सर्वेभ्यः नमः। शृणु, सन्ततं दिव्यं आख्यानं यथाऽशास्त्रेषु निर्दिष्टम्— सर्वप्रथमं, स गृह्याग्निहोत्रकर्मणा, हविसंस्कारकर्मणा च, अग्निं वेदं दीक्षां च समिधं च स्थिरं स्थापयामास। तस्यैव करैः अधःमुखैः, प्रक्षालनपात्रं, हविपात्रं, स्नानं, हविप्राप्तानां भोगिनः च निर्मिताः। स देवतानां हविप्राप्तानां, पितॄणां पितृयज्ञप्राप्तानां च, भोगार्थं यज्ञकर्मणि यज्ञविधिना नियोजयामास। ततः स पात्राणि, दानानि, दीक्षां, पिष्टकानि, मुसलानि, यूपं, समिधं, स्रुवं, सोमं, शुद्धिकर्तॄन्, परिधीन् च निर्मितवान्। यज्ञसामग्रीं, विविधानि पात्राणि, सहायकान्, यजमानान्, ऋत्विजः, श्रेष्ठयज्ञांश्च सृजितवान्। स यः पुरातनकाले परमकर्मणा तान् युगानुसारं विभागयामास, स्वबलात् लोकान् च सृजितवान्। क्षणाः, निमिषाः, कालपरिमाणानि, कालविभागाः, त्रिविधः कालः, मुहूर्ताः, तिथयः, मासाः, दिनानि, संवत्सरः च सृष्टाः। ऋतवः, कालसंयोगाः, त्रिविधमितिः त्रिषु लोकेषु, जीवभूमयः, वृद्धिः, चिह्नानि, रूपशोभा च सृजिताः। त्रिलोक्यः, त्रिदेवाः, त्रिविधं वेदम्, त्रयः अग्नयः, त्रिविधः कालः, त्रिकर्माणि, त्रिवर्णाः, त्रिगुणाः च तेन सृष्टाः। सर्वलोकाः अनन्तकर्मणा तेन पूर्वं सृजिताः, स सर्वभूतस्थितः, सर्वगुणधारी सृजितः। स यः योगेन इन्द्रियादिभिः जनान् आनन्दयति, योगेन आगमनगमनं करोति, स एव नियमः, स एव प्रभुः। स धर्मयुक्तानां मार्गः, अधर्मिणां अमार्गः, चतुर्वर्णानां उत्पत्तिः, चतुर्वर्णानां रक्षकः च। स यः चतुर्विधं ज्ञानं वेद, चतुर्विधाश्रमस्थितः, दिशः, आकाशः, पृथिवी, वायु, अग्निः च। स चन्द्रसूर्यात्मकं तेजः, युगाधिपः, रात्रिचरः, श्रुतः परमतेजः, श्रुतः परं तपः। स यं केचित् परमं, केचित् अपरं इति वदन्ति, स परमात्मा; आदित्येषु देवः, दैत्यनाशकः, सर्वव्यापी च। स युगान्ते संहारकः, लोकसंहारकानां संहारकः, लोकसेतुशेषु सेतुः, शुद्धकर्मिणां शुद्धः। वेदविद्भिः ज्ञेयः, सृष्टिसामर्थ्ययुक्तानां प्रभुः; सौम्येषु सोमस्वरूपः, तेजस्विषु अग्निरूपः। इन्द्रेषु इन्द्रः, तपस्विषु तपः, नियममार्गगामिषु विनयः, तेजस्विषु तेजः। रूपिणां रूपः, लक्ष्यवानां लक्ष्यः, आकाशजः वायुः, वायोः प्राणः, प्राणतः हविसंहारी अग्निः। स्वर्गे हविसंहारी अग्निः, प्राणरूपे अग्निः मधुसूदनः; सारतः रक्तम्, रक्तात् मांसं, मांसात् मेदः, मेदः अस्थिः, अस्थेः मज्जा, मज्जात् शुक्रम्। शुक्रात् गर्भः, तस्य कर्मणः मूलं सारः; तत्र प्रथमभागः जलस्य चन्द्रमासा इति कथ्यते। योनितापेन जातं गर्भं द्वितीयमासा इति प्रसिद्धम्; शुक्रं सोमस्वरूपम्, रजोऽग्निस्वरूपम्। तयोः गुणाः सारानुगाः; बीजे चन्द्राग्नी स्थितौ; कफगुणे शुक्रः, पित्तगुणे रक्तम्। कफस्य स्थानं हृदयम्, पित्तस्य नाभिः; हृदयम् शरीरस्य मध्ये मनःस्थानम् उच्यते। नाभ्यन्तरं गुह्यं च अग्निदेवस्थानम्; मनः प्रजापतिः, कफः चन्द्रः। पित्तं अग्निः; एवं जगत् चन्द्राग्निस्वरूपम्। एवं गर्भः वृद्धि, पिण्डरूपः भवति। वायुस्तु परमात्मन्युक्तः प्रविश्य, शरीरमध्ये पञ्चधा विभज्य कार्यं करोति। प्राणः, अपानः, समानः, उदानः, व्यानः; प्राणः परमात्मा पोषणम् करोति। अपानः अधोभागं, उदानः ऊर्ध्वभागं, व्यानः सर्वत्र व्यापि, समानः समत्वम्। ततः तत्र तत्त्वधारणं इन्द्रियगोचरं जायते—पृथिवी, वायु, आकाश, जलम्, पंचमं अग्निः। तस्यां इन्द्रियाणि स्वस्वस्थाने स्थाप्यन्ते; शरीरं पृथिव्यात्मकम्, प्राणात्मा वायुत्वम्। आकाशात् छिद्राणि, जलात् प्रवाहः, तेजः नेत्रम्, चित्तं तेषां स्मृतिः। ग्रामाः, विषयाः अपि तस्य शक्त्या उत्पन्नाः; एवं सनातनः पुरुषः सर्वलोकान् सृजति। तत्र विष्णुः कथं मर्त्यलोके मानुषं जन्म प्राप्तवान्? एषा ब्रह्मन् अस्माकं संशयः, महान् आश्चर्यम्। द्रुतमार्गः कथं मानुषरूपं प्राप्तवान्? एषा विष्णोः परमाश्चर्यम्, यद् देवैः दैत्यैः च कथ्यते। कथय, महर्षे, विष्णोः अद्भुतं जन्म, यस्य बलं, शक्तिः, तेजः अपारम्। विष्णोः स्वरूपं वद, यस्य कर्माणि अद्भुतानि, यः देवः, देवेषु श्रेष्ठः, दुःखहरः, कथं जातः इति। स सर्वव्यापी, विश्वेश्वरः, सर्वलोकाधिपः, सृष्टिकर्ता, पालनकर्ता, संहारकर्ता, सर्वभूतानां सुखदायकः। स अव्ययः, नित्यः, अनन्तः, वृद्धिक्षयरहितः, अस्पृष्टः, निर्गुणः, सूक्ष्मः, अविकारी, निर्मलः च। एवं दिव्यं आख्यानं, यथाशास्त्रं, एकस्मिन प्रवाहे उपनिबद्धम्।