मांसात् तु स्थूलस्य उत्पत्तिः, स्थूलात् हि अस्थि उत्पन्नम् इति पुरातनाः मुनयः प्राहुः। अस्थिभ्यः मज्जा जायते, मज्जायाः शुक्रम् उत्पद्यते। शुक्रात् गर्भः निर्मीयते, तस्य कर्मणः मूलं तत्त्वम् उच्यते। तत्र प्रथमं भागं जलस्य 'चन्द्रमस्समूहः' इति कथ्यते। गर्भः योन्याः तापेन जातः 'द्वितीयसमूहः' इति प्रसिद्धः। शुक्रं सोमस्वरूपम्, रजः अग्निस्वरूपम् इति विज्ञेयम्। तयोः गुणाः तत्त्वानुसारं प्रवर्तन्ते; बीजमध्ये चन्द्रः च अग्निः च स्थितौ। कफसमूहे शुक्रस्य प्राधान्यं, पित्तसमूहे रजः प्राधान्यम्। कफस्य स्थानं हृदयम्, पित्तं नाभौ प्रतिष्ठितम्। हृदयम् शरीरस्य मध्ये, मनसः स्थानं इति कथ्यते। नाभ्यः अन्तराले अग्निदेवः स्थितः; मनः प्रजापतिः, कफः चन्द्रः इति ज्ञेयम्। पित्तं अग्निः इति निश्चितम्; अतः लोकः अग्निचन्द्रस्वरूपः। एवं गर्भः विकसितः, पिण्डवत् रूपं गच्छति। तत्र वायुः परमात्मना सह एकीकृत्य गर्भे प्रविशति, तत्र पञ्चधा विभज्य शरीरस्थं प्रवर्तते। प्राणः, अपानः, समानः, उदानः, व्यानः च—एतेषां कार्याणि विविधानि। प्राणः परमात्मानं पोषयति, अपानः अधोभागे, उदानः ऊर्ध्वभागे, व्यानः सर्वत्र व्याप्य, समानः समत्वं लभते। ततः तत्र तत्त्वानां प्राप्तिः इन्द्रियगोचरः—पृथिवी, वायु, आकाश, जल, पञ्चमं अग्निः। तत्र इन्द्रियाणि स्वस्थानानि प्राप्तानि; शरीरं पृथिव्याः, प्राणात्मा वायोः। छिद्राणि आकाशात्, प्रवाहः जलात्, ज्योतिः नेत्राणि, चित्तं तु मनः स्मृतम्। ग्रामाः च विषयाः च तस्य शक्त्या उत्पन्नाः; एवं शाश्वतः पुरुषः सर्वलोकान् सृजति। किम् विष्णुः मानवस्वरूपे इह मृत्युलोके कुतः अवतरितः? एषा ब्रह्मन्, अस्माकं संशयः, महद् आश्चर्यं। किम् शीघ्रगामिनः मार्गः मानवस्वरूपे किमर्थम् गतः? एषा विष्णोः परमाश्चर्यकथा देवदानवैरपि कथ्यते। ब्रह्मन्, विष्णोः अद्भुतं जन्म कथय, यस्य बलं वीर्यं च प्रसिद्धं, तेजः अपरिमेयम्। विष्णोः सत्यं स्वरूपं कथय, यस्य कर्माणि आश्चर्यजनकानि, यो देवेषु श्रेष्ठः, दुःखहरः इति। सः सर्वव्यापी, विश्वस्य ईश्वरः, सर्वलोकाधिपः, सृष्टिकर्ता, पालनकर्ता, संहारकर्ता, सर्वजनानां सुखदः। सः अक्षरः, शाश्वतः, अनन्तः, वर्धनक्षयरहितः, अस्पृश्यम्, निर्गुणः, सूक्ष्मः, नित्यः, शुद्धः। सर्वपाशविमुक्तः, केवलसत्तायाम् स्थितः, अपरिवर्तनीयः, सर्वव्यापी, अनादिः, परमात्मा, नित्यः। अचलः, शुद्धः, सर्वव्यापी, सन्तुष्टः, निर्भरः, यस्य शुद्धिः श्रूयते, कृतयुगे हरितवर्णः। देवेषु वैकुण्ठः, मनुष्येषु कृष्णः इति प्रसिद्धः; एषा भगवतः गहनः कार्यपद्धतिः। अतीतानागतकथां श्रोतुम् इच्छा उत्पद्यते—यो अव्यक्तः, परन्तु व्यक्तलक्षणः, एषः भगवतः। नारायणः अनन्तात्मा, अक्षयस्तत्त्वः; नारायणरूपेण हरिः शाश्वतः स्थितः। ब्रह्मा, शक्रः, रुद्रः, धर्मः, शुक्रः, बृहस्पतिः—सः भगवान् आदितत्त्वस्वरूपः, पुरा ब्रह्माणं सृजति। सः आदिपुरुषः, पूर्वकल्पे प्रजापतीन् सृजितवान्; एवं विष्णुः, लोकाधिपः, किमर्थम् हरिः मृत्युलोके यदुवंशे अवतरितः? अथ, देवाधिदेवाय विष्णवे, सर्वशक्तिमते, आदिपुरुषाय, शाश्वताय, अक्षराय नमः। तस्मै, चतुर्विधस्वरूपाय, निर्गुणसगुणाय, श्रेष्ठाय, महत्तमाय, गुणातीताय, अपरिमेयाय नमः। यस्य अंगानि यज्ञः, यस्य अंगानि सर्ववस्तूनि, देवादिभिः कामितम्, यस्मात् सूक्ष्मतरं नास्ति, न च महत्तरम्। यस्य सर्वं चराचरं विश्वं व्याप्य स्थितम्, यो अजः, व्यक्ताव्यक्तः, दृश्यादृश्यः, सर्वातिरिक्तः। यत् सृष्टिः, यत् संहारः, तद् ब्रह्मणम् आदिदेवम् ध्यानात् ज्ञायते। विष्णवे, अपरिवर्तिने, शुद्धाय, शाश्वताय, एकरूपाय, विजयीभूताय नमः। हिरण्यगर्भाय, हरये, शङ्कराय, वासुदेवाय, तारकाय, सृष्टिकर्त्रे, पालनकर्त्रे, संहारकर्त्रे नमः। विष्णवे, एकाननेकस्वरूपाय, स्थूलसूक्ष्माय, व्यक्ताव्यक्ताय, मोक्षहेतवे नमः। यस्य सृष्टिस्थितिसंहारस्य मूलकारणम्, यस्य विश्वस्य तत्त्वम्, विष्णवे परमात्मने नमः। यस्य विश्वस्य आधारः, सूक्ष्मात् सूक्ष्मतरः, सर्वभूतस्थितः, अच्युतः, परमपुरुषः, तस्मै नमः। यस्य तत्त्वं ज्ञानरूपम्, परमशुद्धम्, सर्ववस्तूनां स्वभावरूपेण स्थितम्, मोहात् विविधानि दृश्यन्ते। संहरणे ग्रसिता, सृष्टौ पालनकर्ता, अनादिः, लोकनाथः, अजः, अक्षरः, अव्ययः विष्णुः। एतत् पूर्वं पद्मजेन पितरि, ऋषिभिः यक्षैः च पृष्टे, यथा उक्तम्, तद् अहम् प्रवक्ष्यामि।