स एव ध्याननिष्ठः ध्यानविषयः च, जगत्सर्वं ससर्ज, तस्यैव प्रसादात् सर्वाणि ओषधयो जाता इति स्मरन्ति। देवदेवः स कालः सप्तास्यरूपः तेजस्वीति प्रसिद्धः। यत् किञ्चित् चराचरं दृश्यते, यदिदं जगत्, सर्वं तवोत्पन्नं तव स्थितं च। त्वमेव अनिरुद्धः, त्वमेव माधवः, त्वमेव प्रद्युम्नः सुरारिपुं विनाशयन्, देवेश्वरः सर्वलोकशरणं त्वं। मां पालय कमलनयन, नारायण तुभ्यं नमः, भगवन् विष्णो नमस्ते, पुरुषोत्तमाय नमः। लोकनाथाय नमः, पद्मालयाय नमः, गुणालयाय नमः, गुणनिधये पुनर्नमः। वासुदेवाय नमः, देवानां श्रेष्ठाय नमः, जनार्दनाय नमः, नित्याय पुनर्नमः। योगिभिरधिगम्याय योगवासिने नमः, गोपती श्रीपतये विष्णवे मरुदां पतये नमः। जगन्नाथ जगदुत्पत्तये नमः, बुद्धीनां पतये स्वर्गपतये, भूमिपतये पुनर्नमः। मधुसूदनाय नमः, कमलनयनाय नमः, कैटभघ्नाय नमः, स्कन्दाय नमः। मच्छमहामीनाय वेदवहाय अच्युताय, सागरजलविक्षोभाय पद्मयोनिप्रमोदाय नमः। हयशीर्षाय महाकण्ठाय महापुरुषरूपिणे, मधुकैटभघ्नाय हयमुखाय नमः। कूर्ममहाकूर्मदेहाय, भूमिमुद्धृत्य पर्वतधारिणे नमः। वराहमहावराहाय भूम्युद्धर्त्रे, आद्यवराहाय विश्वरूपाय स्रष्ट्रे नमः। अनन्ताय सूक्ष्माय श्रेष्ठाय, परमाणुरूपाय योगिगम्याय नमः। योगेश्वराचार्यनिवासाय, दुर्ग्राह्याय, क्षीरसिन्धुशयाय, सुवर्णकुण्डलधराय कारणकारणाय नमः। एवं स्तुतः तस्मिन्काले माधवः प्रसन्नः सञ्जगाद—"शीघ्रं वद, मुने, यत्ते मनसि वाञ्छितम्।" ततो मुनिः उवाच—"अस्मिन्संसारसागरे, दुःखपूर्णे, क्षणभङ्गुरे, वानरपत्रसदृशे, आधाररहिते, नितरां भयङ्करे, विपत्तिसम्पूर्णे, जलबिन्दुसदृशे, चञ्चले, अहं चिरकालं तव मायया मोहितो विषयासक्तचित्तः विचरामि, न च पारं गच्छामि। अद्य देवदेव, संसारभयात् त्रस्तः तव शरणं प्राप्तोऽस्मि, कृष्ण, मां संसारसागरात् उद्धर। तव तदनुत्तमं धाम प्राप्नुयाम्, यत् तव प्रसादेन विरलमपि पुनरावृत्तिहीनं लभ्यते।" भगवानुवाच—"त्वं मम भक्तोऽसि, मुने, सदा मां पूजय। मम प्रसादात् निश्चितं तव वाञ्छितं मोक्षं प्राप्स्यसि। मम भक्ताः क्षत्रियवैश्यस्त्रीशूद्राद्यपि निच्चजातयः परां सिद्धिमाप्नुवन्ति, तव तु विशेषः द्विजश्रेष्ठ। श्वपचोऽपि मम भक्तः श्रद्धासम्पन्नः यथेष्टां सिद्धिमाप्नोति, अन्येषां तु किं वदामि?" एवं उक्त्वा स भगवान् भक्तवत्सलः, दुर्गममार्गः विष्णुः तत्रैव अन्तर्धानं गतः। तस्य गमने, कन्दुः स मुनीश्वरः प्रमुदितचित्तः सर्वकामान् परित्यज्य पुनः स्वात्मनि स्थितः। सर्वेन्द्रियसंयमी, निरहंकारी, निरममः, एकचित्तः स सम्यक् परमपुरुषं ध्यात्वा, परमां निर्वाणस्थितिं प्राप, या देवैरपि दुर्लभा, निरुपाधि, निर्विकल्पा, शान्ता, केवलसत्तास्वरूपा। यः कश्चित् महात्मनः कन्दोः चरितं पठति वा शृणोति वा, स सर्वपापैः विमुक्तः स्वर्गलोकं प्राप्नोति। एवं कर्मभूमिं, मोक्षक्षेत्रं, परमेश्वरं च, पुरुषोत्तमं, मुनिश्रेष्ठ, मया वर्णितम्। यः श्रीपुरुषोत्तमं भगवन्तं भक्त्या पश्यति, स्तौति, ध्यायति, वरप्रदं, मुक्तिदं, जरारहितं, संसारदुःखनाशनं, स भोगान् भुक्त्वा, स्वर्गे दिव्यसुखानि प्राप्य, ततः पश्चात् हर्यनुत्तमं धाम प्राप्नोति। एवं व्यासस्य वचः शृण्वन्तः ऋषयः संयतात्मानः प्रमुदिताः विस्मिताः पुनः पुनः। "धन्यं ते, भारतभूमेः पुण्यं, श्रीपुरुषक्षेत्रस्य च माहात्म्यं, पुरुषोत्तम, सम्यक् वर्णितम्। पुरुषक्षेत्रस्य परमं यशः शृण्वतः न केवलं एकस्य विस्मयः, किं तु प्रमोदः अपि, वाक्यपते। चिरं हृदि नः संशयः स्थितः, त्वां विना अन्यः न कश्चित् पृथिव्यां तं निवारयितुं शक्नोति।" "त्वां पृच्छामः, महर्षे, बलदेवकृष्णभद्राणां जन्म कथं पृथिव्यां, सर्वं विस्तारतः। किमर्थं कृष्णश्च सङ्कर्षणश्च, वसुदेवात्मजौ, वीरौ, नन्दगृहे निवसतां, कथं च? अस्मिन्मर्त्यलोके, असारसङ्कुले, दुःखमये, चञ्चले, जलबिन्दुसदृशे, भयावहे, रोमाञ्चकारिणि—" "कथं तौ गर्भवासेऽपि, मलमूत्रस्निग्धे, दुःखदुःखिते, सर्वदुःखहेतौ, तस्मात् अधिकभीषणे, किञ्चित् सुखं प्राप्नुतः?" इति। एवं सम्पूर्णं चरितं, दिव्यं श्रीपुरुषोत्तमस्य माहात्म्यं च, मुनिभिः पृष्टं व्यासः प्रशान्तचित्तः ऋषीन् प्रत्युवाच।