यदा, द्विजश्रेष्ठ, अधर्मः वृद्धिं यायात् धर्मः च क्षयं गच्छेत्, तदा भगवान् जनार्दनः स्वस्वरूपं द्विधा विभज्य अवतारं गृह्णाति, सतां रक्षणाय धर्मस्य स्थापने च। दुष्टानां देवद्विषां च विनाशाय, प्राणीनां परित्राणाय, सः युगान्युगेषु भूमौ जायते। अतीते काले, ब्राह्मणाः, भूमिः महाभारेण पीडिता मेरुशिखरं गत्वा दिविसदां सभायाम् उपस्थितवती। तत्र, सर्वदेवान् ब्रह्मणा सह नमस्कृत्य, दुःखविह्वला भूमिः करुणया सर्वं निवेदयामास। सा उवाच—अग्निः सुवर्णस्य गुरुः, सूर्यः गोत्राणां गुरुः; किन्तु मम सर्वलोकानां च नारायण एव पूज्यः गुरुर्लोकनायकः। अद्य, कालनेमि-नायकाः दैत्याः मृत्युलोके आगत्य जनान् दिवा रात्रि च पीडयन्ति। कालनेमिः, यो विष्णुना महाबलेन हतः, अधुना उग्रसेनपुत्रः कंसः नाम्ना महाबलवान् असुरः जातः। अरिष्टः, धेनुकः, केशी, प्रलम्बः, नारकः, सुण्डः घोरासुरः, बाणः बलीपुत्रः, एवं चान्ये बहवः महारथाः दुष्टहृदयाः राजप्रासादेषु जाताः—तान् सर्वान् गणयितुं न शक्नोमि। अनेकाः देवविभागाः दिव्यरूपधारिणः भूमौ आगत्य, दैत्याधिपैः गर्वितैः बलाढ्यैः विरोध्यन्ते। एवं, अमराधिपाः, अहं महाभारेण पीडिता आत्मानं धारयितुं न शक्नोमि; इदं भवद्भ्यः निवेदयामि। महाभागाः, यत्कर्तव्यं तद् कुरुत, यथा भारावगाहिता अधः पातितुं न यायाम्। भूमेः वचनं श्रुत्वा, सर्वे देवाः भारनिवारणाय ब्रह्माणं प्रेरयामासुः, सः तदा उवाच। भूमेः उक्तं सर्वं सत्यम्, दिविसदः; अहं, भवः, सर्वे च वयं नारायणस्यैव स्वरूपाणि। तस्यावतारेषु, परस्परं श्रेष्ठत्वं च कनिष्ठत्वं च विद्यते, अधिपत्य-अनुचरत्वस्य प्रवृत्त्या। आगच्छामः, क्षीरसागरतीरे गच्छामः; तत्र हरिं पूजयित्वा सर्वं तस्मै निवेदयिष्यामः। सः, लोकहिताय, विश्वात्मा, विश्वं व्याप्य, स्वस्य अंशेन भूमौ अवतीर्य धर्मं स्थापयति। एवं उक्त्वा, ब्रह्मा देवैः सह तत्र गतः, मनः एकाग्र्यं कृत्वा गरुडध्वजं स्तुत्वा। नमः सहस्ररूपाय, सहस्रबाहवे, बहुमुखे, बहुपादाय; नमः दुर्गमाय, सृष्टिस्थितिसंहारनिरताय। सूक्ष्माय, परमसूक्ष्माय, महात्मने, येन महत्त्वं महतः अपि अतिक्रान्तं; मूलाय, परात्मने, पदार्थबुद्धीन्द्रियवाक्स्रोतसां च, भगवन्, कृपां कुरु। एषा भूमिः, देव, महादैत्यैः भूमिजैः पीडिता, पर्वतैः बद्धा, तव शरणं जगदानां गच्छति, भारनिवारणाय। अत्र वयं, वृत्रहन्ता, अश्विनौ, वरुणः, अयं, रुद्राः, वसवः सूर्येण सह, वायु, अग्निः, अन्ये च। सर्वे देवाः, देवदेव, अत्र भारनिवारणाय उपस्थिताः; यत् मया कृतं, प्रभो, तद् आदेशय, वयं सर्वदा तवाज्ञायां स्थिताः, दोषरहिताः। एवं स्तुतः, भगवतः परमेश्वरः स्वस्य शरीरे द्वे केशे उत्पादितवान्—एकं श्वेतं, एकं कृष्णं, द्विजश्रेष्ठ। सः देवेषु उवाच—एतौ मम केशौ भूमौ अवतीर्य तस्य भारपीडायाः दुःखं निवारयिष्यतः। सर्वे देवाः स्वस्वांशैः भूमौ अवतीर्य, पूर्वोत्पन्नान् उन्मत्तान् महादैत्यां युद्धं कुरुत। तदा भूमौ दैत्याः विविधास्त्रैः भग्नाः विनश्यन्ति, नात्र संशयः। वासुदेवस्य पत्नी देवकी, देवीवद्, अष्टमं गर्भं धारयिष्यति, यः मम केशः भविष्यति, हे देवाः। सः तत्र अवतीर्य, कालनेमिसंभूतं कंसं भूमौ हन्ति; एवं उक्त्वा हरिः अदृश्यः अभवत्। ततः, ते अपि, तम् अदृश्यं महात्मानं नमस्कृत्य, मेरुशिखरं गत्वा भूमौ अवतीर्य। देवकीस्य अष्टमः गर्भः भूमौ कंसाय जन्म लब्ध्वा भविष्यति—इति पुण्यः नारदः ऋषिः उक्तवान्। कंसः, नारदवचनं श्रुत्वा, क्रुद्धः देवकीवासुदेवौ गृहान्तः काठिन्येन रक्षितवान्। पूर्ववत्, यदा किञ्चन शिशुः जायते, तदा वासुदेवः तं जातं कंसाय समर्पयामास, द्विजश्रेष्ठाः। हिरण्यकशिपोः षट्पुत्राः, षड्गर्भा इति प्रसिद्धाः, विष्णोः इच्छया, निद्रया एक एकं गर्भं देवकीगर्भे स्थापिताः। योगनिद्रा, महामाया, वैष्णवी शक्तिः, येन जगत् मोहिता, भगवता हरिणा संबोधितवती। भगवन् उवाच—गच्छ, हे निद्रे, मम आज्ञया, षड्गर्भान् ये पाताले स्थिताः, एक एकं देवकीगर्भे स्थापय। यदा तान् कंसः हन्ति, तदा निष्कलंकः शेषः स्वांशेन सप्तमः गर्भः भविष्यति। गोकुले, वासुदेवस्य पत्नी रोहिणी वसति; प्रसवकाले तं गर्भं तस्याः उदरे स्थापय। भोजराजस्य भीतेन, विघ्नेन, बन्धनात् च, जनाः वदन्ति—देवक्या सप्तमः गर्भः पतितः इति।