सः शत्रुविनाशकः, यः पूर्वं शूकररूपेण दन्ताग्रेण पृथिवीं उद्धृतवान्, यः चेद्रस्य हितार्थं त्रैलोक्यं विजित्य तदक्षयं जगत् प्राप्तवान्, स एव देवश्रेष्ठः पृथिवीं जित्वा देवेभ्यः दत्तवान्। पुनः स सिंहरूपधारी पृथिवीं द्विधा कृत्वा पुनरपि तस्यां प्रविष्टवान्। यः च प्राचीनं महाबलिनं हिरण्यकशिपुं निशाम्य हत्वा, कल्पान्ते महातेजस्वी और्वाग्निरिव संहाररूपः अभवत्। हरिः, यः पाताले स्थित्वा समुद्रजलानि पितवान्, सहस्रपाद्ब्रह्मा, सहस्रकिरणः, सहस्रदानदः च अस्ति। सः सहस्रशिराः देवः, यं सर्वेषु युगेषु स्तुवन्ति, यस्य नाभिदेशे पद्मं उत्पन्नं, यत्र पितामहस्य मूलस्थानं स्थितम्। एकस्मिन्सागरे, नागलोके, सुवर्णपद्मं तस्य स्तम्भेन आसीत्, येन तारकासुरयुद्धे दानवाः विनाशिताः। सः दिव्यरूपधारी, सर्वायुधधरः, गुहाशयेन प्रेरितः, कालनेमिं अपि निहन्ति स्म। क्षीरसागरस्य पार्श्वे अमृतसिन्धौ, स योगनिद्रां प्रविश्य महत्तमसि शेषशायी स्थितः। अदितिः, तपसा तप्त्वा, सुरमन्थनसम्भूतं पुरातनमिन्द्रं गर्भरूपेण धारयामास। स च तं गर्भं स्थापयित्वा, दैत्यसेनाभिः पीडितं इन्द्रं कृतवान्। योगपदं निर्माय, दानवान् जले क्षिप्तवान्, तत्रैव तान् स्थापयित्वा, सुरान् त्रैलोक्याधिपतीन् चकार, इन्द्रं च देवपतिं न्यधात्। गृह्याग्निहोत्रेण, हव्यकर्मणा, अग्निं, वेदं, दीक्षां, समिधं च स्थिरं चकार। प्रक्षालनपात्रं, आहवनीयशृचं, अभिषेकं, अधस्तनहस्तेन हविर्याजिनः अपि निर्मिताः। सः देवांश्च हविर्भाजः, पितॄंश्च पिण्डपात्रभाजः कृत्वा, भोगार्थं यज्ञकर्मणि नियोजयामास। पात्राणि, दक्षिणाः, दीक्षा, पिष्टकानि, मुषलानि, यूपः, समिधः, शृचः, सोमः, शोधकानि, वेदिकास्तम्भांश्च सः निर्मितवान्। यज्ञद्रव्याणि, पाञ्चालिकानि, ऋत्विजः, यजमानाः, पुरोहिताः, श्रेष्ठानि यज्ञानि च सः सृष्टवान्। सः पुरा परमकर्मणा तान् युगानुसारं विभाग्य, स्वशक्त्या लोकान् सृजति स्म। क्षणाः, निमेषाः, कालमानाः, कालविभागाः, त्रिविधः कालः, होराः, तिथयः, मासाः, दिवसाः, संवत्सरः च तेन निर्मिताः। ऋतवः, कालसंयोगाः, त्रिविधमितिः त्रिषु लोकेषु, क्षेत्राणि, वृद्धिः, लक्ष्म्यः, रूपस्य शोभा च सः सृजति। त्रयः लोकाः, त्रयः देवाः, त्रयी वेदः, त्रयः अग्नयः, त्रिविधः कालः, त्रिविधं कर्म, त्रयः वर्णाः, त्रिगुणाः