कृष्णः बलरामश्च गोपालपुत्रैः सह वत्सान् चरयन्तौ व्रजमण्डले विचरतः कालक्रमेण सप्तवर्षवयस्कौ अभवताम्। तौ वत्सपालकौ महाव्रजे जगतः पालयितारौ समजायताम्। तस्मिन्नन्तरे वृष्टिकालः समुपजातः, मेघसमूहैः आकाशः संवृतः। सर्वदिक् संयोगमिव वृष्ट्या सिञ्चमानः, पृथिवी नवपुष्पैः शोभमाना, इन्द्रगवां नाम कृमिभिः रक्तवर्णैः च विराजिता अभवत्। मणिवत् हरितमणिना रक्तमणिभिः भूषितं यथा, तथैव नद्यः स्वमार्गान् विहाय सर्वतः प्रवहन्त्यः सर्वाणि वस्तूनि वहन्त्यः आसन्। यथा अशान्तानां मनांसि नूतनसंपदं लब्ध्वा विक्षिप्यन्ते, तथैव तस्मिन् ऋतौ तौ वीर्यवन्तौ स्वसमानैः गोपालकैः सहितौ अमरवत् व्रजे क्रीडां चक्रतुः। कदाचित् एकस्मिन्नेव दिने, रामं विना कृष्णः वृन्दावनं गतः। तत्र गोपालैः परिवृतः, वनमालाभिः सुसज्जितः विचरत्। ततः स यमुनां प्राप, या लहरिभिः क्रीडतीव, तटेषु फेनसमूहैः भूषिता, सर्वत्र हास्यतीव। तत्र सः कृष्णः एकं परमभीषणं सरः अपश्यत्, यत्र विषाग्निबिन्दुभिः दूषितं जलम्, परमभयानकं, कालियसर्पस्य निवासः। तस्य विषाग्निना दग्धाः तटस्थवृक्षाः, वातेन उदकस्पर्शेन पक्षिणः अपि तप्ताः। तं परमभीषनं दृश्य, मृत्युं द्वितीयमिव, श्रीमद्भगवान् मधुसूदनः चिन्तयितुम् आरब्धवान्। "अत्रायं दुष्टात्मा कालियः सर्पः वसति, विषधरः, यं पूर्वं मया निगृहीतः, निष्कासितश्च सः सागरे लीनः। तेन एषा सम्पूर्णा यमुना सागरस्रवा दूषिता, न नराः, न पशवः, न पिपासवः अपि तत्र जलं उपयुञ्जते। अतः तं सर्पराजं निग्रहीतुं मम कर्तव्यम्, यथा व्रजवासिनः सदा भीताः सुखेन वसेयुः। एतदर्थं हि अहं मानुषेषु जातः – धर्मपथात् च्युतान् दुष्टान् दण्डयितुम्।" इति निश्चित्य, कृष्णः समीपे स्थिते कदम्बवृक्षे महाशाखायुक्ते आरोहितुम् उद्यतः। वस्त्रं सम्यक् बद्ध्वा, सः त्वरितं सर्पस्य भीषणसरोवरं प्रापतत्। तेनैव पतनेन तद् महासरः क्षुब्धः, जलैः दूरस्थवृक्षान् आप्लावयत्। ते वृक्षाः, विषाग्नितापेन दग्धाः, जलेन च दग्धाः, सहसा प्रज्वलिताः, तेषां ज्वालाः सर्वदिक् व्याप्य जग्मुः। ततः कृष्णः भुजाभ्यां सरः ताडयामास। तस्य शब्दं श्रुत्वा कालियः सर्पराजः समीपमागतः। तस्य नेत्रे कोपेन रक्ते, फणाः विषधाराभिः ज्वलन्तः, अन्यैः महाविषधरैः रक्तवर्णैः वाताशनैः सर्पैः परिवृतः। तत्र शतशः सर्पपत्नीः, दिव्याभरणभूषिताः, कम्पमानगात्राः, झणझणितकुण्डलाः, विराजमानाः आसन्। तदा कृष्णः तैः सर्पैः पाशैः परिवृतः, तैः विषज्वलद्भिः मुखैः दष्टः। तं पतितं, सर्पपाशेन पीडितं दृष्ट्वा, गोपालकाः शोकसमाकुलाः व्रजं प्रत्युद्ययुः, उच्चैः क्रोशन्तः— "कृष्णः चेतनाहीनः कालियस्य सरसि निमग्नः, सर्पेण ग्रस्यमानः – शीघ्रं आगच्छत, विलम्बः न कर्तव्यः!" एवं भीषणं वचनं श्रुत्वा, गोपालकाः गोप्यः च, यशोदया अग्रे गच्छन्त्याः, शीघ्रं सरः प्रति धाविताः। "हा! क्व सः?" इति क्रोशन्त्यः, विशेषतः गोप्यः, यशोदया सह समाकुलाः, आपतन्त्यः। नन्दगोपः, अन्ये गोपालकाः, बलरामश्च अतिवीर्यवान्, कृष्णदर्शनलालसः, शीघ्रं यमुनां प्रति गताः। तत्र ते अपश्यन् – कृष्णः सर्पराजस्य वशे स्थगितः, सर्पपाशैः बद्धः, कर्तुं किमपि अशक्तः। नन्दः अशक्तवत् पुत्रस्य मुखं निरीक्ष्य स्थितः, यशोदा च महाभागा, शोकवेगेन मूहिता। अन्याः गोप्यः, शोकविह्वलाः, बाष्पपूर्णलोचनाः, स्नेहेन केशवम् उद्दिश्य कातरया वाचा ऊचुः— "यशोदया सह वयं सर्वाः एतत् महासरः प्रविश्यामः; व्रजं प्रतिनेतुं न युक्तम्, यावद् सर्पपतिना न सन्दत्तम्। किं दिनं विना सूर्यं? किं रात्रिः विना शशिनं? किं गावः विना दुग्धं? किं व्रजः विना कृष्णम्? वयं तं विना न गोकुलं गमिष्यामः।" एवं गोपीभिः उक्तं श्रुत्वा, वीर्यवान् रोहिणीसुतः, गोपालान् शोकसम्भ्रान्तान् मौनान् अपश्यत्। सः नन्दं दुःखितं, पुत्रमुखे सदा स्थितदृष्टिं, यशोदां च शोकवेगेन मूर्च्छितां, कृष्णमाहात्म्ये मनः स्थितां, अपश्यत्। सः बलरामः उवाच— "भगवन्, किं मानुषभावं दर्शयसि? स्वस्वरूपं प्रकाशय, किं न जानासि आत्मानम्? त्वं विश्वनाभिः, देवाश्रयः, त्वं सृष्टिकर्ता, संहर्ता, त्राता च त्रैलोक्यस्य, त्रैविद्यस्वरूपः। अत्र कृष्ण, केवलं गोपाः तव बान्धवाः, यतोऽवतारः कृतः; गोप्यः अपि अत्र उपविष्टाः – किं बान्धवान् विहाय स्थितः? मानुषभावं बाल्यवृत्तिं च दर्शितवान्, इदानीं तं दुष्टं तीक्ष्णदंष्ट्रं सर्पं निगृह्य।" एवं स्मारितः, कृष्णः स्मितपुरस्सरः, सर्पपाशान् ताडयित्वा स्वयम् विमुक्तः। स झुकित्वा, महाबलः, उभाभ्यां हस्ताभ्यां सर्पस्य मध्ये फणमुपारुह्य, शिरसा वन्द्य, तत्रैव नृत्यं चकार।