यो योगेन इन्द्रियादिभिः जनान् प्रीणयति, यो योगेनैव आगमन-गमनरूपः, स एव नियमः, स एव प्रभुः। धर्मसम्पन्नानां पन्थाः सः, पापकर्मणां तु अपन्थाः; चातुर्वर्ण्यस्य सः मूलम्, चातुर्वर्ण्यस्यैव रक्षकः। यः चतुर्विधं विज्ञानं वेत्ति, आश्रमेभ्यश्चतुर्षु स्थितः, दिशः, आकाशः, पृथ्वी, वायुः, अग्निश्च स एव। सः सोमसूर्यात्मकः प्रकाशः, युगेश्वरः, रात्रिचरः, यः परमज्योतिरिति श्रूयते, यः परं तप इति श्रूयते। तमेकं केचित् परं वदन्ति, अन्येऽपरमित्यपि; सः परमात्मा, आदित्येषु देवः, दैत्यनाशनः, सर्वव्यापी च। सः युगान्ते संहारकर्ता, लोकसंहारिणां संहर्ता, लोकसेतुषु सेतुर्भूतो, शुद्धानां शुद्धः। वेदवित्सु बोधव्यः, सृष्टिशक्तिमतां स्वामी, सौम्यानां सोममूर्ति, तेजस्विनां चाग्निरूपः। इन्द्राणां पतिः, तपस्विषां सारः, नियमचरित्रेषु विनयः, दीप्तिमन्तां दीप्तिः। रूपवतां रूपम्, लक्ष्यवतां लक्ष्यं, आकाशसंभूतः वायुः, तस्मात् प्राणः, तस्मात् हव्यवहः अग्निः। स्वर्गे हव्यवहः अग्निः, प्राणरूपेण मधुसूदनः, सारात् रुधिरोत्पत्तिः, रुधिरात् मांससम्भवः। मांसात् च मेदः, मेदसः अस्थि, अस्थ्नः मज्जा, मज्जायाः शुक्रम्। शुक्रात् गर्भोत्पत्तिः, तत्र सारमूलकर्मणा, तत्र आद्यांशो जलस्य सोमपिण्डः। यो गर्भः योनितपसा जातः, स द्वितीयः पिण्डः; शुक्रं सोमरूपं ज्ञेयम्, रजः अग्निरूपम्। गुणाः सारानुगाः, बीजे सोमाग्न्यौ स्थितौ, कफगणे शुक्रप्रधानम्, पित्तगणे रुधिरम्। कफस्य हृदयं स्थानम्, पित्तस्य नाभिः प्रतिष्ठिता, हृदयं मध्यदेशे मनः स्थानमुक्तम्। नाभ्यन्तरं च विवरं च यत्र अग्निर्देवता स्थितः, मनः प्रजापतिरिति ज्ञेयम्, कफः सोमरूपः प्रकटितः। पित्तमग्निरूपं, तेन लोकोऽयं सोमाग्निस्वरूपः। एवं गर्भस्य विकसनं, पिण्डवत् अभिवृद्धिः। तत्र वायुः परमात्मना सह प्रविश्य, पञ्चधा विभज्य, शरीरे कार्यं करोति। प्राण, अपान, समान, उदान, व्यान इति; प्राणः परमात्मनं पोषयन् विचरति। अपानः अधोभागे, उदानः ऊर्ध्वभागे, व्यानः सर्वत्र व्याप्य, समानः समत्वं वहति। ततः तत्रैव तत्त्वानां ग्रहणं, इन्द्रियगोचराणि पृथिव्यादीनि—पृथ्वी, वायु, आकाश, आप, अग्निश्च पञ्चमः। तत्र इन्द्रियाणि स्वस्वस्थाने प्रतिष्ठितानि; शरीरं पृथिव्यात्मकम्, प्राणात्मा वायुः। विवराणि आकाशात्, आपः प्रवाहकारिण्यः, तेजः नेत्ररूपेण, चेतना मनसः स्मृता। ग्रामाः विषयाः च तस्य शक्त्या उत्पन्नाः; एवं सः सनातनः पुरुषः सर्वं विश्वं सृजति। एवं च, "कथं विष्णुः अस्मिन्मर्त्यलोके मानुषीं तनुम् अवाप्तवान्?" इति ब्रह्मन्, अस्माकं संशयः महदाश्चर्यं च। "कथं सः शीघ्रगामिनः पन्थाः मानुषीं देहम् अवाप्तवान्?" इति हि देवासुरैः अपि विष्णोः परमाश्चर्यं कथ्यते। "तत् वद महर्षे, यस्य वीर्यं बलं च प्रसिद्धं, ज्योतिः अपरिमेयम्, तस्य विष्णोः अद्भुतं जन्म।" "वद, भगवन्, तत्त्वतो विष्णोः स्वरूपम्," इत्युक्त्वा, "कथं सः देवेशः, परमः, दुःखनाशनः, अभवत्?" इति पृच्छन्ति। सः सर्वव्यापी, विश्वेश्वरः, सर्वलोकाधिपः, सृष्टिकर्ता, पालकः, संहर्ता च, सर्वभूतानां सुखदः। सः अव्ययः, नित्यः, अनन्तः, वर्धनक्षयवर्जितः, असंस्पृष्टः, निर्गुणः, सूक्ष्मः, अविकारः, निर्मलः। सर्वोपाधिविनिर्मुक्तः, केवलसत्तायाम् स्थितः, नित्यः, परमात्मा, शाश्वतः। अचलः, शुद्धः, व्यापकः, नित्यतृप्तः, निरपेक्षः, यस्य शुद्धिः श्रूयते, कृतयुगे हरितवर्णः। देवानां मध्ये सः वैकुण्ठः, मनुष्येषु कृष्णरूपः; एवं गम्भीरः भगवत्क्रियायाः मार्गः। अतीतानागतकथायां स्पृहास्य जायते—योऽयं अव्यक्तः, लिङ्गैः सविशेषः, सः भगवतः। नारायणः एव अनन्तात्मा, अक्षयः, सः नारायणत्वेन हरिः नित्यः आसीत्। स एव ब्रह्मा, शक्रः, रुद्रः, धर्मः, शुक्रः, बृहस्पतिः, आदिस्वरूपः भगवान्, प्राचीनकाले ब्रह्माणं ससर्ज। आदिपुरुषः सः, पूर्वकल्पे प्रजापतीन् ससर्ज; एवं सः भगवान् विष्णुः, लोकनाथः, कथं हरीः यदुवंशे मर्त्यलोके जातः? एवं देवेश्वरं विष्णुं, सर्वशक्तिमन्तं, आदिपुरुषं, नित्यं, अव्ययं, प्रणम्य। तस्मै चतुर्विधविभूतिसाराय, निर्गुणगुणात्मने, श्रेष्ठाय, उत्तमाय, अनन्ताय। यस्याङ्गानि यज्ञाः, सर्वं यस्याङ्गानि, देवादिभिः कामितः, यस्मात् सूक्ष्मतरं नास्ति, न चास्मात् परम्।