च तेन कृताः। सर्वे लोकाः तेन अनन्तकर्मणा पूर्वं सृष्टाः, सः सर्वभूतस्थितः, सर्वगुणसम्पन्नः स्रष्टा। सः योगेन इन्द्रियाद्यनुग्रही जनान् आनन्दयति, योगेनैव आगमनगमनरूपः, स एव नियमः, सः प्रभुः। धर्मयुक्तानां पथः, अधर्मिणां अपथः, चतुर्वर्णानां कारणम्, रक्षकः च सः। चतुष्प्रकारविद्यायाः ज्ञाता, चतुष्प्रकाराश्रमस्थः, दिशः, व्योम, पृथिवी, वायु, अग्निः च सः। चन्द्रसूर्यात्मिका ज्योतिः, युगेश्वरः, रात्रिचरः, यः परमज्योतिः श्रूयते, यः परं तपः श्रूयते, सः। केचित् तम् परमं, अन्ये अपरं इति वर्णयन्ति; स एव परमात्मा, आदित्येषु देवः, दैत्यनाशनः, सर्वव्यापी च। सः युगान्ते संहारकारकः, लोकविनाशकनाशकः, लोकसेतुषु सेतुर्भूतः, शुद्धकर्मणां शुद्धः। वेदविद्भिः ज्ञेयः, सृष्टिशक्तिमतां प्रभुः, सौम्येषु सोमस्वरूपः, तेजस्विषु अग्निस्वरूपः। इन्द्रेषु ईश्वरः, तपस्विषु तपः, नियममार्गेषु विनयः, तेजस्विषु तेजः च सः। रूपिणां मध्ये रूपम्, प्रयोजनिनां मध्ये प्रयोजनम्, आकाशसम्भूतः वायुः, वायोः प्राणः, प्राणतः होमकर्मणि वह्निः सः। दिवि वह्निः हविर्भुक्, प्राणरूपेण अग्निः मधुसूदनः, सारात् रक्तम्, रक्तात् मांसं समुत्पद्यते। मांसात् मेदसः उत्पत्तिः, मेदसः अस्थि, अस्थेः मज्जा, मज्जनः शुक्रं जायते। शुक्रात् गर्भः सम्पद्यते, यस्य मूलं सारः; तत्र प्रथमभागः जलस्य चन्द्रमण्डलम् उच्यते। गर्भः योनितपसा जातः द्वितीयमण्डलं कथ्यते; शुक्रं सोमस्वरूपम्, रजः अग्निस्वरूपं विज्ञेयम्। तयोः गुणाः सारानुगाः; बीजस्य मध्ये चन्द्राग्नी स्थितौ; कफगणे शुक्रप्राधान्यं, पित्तगणे रक्तप्राधान्यं। कफस्य स्थानं हृदि, पित्तं नाभौ प्रतिष्ठितम्; हृदयम् शरीरमध्यस्थं मनसः स्थानम् उच्यते। नाभ्यन्तरं च छिद्रं यत्र अग्निदेवः वसति; मनः प्रजापतिः, कफः चन्द्ररूपेण प्रकाशते। पित्तं अग्निरूपेण ज्ञेयम्; एवं लोकोऽयं अग्निसोमात्मा। एवं गर्भः विकसितः, पिण्डरूपेण वर्धते। वायुः परमात्मना सह प्रविश्य, पञ्चधा शरीरान्तर्गतः प्रवर्तते। प्राण, अपान, समान, उदान, व्यान इति; प्राणः परमात्मनं पोषयन् विचरति। अपानः अधोभागे, उदानः ऊर्ध्वभागे, व्यानः सर्वत्र व्याप्य, समानः समत्वं ददाति। एवं भगवान् विष्णुः, सर्वस्य जगतः कारणभूतः, सर्वत्र व्याप्य, सर्वदेवस्वरूपः, यथोक्तकर्मसु प्रवर्तते।