श्रूयतां दिव्यं कथामिमां। स भगवान् अनन्तशक्तिमान्, शेषशय्यायां स्थित्वा, स्वमहिम्नि प्रतिष्ठितः, सहस्रसंवत्सराणि योगनिद्रां प्रविष्टवान्। तदा स सर्वेश्वरः त्रैलोक्यं चराचरं च स्वोदरमध्ये स्थापयन्, जनलोकवासिभिः सिद्धैः महर्षिभिश्च स्तुतः अभवत्। तस्य नाभिकमलं समुत्पन्नम्, दिशांमुखैः पङ्कजपत्रैः शोभितं, वातरजःसूत्रैः संयुतं, परमं पितृस्थानमासीत्। तत्र चतुर्मुखः देवदेवो ब्रह्मा जातः, तस्य कर्णमलात् दानवौ मधुश्च कैटभश्च प्रादुर्भूतौ। ते उभौ महाबलिनौ ब्रह्माणं हन्तुमिच्छन्तौ, स तु ब्रह्मा समुद्रतलात् उत्थाय तौ घोरौ दानवौ हत्वा स्थितः। एवं स अजः अनन्तरूपधारी भूत्वा, नानाविधैः अवतारैः अस्मिन्लोके अवतीर्यते; अद्य तु स अवतारः मथुरायाम् अभवत्। तस्य सत्त्विकरूपं अपि, प्राद्युम्ननाम्नि अवताररूपेण, रक्षणकर्मणि स्थितम्, अवतीर्णम्। स देवेषु, मनुष्येषु, पशुषु वा, यथायोग्यं रूपं स्वेच्छया वासुदेवस्य इच्छया धारयति। सा भगवती, यदा पूज्यते, तदा सर्वाभीष्टान् ददाति द्विजश्रेष्ठ। एवं मया विष्णोः चरितं कथितम्, यः सिद्धः अपि मानुषं जन्म जग्राह। शृणु पुनः। शृणुष्व मुनिश्रेष्ठ, संक्षेपेण हर्यवतारं कथयामि, यो भूमेर्भारनिवृत्तये कृतः। यदा धर्मस्य ग्लानिः, अधर्मस्य चाभिवृद्धिः भवति, तदा जनार्दनः स्वांशेनावतारं करोति। स धर्मसंस्थापनार्थं, साधूनां रक्षणाय, दुष्कृतां विनाशाय, स्वरूपं द्विधा विभज्य, युगयुगे समुत्पद्यते। पुरा हि, द्विजवराः, भूमिः अतिभारपीडिता, मेरुशिखरं गत्वा, दिवौकसां सभायाम् उपस्थिता। सा ब्रह्मणा सह सर्वान् देवान् प्रणम्य, दुःखात् करुणया युक्ता, सर्वं निवेदयामास। अग्निः सुवर्णस्याचार्यः, सूर्यः गवां गुरुः; मम तु, सर्वलोकानां च, नारायण एव वन्दनीयः आचार्यः इति। अद्य तु, कालनेमिनायकाः दैत्याः, मर्त्यलोके आगत्य, जनान् दिनरात्रं पीडयन्ति। स कालनेमिः, यं महाबलिना विष्णुना हतः, स एव इदानीं कंसः, उग्रसेनपुत्रः, महाबलश्चासुरः जातः। अरिष्टः, धेनुकः, केशी, प्रलम्भः, तथा नरकः, सुन्दः, बाणः बलेः पुत्रः—एते चान्ये च बहवो दुष्टात्मानः, राजभवनोद्भवाः, गणनां न शक्नोम्यहं कर्तुम्। बहवः देवगणाः दिव्यरूपाणि धारयन्तः, मम उपरि आगताः, दैत्याधिपैः गर्वितैः प्रतिरोध्यमानाः। एवं, अमरनाथाः, अस्य अतिभारस्य पीडया, अहं स्वयमेव धर्तुं न शक्नोमि; इदं सर्वं भवद्भ्यः निवेदयामि। भवद्भिः कर्तव्यं यत्, यथा अहं न पातालं पतामि, भारपीडिता इति। भूम्याः वचनं श्रुत्वा, सर्वे देवाः, भारहरणाय, ब्रह्माणं प्रेरितवन्तः सः ब्रह्मा उवाच। यद् भूम्या उक्तं, तत् सर्वं सत्यम्; अहम्, भवः, यूयं च, सर्वे नारायणस्यैव रूपाणि। तस्य च अवतारेषु, परस्परं श्रेष्ठता-हीनता अस्ति, स्वामित्व-शेषत्वभावेन व्याप्यते। आगच्छामः, क्षीरसागरतीरं गच्छामः; तत्र हरिं सम्पूज्य, सर्वं निवेदयामः। सः, जगतः हिताय, स्वस्यांशेन, धर्मस्थापनाय, भूमौ अवतीर्यते। इति उक्त्वा, ब्रह्मा देवैः सहितः तत्र गतः, चित्तं समाहित्य, गरुडध्वजिनं स्तोतुम् आरब्धवान्। स उवाच—नमस्ते सहस्ररूपाय, सहस्रबाहवे, बहुमुखपादाय; नमस्ते दुर्ग्राह्य, सृष्टिसंहारपालनरताय। हे सूक्ष्म, परमसूक्ष्म, महदप्यतिगम्य, प्रकृतिबुद्धीन्द्रियवाक्स्वभावाधार, भगवन्, प्रसन्नो भव। भूमिः, देव, महाबलदैत्यैः पीडिता, पर्वतैः बद्धा, त्वां शरणं प्राप्तवती, भारनिवृत्तये। अत्र वयं, वृत्रहा, अश्विनौ, वरुणः, एषः, रुद्राः, वसवः, सूर्यः, वायुः, अग्निः च अन्ये च उपस्थिताः। सर्वे देवाः, देवेश, अस्मिन्कर्मणि एकत्र समागताः; यद् अहं कृतवान्, तत् आदेशय, वयं तवाज्ञां नित्यं पालयामः। एवं स्तूयमानः, भगवान् परः, स्वदेहात् द्वौ केशौ निष्क्रामयामास—एकं श्वेतं, एकं कृष्णं। स देवांश्च उवाच—एतौ मम केशौ भूमौ अवतीर्य, तस्याः भारक्लेशं हरेताम्। सर्वे देवाः स्वांशेन भूमौ अवतीर्य, पूर्वोत्थितैः मदमत्तैः महाबलदैत्यैः युद्धं कुर्वन्तु। तदा ते दैत्याः भूमौ, विविधायुधैः भग्नाः, विनश्यन्ति; अत्र न संशयः। वसुदेवस्य भार्यायाः देवक्याः, या देवीसमा, अष्टमं गर्भं, मम केशरूपं, धारयिष्यति। स तत्र अवतीर्य, कंसं, यः कालनेमिसम्भूतः, भूमौ हन्ता; इति उक्त्वा, हरिः अन्तर्धानम् अगच्छत्।