ततः तालेषु शिखरात् गधः पतितः, तेन महाफलानि भूमौ पतितानि, यथा महावातः मेघान् भूमौ नयति। ततः कृष्णः च बलभद्रः च, सहजं तत्र आगतान् अन्यान् गध-राक्षसान्, तस्य बान्धवान्, तालेषु समारोपयामासतुः। क्षणेन भूमिः पक्कैः तालफलैः गध-राक्षस-शरीरैः च भूषिता अभवत्, यस्य दर्शनात् ऋषयः अधिकं दीप्तिमन्तः अभवन्। ततः तालेषु तस्मिन वनं गवः निर्भयाः तृणानि सुखेन चरन्त्यः, यत्र पूर्वं निषिद्धं आसीत्। गध-राक्षसः तस्य बान्धवः च विनष्टः, तालेषु तस्मिन सुन्दरं वनं गोपैः गोपिकाभिः च विराजितम्। ततः वसुदेवस्य द्वौ पुत्रौ, आनन्देन पूर्णौ, युवावौ वृषौ इव नवशृङ्गौ, महात्मानौ, दीप्तिमन्तौ अभवताम्। दूरस्थाः गवः पालयन्तौ, नाम्ना आह्वयन्तौ, कण्ठे गोपदाम्नि, वनमालाभिः शोभितौ, विचरन्तौ। सुवर्ण-रजः कृष्ण-रजः च वस्त्रेषु लिप्तम्, तौ इन्द्रायुधे इव, श्वेत-मेघः कृष्ण-मेघः इव, दृष्ट्वा शोभेते। पृथिव्यां विचरन्तौ, लोकसिद्धैः सह क्रीडन्तौ, सर्व-लोक-स्वामिनौ स्वयम्। मानुष-रीत्या रममाणौ, मानुषत्वं पूजयन्तौ, वनं विचरन्तौ, स्व-जाति-स्वभावानुकूलं क्रीडां कुर्वन्तौ। तत्र तौ वीरौ क्रीडायां संलग्नौ, डोलायाः, मुष्टियुद्धस्य, शिलानिपातस्य च व्यायामं कुर्वन्तौ। तयोः जयाय, असुरः प्रलम्बो नाम, गोप-वेषधारी, तत्र आगतः। सः दानवश्रेष्ठः निर्भयः मानव-रूपेण तेषु प्रविष्टः, साधारणः इव दृश्यते। तयोः मध्ये अवसरं अन्विच्छन्, शीघ्रं विचारयामास, रोहिण्याः पुत्रं हन्तुम्, कृष्णं तु व्यग्रं कर्तुम्। ततः सर्वे बालक्रीडायां 'हरिणक्रीडनं' नाम, युगलैः समारभन्त। गोविन्दः श्रीदाम्ना, बलः प्रलम्बेन, अन्ये गोपाः अन्योन्येन, युगलैः उत्क्षिप्ताः। तत्र कृष्णः श्रीदाम्नं विजित्य, रोहिण्याः पुत्रः प्रलम्बं विजित्य, अन्ये गोपाः कृष्णपक्षे विजिता, शेषाः पराजिता अभवन्। पराजिताः विजेतारं स्कन्धे स्थापित्वा, वटवृक्षं ययुः, ततः सर्वे स्थानं प्रत्यागच्छन्। दानवः शीघ्रं संकर्षणं स्कन्धे स्थाप्य, न विरम्य, मेघः चन्द्रमिव दूरं ययौ। तं अधिकं न वहन्तुं शक्नुवन्तं, दानवश्रेष्ठः क्रोधात् महद् रूपं धत्ते, वर्षकाले मेघः इव। संकर्षणः तं दीप्तगिरिं इव, मालया भूषितं, भूषणैः शोभितं, शीर्षे किरीटेन विभूषितं, दृष्ट्वा। क्रूरः, चक्राक्षः, भूमिं पदैः कम्पयन्, स्कन्धे नीतः, कृष्णं इत्युवाच— "कृष्ण! कृष्ण! पश्य, अहं दैत्येन नीतः, गोप-रूपधारी, किन्तु अस्य स्वरूपं महागिरि-सदृशम्।" "मधुसूदन! किं कर्तव्यं? एष दुष्टहृदयः शीघ्रं मां नयति।" इति। गोविन्दः महात्मा, रोहिण्याः पुत्रस्य बलं शक्तिं च विज्ञाय, स्मितं मुखे प्रकट्य, रामं प्रति उवाच— "किम् एष मानुष-स्वभावः त्वया ध्रियते? त्वं हि सर्व-गूढतमः, गूढात् गूढतरः, सर्वव्यापी।" "स्मर, लोकनाथ! कारण-कारण! कारण-वरिष्ठ! एकात्मन्! लोक-समुद्रयोः एकः।" "त्वं अहं च, विश्वात्मन्, वास्तवतः जगतः कारणम्; जगत् हिताय द्वौ प्रकटौ, तत्त्वतः एकः।" "अस्वमीयं महत्त्वं स्मर; असुरं जेतुम्। मानुषत्वं गृहित्वा, स्वजनहिताय आचर।" एवं कृष्णेन स्मारितः, महात्मा बलरामः प्रलम्बं पीडयितुं आरभत। क्रोधात् रक्ताक्षः, मुष्टिना प्रलम्बस्य शिरः आहतवान्; तेन तस्य नेत्रे निर्गतौ। शिरः भग्नम्, रक्तं मुखात् निर्गतम्, दानवश्रेष्ठः भूमौ पतितः मृतः। बलरामस्य अद्भुतकर्मणा प्रलम्बं हतं दृष्ट्वा, गोपाः हृष्टाः, प्रशंसन्तः, "साधु! साधु!" इति वदन्तः। गोपैः प्रशंसितः, प्रलम्बासुरे विनष्टे, रामः कृष्णेन सह पुनः गोकुलं प्रत्यागच्छत्। रममाणौ रामः केशवः च वृजे, वर्षाकालः समाप्तः, शरत्कालः पुष्पितपद्मः आगतः। तत्र, निर्मलाकाशे, तारा दीप्ताः, कृष्णः वृजवासिनः इन्द्रोत्सवाय सज्जान्, उत्सुकान्, दृष्ट्वा। ततः गोपान् उत्सवाय उत्सुकान् दृष्ट्वा, कृष्णः बुद्धिमान्, चिन्तयन्, जेष्ठान् प्रति जिज्ञासया इदं वचनं उवाच। "कः 'इन्द्रः' इति, यस्य नाम्ना यूयं हृष्टाः? किमर्थं एतस्य उत्सवः?" नन्दं गोपं सन्मानपूर्वकं पप्रच्छ। नन्दः प्रत्यवदत्— "सः मेघ-वार-नाथः, देवराजः, शतक्रतुः। तस्य आज्ञया मेघाः वर्षं कुर्वन्ति।" "तस्मात् वर्षात् उत्पन्नानि धान्यानि अस्मान् अन्यान् च जीवितानि धारयन्ति। तानि उपभुज्य, देवेषु तुष्टिं यच्छामः।