सर्वे ब्राह्मणाः तदा विष्णुं स्तोतुं समारभन्त। अश्वमुखं महाकण्ठं महापुरुषरूपं मधुकैटभयोः हन्तारं नमस्कृत्य अश्वमुखाय प्रणम्य तं स्तोतुम् आरभन्त। ततः महाकूर्मं, महाकच्छपसमुद्भूतदेहं, भूमिं उद्यम्य गिरीधररूपं धारयन्तं, तस्मै नमः इति उक्त्वा स्तोतुम् अवर्तन्त। महावराहं भूमिं उद्धृत्य स्थितं, आदिवराहं सर्वरूपं स्रष्टारं च, तस्मै नमः इति प्रार्थयन्ति। अनन्तं सूक्ष्मं प्रधानं उत्तमं, अणुरूपं योगिभिः प्राप्तव्यं तस्मै नमः इति स्तुवन्ति। कारणानां कारणं, योगेश्वराचार्यस्थानं, दुर्गमं ज्ञातुं, क्षीरसागरमध्ये महाशेषे शयानं, सुवर्णकुण्डलधारिणं तं परमं विष्णुं नमस्कृत्य स्तुवन्ति। एवं स्तुतः तदा माधवः प्रसन्नः अभवत्। सः प्रहर्षितः कण्डुं ऋषिं उवाच—"त्वं यत् इच्छसि तत् शीघ्रं वद," इति। कण्डुः तदा जगदाधिपं विष्णुं उवाच—"इयं भूमिः दुःखमयी, दुष्पारं, चञ्चला, स्थैर्यहीना, कदलीपत्रसदृशी, दुःखपूर्णा, आधारहीना, जलबिन्दुसदृशी, सर्वदुःखैः आविष्टा, दुष्पारं, अतिभयंकरा। अहम् तव मायया मोहितः, इन्द्रियार्थेषु मनः लग्नं, दीर्घकालं संसारसागरे भ्रमामि, न च अन्तं गच्छामि। आज दुःखभीतः तव शरणं प्राप्तवान्, हे कृष्ण, माम् संसारसागरात् उद्धर। तव परमं धाम इच्छामि, यत् पुनः न प्राप्तव्यम्, तव कृपया दुर्लभं।" भगवान् उवाच—"त्वं मम भक्तः, उत्तमऋषिः; सदा माम् उपास्य। मम कृपया यत् मोक्षं इच्छसि, तत् निश्चितं प्राप्तासि। मम भक्ताः क्षत्रियाः, वैश्याः, स्त्रियः, शूद्राः, पापकुलसम्भवाः अपि, परमं सिद्धिं यान्ति; त्वं तु द्विजश्रेष्ठः, अतः अधिकं। श्वपाकोऽपि श्रद्धया युक्तः मम भक्तः यथेष्टं सिद्धिं यान्ति; अन्येषां किं वदामि?" एवं उक्त्वा, भक्तवत्सलः, दुर्गममार्गः विष्णुः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। विष्णौ गच्छति, कण्डुः ऋषिः प्रहर्षितचित्तः, सर्वकामान् त्यक्त्वा आत्मनि स्थितः अभवत्। सः सर्वेन्द्रियाणि निगृह्य, निरहंकारः, निर्लोभः, एकचित्तः, परमपुरुषं सम्यक् ध्यानम् अकरोत्। सः परमं निर्वाणं प्राप्तवान्—निर्दोषं, निर्गुणं, शान्तं, केवलं सत्यम्, यत् देवैः अपि दुर्लभम्। यः कण्डोः महात्मनः कथा शृणोति वा पठति, सः सर्वपापैः विमुक्तः, दिव्यं लोकं गच्छति। ऋषिवर, एषा कर्मभूमिः, मोक्षक्षेत्रं, परमदेवः, परमपुरुषः मया वर्णितः। ये श्रीपुरुषोत्तमं परमपुरुषं भक्त्या पश्यन्ति, स्तुवन्ति, ध्यानं कुर्वन्ति, वरप्रदं, मोक्षप्रदं, अजरं, संसारदुःखनाशकं—ते राजसुखं, दिव्यानन्दं उपभूय, पश्चात् दोषरहिताः, हर्याः अक्षरं धाम प्राप्नुवन्ति। एवं व्यासस्य वचनं शृण्वन्तः ऋषयः, संयतइन्द्रियाः, हृष्टाः, प्रहर्षिताः, पुनः पुनः विस्मिताः अभवन्। "अहो! त्वया भारतभूमेः गुणाः, तथा श्रीपुरुषक्षेत्रस्य महिमा वर्णितः, हे पुरुषोत्तम। श्रीपुरुषक्षेत्रस्य परमं यशः शृण्वन्ति—विस्मयः केवलं न, हर्षः अपि, वक्तृश्रेष्ठ।" "दीर्घकालं हृदि संशयः स्थितः; त्वं विना, पृथिव्यां कोऽपि तं न निवारयितुं शक्नोति। तव पृच्छामः—बलदेवस्य, कृष्णस्य, भद्रायाः जन्म, पृथिव्यां सम्पूर्णं विस्तरेण कथय। कृष्णः च संकर्षणः च, वीर्यशाली वासुदेवपुत्रौ, किं हेतुना नन्दगृहं गच्छतुः?" "इयं मृत्युलोकः, असारः, दुःखपूर्णः, अत्यन्तं चञ्चलः, जलबिन्दुसदृशः, भयङ्करः, रोमाञ्चजनकः—कथं तौ गर्भवासे सुखं प्राप्नुतः, यत्र मलमूत्रेण स्रावितं, दुःखमयम्, क्लेशपूर्णं, सर्वदुःखात् अधिकं?" "हे ऋषिवर, पृथिव्यां तयोः जन्मे किं कर्म अकुर्वन्? तयोः अद्भुतं, अतिमानुषं आचरितं विस्तरेण वद। भगवतः देवदेवस्य, देवश्रेष्ठस्य, वासुदेवस्य, वासुदेवकुले आगमनं, अमरैः परिवृतं, पुण्यैः धर्मैः भूषितं—कथं जातम्?" "देवानां लोकं त्यक्त्वा, पृथिव्यां आगमनं, देवमनुष्यनायकस्य, स्वर्गभूम्याः अक्षरमूलस्य, किं कारणम्? दिव्यात्मा, लोकानां हिताय, मनुष्यमध्ये प्रविष्टः—कथं चक्रं प्रवर्तयति?" "चक्रगदाधारिणः, गोकुलरक्षकस्य, सर्वभूतलोकस्य, मनः मनुष्येषु कथं प्रवृत्तम्? विष्णुः जगद्धाता, महाभूतधारकः, सर्वभूतात्मा, पृथिव्यां गोपालरूपेण कथं प्राप्तः?" "त्रिविक्रमः, त्रिलोकविजयी, स्त्रीगर्भे पृथिव्यां कथं स्थितः? लोकमार्गप्रवर्तकः, त्रिवर्गस्रष्टा, कालान्ते जलरूपेण जगत् पिबन्—कथं जातः?" "सः दृश्यादृश्यात्मना जगत् एकसागरं कृतवान्, आदिवराहरूपं धारणं कृतवान्—कथं तद् विस्तरेण वर्णय।" इति ऋषयः व्यासं पृच्छन्ति, तस्य परमकर्माणि, जन्म, तथा अद्भुतं आचरणं श्रोतुम् इच्छन्ति।