तदा यशोदया कुपितया सुतं प्रति उच्यते—“यदि त्वं समर्थः, अतिविलासिनि, तदा इदानीं गच्छ!” इत्युक्त्वा सा गृहकार्येषु प्रवृत्ता। तस्यां कार्यव्यग्रायां, स बालः उलूखलम् आकर्षयन् आरभत। पद्मनयनः श्रीकृष्णः उलूखलम् पार्श्वतः यमलार्जुनयोः मध्ये आकर्षयन् तयोः वृक्षयोः मध्ये प्रविष्टः। ततः तयोः यमलार्जुनयोः दीर्घशाखिनोः वृक्षयोः कण्ठः भग्नः, शाखाः चूर्णिताः, भूमौ पतिताः। तस्य महतः शब्दस्य श्रवणेन व्रजवासिनः भयाकुलाः धावित्वा आगच्छन्। ते तौ महान् वृक्षौ भग्नकण्ठौ, भग्नशाखौ, भूमौ पतितौ दृष्ट्वा। तत्र बालं दन्तान् अल्पान्, मुखे स्मितं, उदरे दृढरज्जुना बद्धं तयोः मध्ये स्थितं अपश्यन्। तदा तस्य रज्जुना बद्धत्वात् “दामोदरः” इति नाम अभवत्। ततः व्रजनन्दमुख्यैः वृद्धैः गोधानकैर् एकत्रितैः, भयाकुलैः, अशुभसंकेतैः व्याकुलैः, विचारः कृतः—“अत्र न स्थीयात्; अन्यं महावनं गच्छामः।” अत्र बहवः अशुभाः लक्षणानि दृश्यन्ते—पूतनायाः मृत्यु, शकटस्य उल्टनम्, वृक्षयोः पतनम् अपि विना वातेन। तस्मात् शीघ्रं व्रजं त्यक्त्वा वृन्दावनं गच्छामः। यावत् महाभूदेवविपत्तिः व्रजं न आगच्छति, इति चिन्तयन्तः सर्वे व्रजवासिनः गमनाय निश्चितवन्तः। ततः सर्वे उचुः—“स्वगृहं शीघ्रं गच्छतु, विलम्बः न भवतु।” ततः क्षणेन सर्वे रथैः गोपैः च सह निर्गच्छन्। गोपबालकाः गोपकन्याः च समूहैः परस्परं आह्वयन्तः, स्वसंपदः परित्यज्य, क्षणेन गच्छन्। व्रजप्रदेशः काककाकीभिः पूर्णः अभवत्; वृन्दावनं श्रीकृष्णेन चिन्तितम्, यस्य कर्माणि अनवद्यानि। सः शुद्धचित्तः गोवृद्ध्यर्थं तत्र ध्यानम् अकरोत्; अतः, द्विजश्रेष्ठ, तत्र तस्मिन पुण्यकाले, सर्वत्र नूतनतृणैः वर्षाकालवत् अभवत्। ततः सर्वे व्रजवासिनः वृन्दावनं प्रविष्टवन्तः। रथानां गोष्ठानां च व्यवस्था अर्धचन्द्ररूपेण कृतम्। तत्र रामदामोदरौ बालाव् अभवताम्। तत्र तौ गोष्ठे स्थितौ, बालक्रीडायाम् वनमयूरपिच्छैः पुष्पैः च भूषितौ विचरन्तौ। गोपवंशीभिः पत्रवाद्यैः च क्रीडन्तौ, काकपक्षवत् केशधारिणौ, युवयोः ज्वलन्तयोः इव दीप्तिमन्तौ। हसन्तौ, रममाणौ, तौ महावने विचरन्तौ, कदाचित् परस्परं हसन्तौ, अन्यैः सह क्रीडन्तौ। गोपसुतैः सह तौ वत्सान् चरयन्तौ, कालक्रमेण सप्तवर्षायाम् अभवताम्। तौ वत्सपालकौ महाव्रजे जगतः रक्षकौ अभवताम्। ततः वर्षाकालः आगतः, आकाशः घनैः आवृतः। सर्वदिशः वर्षा इव एकत्रिता, पृथिवी नूतनपुष्पैः इन्द्रगवः रक्तकीटकैः शोभिता। मणिः मणिभिः शोभते इव, नद्यः मार्गात् बहिर्गच्छन्त्यः सर्वं अपाकर्षन्त्यः। साधारणा जनानाम् चित्तानि नूतनसंपदं प्राप्य तादृशानि अभवन्। तस्मिन काले, तौ वीरौ गोपसमूहैः सह इच्छया व्रजे दिव्यवत् क्रीडन्तौ। एकदा रामं विना कृष्णः वृन्दावनं गतः; गोपैः परिवृतः, वनपुष्पमालाभिः शोभितः तत्र विचरन्। ततः सः यमुनां अगच्छत्, यस्य तरङ्गाः क्रीडन्त्यः, तटाः फेनसमूहैः अलङ्कृताः, सर्वत्र हास्यं इव। तत्र सः अत्यभयंकरं सरः अपश्यत्, विषाग्निबिन्दुभिः कलुषितम्, अत्यद्भुतम्, कालियसर्पस्य निवासः। तस्य विषाग्निना तटस्थवृक्षाः दग्धाः, पक्षिणः अपि जलस्य फेनवातेन तप्ताः। तं अत्यद्भुतं दृश्यं मृत्युमुखं इव दृष्ट्वा, श्रीमद् मधुसूदनः चिन्तयामास। “अत्र तत्र विषधरः कालियः निवसति, यं पूर्वं जितवान्, समुद्रं प्रविष्टः। तेन समग्रं यमुनानदीं विषेण दूषितम्; न मानवः, न गोः, न पिपासितः अपि तत्र जलं उपयुज्यते। अतः अहं सर्पराजं उपशमयितुं यत्नं करिष्यामि, यथा व्रजवासिनः भयमुक्ताः सुखेन जीवेयुः। अत्र हेतोः मानवलोके जन्म कृतम्—दुष्टान् दण्डयितुं, धर्मपथात् च्युतान्। अतः अहं अस्य समीपस्थं कदम्बवृक्षम् आरोह्य, विषमय सरः मध्ये पतिष्यामि।” इति निश्चित्य, वस्त्रं दृढं बद्ध्वा, शीघ्रं सर्पराजसरः मध्ये अपतत्। तस्य पतनेन तद् सरः कम्पितम्, दूरतः वृक्षान् जलैः सिक्तम्। ते वृक्षाः सर्पविषाग्निना, जलेन दग्धाः, तत्क्षणात् सर्वदिशः ज्वलन्तः। ततः कृष्णः बाहुभिः सर्पसरः आघातयन्, तस्य शब्दं श्रुत्वा सर्पराजः समीपम् आगच्छत्। तस्य नेत्रे क्रोधात् रक्ते, फणाः विषधाराभिः दीप्ताः, अन्यैः महद्भिः रक्तवातग्राहिसर्पैः परिवृतः।