सा एव श्रेया, सा एव हिताय।" इति।