ये केचन भगवन्तम् अनादिं श्रीपुरुषोत्तमाख्यं वरप्रदं मोक्षदं संसारदुःखनाशनं भक्त्या द्रष्टुम्, कीर्तयितुं, ध्यातुं च शीलयन्ति, ते राज्यसुखानि दिव्यानि च शुद्धानि स्वर्गे भुक्त्वा, पश्चात् सर्वदोषविनिर्मुक्ताः हर्यव्ययं पदं यान्ति। एवं व्यासवचनं श्रुत्वा, मुनयः संयतेन्द्रियाः तुष्टाः प्रमोदिताः पुनः पुनः विस्मिताः च अभवन्। ते तं व्यासं प्राहुः—“अहो! त्वया भारतभूमेः गुणाः, तथैव श्रीपुरुषक्षेत्रस्य धर्माः, पुरुषोत्तम! सम्यक् वर्णिताः। नूनं पुरुषक्षेत्रस्य परं यशः श्रुत्वा न केवलं एकस्य विस्मयः, सुखं च जातं, वदतां श्रेष्ठ! दीर्घकालं हृदये नः संशयः स्थितः; त्वाम् ऋते पृथिव्यां कोऽपि तं नाशयितुं समर्थः नास्ति। त्वां पृच्छामः महर्षे, बलदेवकृष्णभद्राणां पृथिव्यां यथावत् जन्मवृत्तान्तं विस्तरेण वद। किमर्थं कृष्णः सङ्कर्षणश्च वीर्यवन्तौ वसुदेवसुतौ जातौ? किमर्थं च नन्दगृहे वसतुं समुपागतौ, ब्रूहि। अस्मिन्संसारे साररहिते दुःखबहुले, अत्यनित्ये, जलफेनसदृशे, भीषणे रोमाञ्चकारी च लोके, कथं तौ गर्भवासे किञ्चिदपि सुखं प्राप्नुतः? स गर्भो मलमूत्रस्निग्धः क्लेशदुःखकरः, सर्वदुःखात् अपि भीषणतरश्च। हे मुनिवर! पृथिव्यां जातौ तयोः किमकुर्वतां, तन्मे विस्तरेण वद; तयोः सर्वमद्भुतं दिव्यं च चरितं वद, यथासम्भवम्। कथय यथा स भगवान् देवानां देवो देवानां श्रेष्ठः, वसुदेवकुले वासुदेवः प्राज्ञः अमरगणैः परिवृतः, साधुभिः धर्मात्मभिश्च भूषितः, पृथिव्यां समुपजातः। किमर्थं स देवलोकं परित्यज्य मर्त्यलोकमगात्? स देवमानुषनायकः, स्वर्गभूम्योः अव्ययो मूलभूतः। किमर्थं दैवी आत्मा मानवेषु प्रविष्टः, यः एकः एव भूतानां हिताय चक्रं प्रवर्तयति? कथं स चक्रगदाधरः मानवेषु मनः प्रावर्तयत्, स गोपालः जगतां रक्षकः अभवत्? कथं विष्णुः प्रभुः पृथिव्यां आगत्य गोपालः अभवत्, यः महाभूतधारकः सर्वभूतात्मा च अस्ति? कथं स भगवान् त्रिविक्रमः, देवकाम्यया त्रिभिः पादैर्लोकान् विजित्य, स्त्रियाः गर्भे धृतः? यः जगतः मार्गान् स्थापयामास, त्रिवर्गं च प्रादुश्चकार, यः कालान्ते जगत्सर्वं वारिरूपेण पिबन् आसीत्? यः दृश्यादृश्यात्मना जगत् एकार्णवं कृतवान्, स पूर्वे वराहरूपं धारयामास; स शत्रुनाशनः शूकरस्य शृङ्गाग्रे पृथिवीं उद्धृतवान्, यः पुरा इन्द्रस्य कृते अक्षयं त्र्यध्वं विजित्य देवेषु दत्तवान्। सोऽयं देवोत्तमः, सिंहरूपं गृहीत्वा पृथिवीं द्विधा कृत्वा पुनः पुनः चकार। यः पूर्वे हिरण्यकशिपुं भीमं दानवम् अवधीत्, कालान्ते अग्निरूपेण महातेजस्वी और्वः अभवत्। हरिः पातालवास्यपि समुद्रजलानि पिबन् आसीत्; स सहस्रपाद्ब्रह्मा, सहस्ररश्मिः, सहस्रदानदः च। स सहस्रशिरा देवः, यं सर्वयुगेषु गीयते, यस्य नाभौ पद्मं उत्पन्नं, पितामहस्य कुलालयः। एकार्णवे नागलोके काञ्चनपद्मं स्तम्बयुक्तं आसीत्, येन तारकयुद्धे दानवा हताः। येन दिव्यरूपधारी सर्वायुधधारी भूत्वा, गुह्यवासी प्रेरितः कालनेमिः निहतः। क्षीरसागरस्य पारश्च, अमृतसिन्धौ, स योगनिद्रया प्रविष्टः महातमसि शेषे शयानः। अदिति देवी दिव्यतपसा प्राचीनं इन्द्रं सुरमन्थनात् गर्भरूपेण समजनयत्; तेन गर्भं स्थापयित्वा, दैत्यगणाक्रान्तं इन्द्रं कृतवान्। स योगपदानि निर्माय, दानवान् सलिले क्षिप्तवान्, देवांश्च त्रैलोक्यपतित्वे स्थापयामास, इन्द्रं च देवपतिं कृतवान्। गृह्याग्निना, हविरग्निना, स अग्निं वेदं दीक्षां च सम्यक् स्थापयामास। स प्रक्षालनपात्रं, चषकं, स्नानं च, हस्तौ च अधः कृत्वा, हविर्भाजकान् अपि निर्मितवान्। स देवान् हविर्भाजकान्, पितॄंश्च पिण्डपात्रभाजकान् कृत्वा, भोगाय यज्ञकर्मणि प्रवर्तयामास। स पात्राणि, दक्षिणाः, दीक्षां, पिष्टपेशान्, उलोखलानि, यूपं, समिधं, चमसं, सोमं, शोधकानि, वेदिकास्तम्भांश्च निर्मितवान्। स यज्ञद्रव्याणि, पृश्निपात्राणि, सहायकान्, यजमानान्, ऋत्विजः, श्रेष्ठयज्ञांश्च निर्मितवान्। स यः प्राचीनकाले परमकर्मणा युगानुसारं विभागं कृत्वा, शक्त्या लोकान् सृष्टवान्। क्षणाः, निमेषाः, कालमानानि, कालविभागाः, त्रिविधः कालः, मुहूर्ताः, तिथयः, मासाः, अह्नि, संवत्सरः च निर्मिताः। ऋतवः, कालसंयोगाः, त्रिविधः त्रिषु लोकेषु प्रमाणानि, जीवनक्षेत्राणि, वृद्धिः, लक्षणानि, रूपशोभा च तेन कृतानि। त्रयो लोकाः, त्रयः देवाः, त्रैवेद्यं, त्रयः अग्नयः, त्रिविधः कालः, त्रिकर्म, त्रिवर्गः, त्रिगुणानि च तेन निर्मितानि। एवं सर्वाणि लोकानि अनन्तकर्मणा सृष्टानि, स सर्वभूतस्थितः स्रष्टा, सर्वभूतगुणयुक्तः च।