सर्वे गोकुले स्थिताः नन्दादयः बालस्य रक्षणार्थं विधिं कृतवन्तः। विष्णुः गोप्यन्तुं रक्षतु, जनार्दनः जघनं च चरणौ रक्षतु, वामनः क्षणमात्रे प्रकटितः सदा रक्षतु इति अभिप्रायं कृतवन्तः। गोविन्दः त्रिविक्रमरूपेण त्रिलोकान् गच्छन् दीप्यमानायुधः शिरः रक्षतु, केशवः ग्रीवां रक्षतु। नारायणः अक्षयशक्तिसम्पन्नः प्रभुः मुखं, बाहू, मनः, सर्वेन्द्रियाणि रक्षतु। वैकुण्ठः सर्वदिक् रक्षतु, मधुसूदनः विदिक्षु रक्षतु, हृषीकेशः आकाशे रक्षतु, महीधरः पृथिव्यां रक्षतु। एवं रक्षणविधिं कृत्वा, नन्दः शिशुं शकेषु शयने स्थापयामास। ततः गोपालकाः मृतायाः पूतनायाः विशालं शरीरं दृष्ट्वा भयचकिताः अभवन्। एकदा मधुसूदनः शकतले शयनमर्थं मातुः स्तन्यं इच्छन्, पादौ उत्तोल्य रोदनं कृतवान्। तस्य पादाघातेन शकटः उलटितः, तस्य पात्राणि भग्नानि, विपरीते दिशि पतितानि। ततः सर्वे गोपालकाः गोप्यः च हाहाकारं कृत्वा धावन्तः शिशुं पृष्ठे शयानं दृष्ट्वा आगच्छन्। गोपालकाः पृष्टवन्तः—"कस्य द्वारा शकटः उलटितः?" तत्र स्थिताः बालकाः उक्तवन्तः—"एष बालः एव तं उलटितवान्।" "अस्माभिः दृष्टं—सः रोदन् पादेन आघातं कृत्वा शकटः उलटितः, अन्यः कोऽपि न कृतवान्।" ततः पुनः गोपालकाः विस्मयाकुलचित्ताः उपविष्टाः, नन्दः विस्मयात् शिशुं उत्थाप्य गृहीतवान्। यशोदा, विस्मयपूर्णा, भग्नपात्राणि उलटितशकटं दध्ना, पुष्पैः, फलैः, तण्डुलैः पूजां कृतवती। गोकुले गर्गः, वसुदेवस्य प्रेरणया, गुप्तं गोपालकजनात् द्वयोः बालयोः संस्कारं कृतवान्। ज्येष्ठं रामनाम्ना, अन्यं कृष्णनाम्ना, गर्गः प्रज्ञावान् नामानि दत्तवान्। अल्पकाले, उभौ बालौ बलसम्पन्नौ, क्रीडया घर्षितजानु, ब्राह्मणेषु प्रसिद्धौ अभवताम्। गोमयविलेपनौ, इतरत्र विचरन्तौ, न यशोदा न रोहिणी तौ निग्रहीतुं शक्ता अभवताम्। गोष्ठमध्ये क्रीडन्तौ, पुनः वत्सगोष्ठं गत्वा, तदा नवजातवत्सानां पुच्छं आकर्षितवन्तौ। यदा यशोदा तौ एकत्र क्रीडन्तौ पश्यति, तदा तयोः चञ्चलक्रीडां निवारयितुं न शक्ता। ततः अस्याः धैर्यभङ्गेन, कृष्णं निर्दोषं क्रीडायाम्, मध्यस्थे उरुषिप्ते दाम्ना बन्धितवती, इदं वचनं उवाच—"यदि शक्नोषि, अतिचञ्चलत्वेन गच्छ!" इति। एवं उक्त्वा, गृहिणी स्वकार्यं आरब्धवती, तस्याः कार्यव्यग्रायां, सः शिशुः उरुषिप्तं आकर्षन् आरब्धवान्। पद्मलोचनः उरुषिप्तं मध्यस्थे यमलार्जुनयोः वृक्षयोः मध्ये आकर्षन् गच्छन्। तदा तयोः यमलार्जुनयोः वृक्षयोः दीर्घशाखायुक्तयोः, तेन भग्नः, गर्जनध्वन्या त्रस्ताः। व्रजवासिनः धावन्तः आगच्छन्, तौ महान् वृक्षौ भग्नकाण्डशाखौ भूमौ पतितौ दृष्ट्वा। बालं, अल्पदन्तं, हास्यमुखं, उदरदाम्ना बध्दं, मध्ये स्थितं अपश्यन्। तस्मात् कालात् दाम्ना बध्दत्वात् "दामोदरः" इति नाम प्रसिद्धं अभवत्। ततः नन्दप्रधानाः वृद्धाः गोपालकाः एकत्र समागत्य, भीषणा अपशकुनैः व्याकुलाः, विचारयन्तः—"अत्र स्थातुं न उचितं, अन्यं महावनं गच्छामः।" इति। "अत्र बहवः अपशकुनाः दृश्यन्ते—पूतनायाः मृतिः, शकटस्य उलटने, वृक्षयोः पतनं विना वातादिना। अतः शीघ्रं वृन्दावनं गच्छामः।" यावत् महान् भूतप्रलयः व्रजं न व्याप्नोति, इति चिन्तयन्तः, सर्वे व्रजवासिनः गमननिश्चयं कृतवन्तः। "प्रत्येकः स्वकुलं शीघ्रं प्रतिगच्छतु, विलम्बः न भवतु" इत्युक्त्वा, क्षणेन एव शकटैः गोवृषैः सह निर्गतवन्तः। गोपालकबालकाः गोप्यः च समूहैः परस्परं आह्वयन्तः, त्वरया सर्वं त्यक्त्वा निर्गतवन्तः। द्विजश्रेष्ठ, व्रजप्रदेशः काककाकीभिः पूर्णः अभवत्; वृन्दावनं भगवत्कृष्णेन चिन्तितम्, यस्य कर्माणि अनवद्यानि। शुद्धचित्तेन, गोवृद्ध्यर्थं तेन तत्र ध्यानं कृतम्; अतः द्विजश्रेष्ठ, तस्मिन्नेव पुण्यकाले, तत्र। तद्वर्षाकालवत् अभवत्, सर्वत्र नूतनतृणानि; तदा सर्वे व्रजवासिनः वृन्दावनं प्रविष्टवन्तः। शकटानां गोष्ठानां च व्यवस्था अर्धचन्द्ररूपेण कृतवती; तत्र रामः दामोदरः च बाल्ये वर्धितवन्तौ। तत्र तौ गोष्ठे स्थितौ, बालक्रीडायाम्, मयूरपिच्छैः वनपुष्पैः च शोभितौ। गोपालकवासीनां वंशलैः पत्रवाद्यैः च क्रीडन्तौ, काकपक्षधारिणौ, युवायाम् द्वौ अग्निवत् दीप्तिमन्तौ। हसन्तौ, रममाणौ, तौ महावने विचरन्तौ, कदाचित् सह हसन्तौ, परस्परं अन्यैः च क्रीडन्तौ।