रजोगुणा तस्याः स्वरूपं, सा सदैव जगत्सृष्टिं कुर्यात्—एषा तृतीयरूपा हरिणः, प्राणिनां रक्षणे संनिरता। सा भूमौ धर्मं निःसंशयं स्थापयति, दुष्टान् धर्मनाशाय प्रवृत्तान् दर्पयुक्तान् असुरान् विनाशयति। देवगन्धर्वान् धर्मरक्षणे प्रवृत्तान् सा रक्षति; यदा धर्मस्य हानिः स्यात्, अधर्मस्य च वृद्धिः, तदा सा स्वं स्वरूपं प्रकटयति। पुरा वराहरूपेण, नासिका द्वारा आपः अपाकरोत्, एकदंष्ट्रेण भूमिं पद्मवत् उद्धृतवती। नृसिंहरूपेण हिरण्यकशिपुं हत्वा, विप्रचित्तिप्रमुखान् दानवान् अपि विनाशयति; वामनरूपेण बलिं मायया उपशम्य, दितिसुतान् विजित्य त्रिलोक्यं परिभ्रम्य, भृगुकुलोद्भवः जमदग्निसुतः अभवत्। पिता-हतं स्मृत्वा रामः क्षत्रियान् विनाशयामास; तथा अत्रिसुतः दत्तात्रेयः प्रकटितः। स अलर्काय महात्मने अष्टाङ्गयोगं उपदिष्टवान्; दशरथसुतः रामः अभवत्। स रामः त्रिलोकभीषणं रावणं संग्रामे हत्वा, देवदेवः विश्वनाथः एकसागरशय्यायां शयनं कृतवान्। स महाबलः शेषशय्यायां सहस्रयुगं योगनिद्रायाम् स्थित्वा, स्वस्मिन् तेजसि स्थितः। त्रिलोक्यं चराचरं स्वगुहायां स्थाप्य, जनलोकस्थितैः सिद्धैः महर्षिभिः स्तुतः। तस्य नाभिमण्डलात् पद्मं उत्पन्नम्, दिशोदिशि पत्रैः अलङ्कृतं, वातसूतैः संयुतं, उत्तमं पितृस्थानम्। तत्र चतुर्मुखः ब्रह्मा देवदेवः उत्पन्नः; तस्य कर्णमलात् मदु-कैटभौ दानवौ जातौ। तौ बलवन्तौ ब्रह्माणं हन्तुं प्रवृत्तौ; स समुद्रशय्यायां उत्थाय तौ उभौ दुष्टौ हत्वा। एवं अनन्तरूपेण अजः अवतरति; अधुना यः अवतारः मथुरायां अस्ति। तस्य सत्त्वरूपः अपि अवताररूपेण प्रद्युम्नः अभवत्, धर्मरक्षणे स्थितः। स देवेषु, मनुष्येषु, पशुषु वा, यथायोग्यं स्वरूपं धारयति, वासुदेवस्य इच्छया। पूजितः स इच्छितं वरं ददाति; एवं मया विष्णोः मानुषं जन्म कृत्वा भगवतः वर्णनं कृतम्। शृणु, द्विजश्रेष्ठ। मुनीश्रेष्ठ, शृणु, संक्षेपेण हर्यवतारं वक्ष्यामि, यः पृथिव्याः भारहरणाय कृतः। यदा, द्विजश्रेष्ठ, अधर्मस्य वृद्धिः धर्मस्य च हानिः स्यात्, तदा जनार्दनः देवः अवतरति। स स्वं रूपं द्विधा विभज्य, साधूनां रक्षणाय धर्मसंस्थापनाय च अवतरति। दुष्टानां देवशत्रूनां च विनाशाय, प्राणिनां रक्षणाय स युगयुगे जन्म गृह्णाति। पुरातनकाले, ब्राह्मणाः, पृथिवी गुरुभाराभिहता मेरुं गत्वा दिविसदां सभायां आगता। तत्र सा सर्वदेवैर् सह ब्रह्मणा प्रणम्य, दयया युक्ता दुःखिता सर्वं निवेदयामास। अग्निः सुवर्णस्य गुरु, सूर्यः गवां गुरु; मम सर्वलोकानां च नारायणः एव पूज्यः गुरु। अधुना दैत्याः कालनेमिप्रमुखाः मृत्युलोके आगत्य, जनान् दिनरात्रं पीडयन्ति। कालनेमिः, यः महाविष्णुना हतः, अधुना कंसः उग्रसेनसुतः असुरः अभवत्। अरिष्टः, धेनुकः, केशी, प्रलम्बः, तथा नरकः, सूण्डः दुष्टासुरः, बाणः बलिसुतः—अनेकाः दुष्टवीराः, राज्यप्रासादेषु जाताः, गणना मया न शक्या। देवविभागाः दिव्यरूपधारिणः मम उपरि आगता, दैत्येश्वरैः दर्पयुक्तैः विरोधिता। अतः, अमरनाथाः, गुरुभाराभिहता अहं आत्मनं धारयितुं न शक्नोमि; एतत् सर्वं निवेदयामि। महाभागाः, मम भारहरणाय यथायोग्यं कुरुत, यथा अहं अधोभुवं न पतामि। पृथिव्याः वचनं श्रुत्वा, सर्वदेवाः भारहरणाय ब्रह्माणं प्रेरयामासुः; स ब्रह्मा उवाच। पृथिव्या उक्तं सर्वं सत्यम्, दिविसदः; अहं, भवः, सर्वे च, नारायणस्य एव रूपाणि। तस्य अवतारेषु, तत्र परापरभावः अस्ति, अधिपत्याधीनत्वेन। आगच्छामः, क्षीरसागरतीरे, तत्र हरिं पूज्य सर्वं निवेदयामः। लोकहिताय स सर्वात्मा विश्वं व्याप्य, अंशेन भूमौ अवतरति, धर्मं स्थापयति। एवं उक्त्वा, पितामहः देवैः सह तत्र गतः; मनः संधाय, गरुडध्वजं स्तुत्वा। नमस्ते सहस्ररूपाय, सहस्रबाहवे, बहुमुखपादाय; नमस्ते दुर्गमाय, जगत्सृष्टिस्थितिलयनिष्ठाय।