एको महात्मा, स्वमुखाभ्यां ऋचः सामानि चोच्चारयन्, त्रीन् लोकान् शुद्धयति। स एकार्णवान्निर्गतः प्रभुः, यस्य प्रपन्नाः वयं नमामः। तस्य असुरगणाः यज्ञकर्तॄणां यज्ञान् न हरन्ति। तस्य ब्रह्मणोऽव्यक्तसम्भूतस्य सम्पूर्णं तत्त्वं वक्ष्यामि। स एव, सृष्ट्यर्थं धर्मादीन् प्रकटयामास। तं सत्यम् पश्यन्तः ऋषयः जलानि 'नाराः' इति प्राहुः। तानि जलानि तस्य पूर्वशयनस्थानम् आसीत्, तस्मात् स नारायण इति स्मृतः। स भगवाञ्छ्रीमान् नारायणः सर्वत्र व्याप्य स्थितः। चतुर्विधं ब्रह्म अस्ति—सगुणं निर्गुणं च। तत्रैकं निरुपमं शुद्धं रूपं विद्वांसः पश्यन्ति। सा देवी ज्वालामालावृताङ्गी, योगिनां परमगम्या, सगुणातीतत्वेन ज्ञेया। सा वासुदेवीति कथ्यते, वैराग्येण दृश्यते, न कल्पनारूपवर्णादिभिः। सा सदा शुद्धा एकरूपा प्रतिष्ठिता वर्तते। द्वितीयं रूपं शेषाख्यं, यः मूर्ध्ना पृथिवीं अधो धारयति। स तमोगुणप्रधानः पशुरूपं धारयति। तृतीयं रूपं प्राणिनां रक्षणे प्रवृत्तं कर्म करोति। स तु सत्त्वसमृद्धः धर्मसंस्थापकः ज्ञेयः। चतुर्थं रूपं जलमध्यस्थितः फणिपर्यङ्के शयनीयः। रजो गुणः तस्य, स सदा सृजति लोकान्—एष हरिः तृतीयरूपेण प्राणिनां रक्षायै प्रवृत्तः। सा एव धर्मं पृथिव्यां स्थापितुम्, दुष्टासुरान् धर्मनाशकान् च विनाशयति। सा सुरगन्धर्वांश्च धर्मपालने रक्षति। यदा धर्मस्य ग्लानिः जायते, अधर्मस्य च वृद्धिः, तदा सा स्वयम् अवतीर्यते। पूर्वं वराहरूपेण नासया जलानि अपाकरोत्, एकदंष्ट्रेण पङ्कजवत् पृथिवीं उद्धृतवती। नरसिंहरूपेण हिरण्यकशिपुं निहत्य, अन्यांश्च विप्रचित्तिप्रमुखान् दानवान् विनाशयामास। वामनरूपं धारयित्वा मायया बलिं निगृह्य, दितिसुतान् विजित्य त्रीन् लोकान् अतीत्य, भृगुवंशे जमदग्निपुत्रः बभूव। रामः, पितृवधं स्मृत्वा, क्षत्रियान् नाशयामास। पुनः अत्रिपुत्रो दत्तात्रेयः प्रादुर्भूतः। स अलर्काय महात्मने अष्टाङ्गयोगं उपदिदेश। दशरथात्मजः रामः भूत्वा, त्रैलोक्यभीषणं रावणं रणाङ्गणे निहन्ति। यदा सर्वेश्वरः एकार्णवे शेषशय्यायां शयानः, सहस्रयुगपर्यन्तं स्वमाहात्म्ये स्थित्वा योगनिद्रां प्रविश्य, त्रीन् लोकान् चराचरं च स्वोदरस्थं कृत्वा, जनलोकस्थैः सिद्धैः महर्षिभिश्च स्तूयते। तस्य नाभिकमले, यत्र दिशः पङ्कजदलैः भूषिताः, वातसूत्रैः संयुतं श्रेष्ठं पितृगृहं जाता। तत्र चतुर्मुखो ब्रह्मा देवदेवो जातः। तस्य कर्णमलात् मदुकैटभौ दानवौ अभवताम्। तौ बलिनौ ब्रह्माणं हन्तुं प्रयतामासतुः, स तु सागरशय्यायाः उत्थाय तौ उभौ निहन्ति। एवं चान्येषु रूपेषु, अजातः अत्रावतारं करोति। इदानीं तु अयं वर्तमानावतारः मथुरायाम् अस्ति। स सत्त्वप्रधानरूपेण अपि अवतीर्य, प्रत्यूम्न इति विख्यातः, रक्षणकर्मणि प्रतिष्ठितः। स देवेषु, मनुष्येषु, पशुषु वा, वासुदेवस्य इच्छया यथायोग्यं रूपं धारयति। यदा पूज्यते, स कामान् ददाति। एवं स भगवान्, सिद्धः सन् अपि, विष्णुरिव मानुषं जन्म गृह्णाति—इति मया कथितम्। शृणु पुनः। शृणु, विप्रश्रेष्ठ, संक्षेपेण हर्यवतारं प्रवक्ष्यामि, या पृथिव्याः भारहरणाय कृतम्। यदा, द्विजश्रेष्ठ, अधर्मवृद्धिः धर्महानी च जायते, तदा जनार्दनः भगवान्, स्वमात्मानं द्विधा कृत्वा, साधूनां रक्षणाय धर्मसंस्थापनाय च अवतीर्यते। दुष्टनाशाय च, सुरारिणां च, प्रजापालनाय युगे युगे स जातः। पूर्वं हि, विप्राः, पृथिवी गुरुभारार्ता, मेरुं पर्वतं गत्वा स्वर्गवासिनां सभायाम् उपवेश्य, सर्वान् देवान् ब्रह्मणा सहितान् प्रणम्य, दुःखात् करुणया सर्वं न्यवेदयत्। अग्निः सुवर्णस्य गुरुः, सूर्यः गवां गुरुः, मम तु, सर्वलोकानां च, नारायण एव वन्द्यः गुरुर्भवति। इदानीं, एते दैत्याः कालनेमिप्रमुखाः, मृत्युलोके आगत्य, जनान् दिवा निशं च पीडयन्ति। कालनेमिः, यं महाविष्णुर्निहन्ति स्म, स इदानीं कंसः, उग्रसेनसुतः, बलिष्ठोऽसुरो जातः। अरिष्टः, धेनुकः, केशी, प्रलम्भः, तथैव नरकः, सुन्दो भीषणासुरः, बाणः बलेः सुतः—एवं चान्ये बहवो महायोधाः, दुष्टचित्ताः, राजगृहेषु जाताः, मया न शक्यन्ते गणयितुं। एवं शास्त्रेण निर्दिष्टं भगवतः सर्वावतारचरितं, धर्मसंस्थापनाय, अधर्मनाशनाय, सर्वलोकहिताय च अवतीर्णम्।