यथा त्वया मम जन्म रूपं च सृष्टं, भगवन्, तथा स्वभावेन युक्तः अहं तद्वत् एव आचार्यं कृतवान्। यदि अहं अन्यथा आचर्यं कुर्याम्, देवदेव, तदा तव आज्ञया दण्डः मयि युक्तः स्यात्। तथापि, यत् दण्डं विश्वेशेन मयि कृतं, तत् अहं सहनं कृतवान्; अन्यः वरः मम नास्ति, केवलं तव दण्डः एव मम वरः अस्तु। मम बलं नष्टं, विषं अपगतं, त्वया निगृहीतः अहं, अच्युत; जीवितं ददातु, आज्ञापय, किं करवाणि? भगवान् उवाच—न त्वं यमुनायाः जलमध्ये कदापि वासं कुर्याः, सर्प, स्वसखिभिः अनुयायिभिः सह समुद्रस्य जलं गच्छ। यदा तव शिरसि मम पदचिह्नं पश्यसि, सर्प, तदा गरुडः, सर्पाणां शत्रुः, त्वां न बाधिष्यति। इति उक्त्वा सर्पराजं श्रीहरिः विमुक्तवान्; सः कृष्णं नमस्कृत्य, जलनिलयं गतवान्। सर्वजीवानां साक्षात्, सर्पः स्वसखिभिः पुत्रैः बान्धवैः पत्निभिः च सह स्वसरोवरं परित्यक्तवान्। सर्पे निर्गते, गोपाः गोविन्दं आलिङ्गितवन्तः, मृत्युपर्यन्तं पुनः प्राप्तं इव, अश्रुभिः तं सिञ्चितवन्तः। गोपाः विस्मितचित्ताः, हर्षपूर्णाः, कृष्णं निष्कल्मषकर्माणं स्तुतवन्तः, यदा नदी पुनः पुण्यजलमयी अभवत्। ततः गोपाङ्गनाः तस्य कर्माणि रम्याणि गीतवन्तः, गोपाः तं स्तुतवन्तः, कृष्णः वृजं प्रविष्टवान्। पुनः रामः केशवः च गोपालकर्मणि वनं विचरन्तौ तालवनं रमणीयं आगतौ। तत्र तस्मिन् तालवने नित्यं धेनुकः नाम राक्षसः वसति, गर्दभस्वरूपधारी, यः नित्यं नरगवां मांसं खादति। तत्र गोपबालाः रम्यं फलसमृद्धं तालवनं दृष्ट्वा फललाभे तृष्णया उक्तवन्तः—हे राम, हे कृष्ण, एष भूमिः धेनुकः नित्यं रक्षितवान्; अतः फलानि अत्र त्यक्तानि। पश्य तालफलानि सुरभिणि पक्वानि; इच्छामः, तानि पतन्तु, यदि इच्छथः। गोपबालानां वचनं श्रुत्वा संकर्षणः कृष्णः च तालफलानि भूमौ पतितानि कर्तुं आरभेताम्। तालफलानां पतनध्वनिं श्रुत्वा, दैत्यराजः, दुष्टहृदयः गर्दभस्वरूपी, क्रोधेन तत्र आगतः। स शक्तिमान् बलदेवस्य वक्षसि पृष्ठपादाभ्यां आघातं कृतवान्, किन्तु बलदेवः तैः एव पादाभ्यां तं गृहीत्वा। गृहीत्वा बलदेवः तं आकाशे घूर्णितवान्, मृतं सन्तं बलात् तालमूल्ये क्षिप्तवान्। गर्दभस्य तालमूल्ये पतनात्, बहूनि फलानि भूमौ पतितानि, यथा महावातः मेघान् पतति। कृष्णः बलभद्रः च तत्र आगतान् अन्यान् गर्दभदैत्यान्, तस्य बान्धवान्, सुलभेन तालमूल्ये क्षिप्तवन्तौ। क्षणमात्रेण भूमिः पक्वफलैः गर्दभदैत्यशरीरैः च शोभिता अभवत्, यत्र मुनयः अधिकं दीप्तिम् प्राप्तवन्तः। तदा तालवने गाः निर्भयाः तृणं सुखेन चरन्ति, द्विज, यत्र पूर्वं निषिद्धं आसीत्। गर्दभदैत्यः तस्य भ्रातृभिः सह हतः, तदा तालवनं सर्वगोपालगोपाङ्गनाभिः शोभितम् अभवत्। ततः वसुदेवस्य द्वौ पुत्रौ, हर्षपूर्णौ, महानुभावौ, युवाबलौ इव शोभितौ। दूरस्थे गाः पालयन्तौ, नाम्ना आह्वयन्तौ, कक्ष्यायाम् गोपालरज्जुभिः वनमालाभिः शोभितौ। स्वर्णकृष्णचूर्णेन धूलितवस्त्रधारी, इन्द्रायुधवत्, श्वेतश्याममेघवत् प्रकटौ। भूमौ विचरन्तौ, सिद्धगणैः सह क्रीडन्तौ, सर्वलोकनाथयोः नाथौ। मानुषक्रीडायाम् रममाणौ, मानवधर्मं पूजयन्तौ, वनं विचरन्तौ, स्वजन्मस्वभावानुकूलं क्रीडां कृतवन्तौ। तौ शक्तिमन्तौ तत्र क्रीडायां दोलायां, मल्लयुद्धे, शिलाप्रक्षेपे च व्यायामं कृतवन्तौ। तयोः क्रीडायां विजयं इच्छन्, प्रलम्बः नाम असुरः गोपालरूपधारी तत्र आगतः। स दानवश्रेष्ठः निर्भयः मानववेषे प्रविष्टवान्, साधारणपुरुषवत् अभवत्। तयोः मध्ये अवसरं अन्वेष्य, स शीघ्रं रोहिणीसुतं मारयितुं चिन्तितवान्, कृष्णं व्यग्रं कृत्वा। ततः क्रीडायाः भागे सर्वे बालक्रीडां ‘हरिणक्रीडनं’ नाम आरभन्त, युग्मशः उत्क्षिप्य। गोविन्दः श्रीदाम्ना, बलः प्रलम्बेन, अन्ये गोपबालाः अन्योन्येन युग्मशः उत्क्षिप्य। ततः कृष्णः श्रीदाम्नं जितवान्, रोहिणीसुतः प्रलम्बं जितवान्; अन्ये गोपबालाः कृष्णपक्षे विजिताः, अन्ये पराजिताः। पराजिताः विजेतृन् स्कन्धे स्थाप्य वटवृक्षं ययुः, ततः सर्वे स्वस्थानं प्रत्यागच्छन्। दानवः शीघ्रं संकर्षणं स्कन्धे स्थाप्य, न विरमन्, मेघः चन्द्रमिव दूरं गतः। अधिकं वहितुं असमर्थः, दानवश्रेष्ठः, क्रोधात् महद् रूपं धारयामास, यथा वर्षकालीनमेघः।