स तेन प्रोक्तः सती सा महात्मना सह तेन रममाणा शतं वर्षाणि पुनरपि सुखानि अनुभूय तत्रैव स्थितवती। ततः सा सुमध्यमा तं पुण्यात्मानं प्रार्थयामास—"अनुज्ञातुमर्हसि भगवन्, देवालयं यास्यामि" इति। पुनः स महर्षिः तामुवाच—"किञ्चिद् अधिकं स्थेहि" इति। एवं शताधिके काले याते सा शुभानना ब्राह्मण, स्नेहस्मितवदना स्वर्गं प्रति जगाम। तया प्रोक्तः स मुनिः पुनरपि तां विशाललोचनां प्रार्थयामास—"इहैव स्थेहि, सुश्रोणि, चिरात् पश्चात् गमिष्यसि" इति। तस्य शापभीत्या सा सुरूपा सती तेन मुनिना सह द्विशतवर्षपर्यन्तं, किंचित् न्यूनं कालं, तत्रैव स्थितवती। स्वर्गगमनसमये पुनः सा सुमध्या तं मुनिं प्रार्थयामास—"स्थेहि" इति। शापभीत्या सा मृदुशीला सती, स्नेहभङ्गदुःखं जानन्ती, मुनिं न जहौ। तया सह स महर्षिः अहर्निशं रममाणः, सदा नूतनं प्रेम अनुभवन्, कामाभिभूतचित्तः स्थितः। कदाचित् स महर्षिः किञ्चित् कार्येण तदाश्रमात् निर्गच्छन्, तया शुभया पृष्टः—"क्व गच्छसि?" इति। स तया पृष्टः प्रत्युवाच—"अद्य दिवसः पर्यवर्तितः, शुभे, सायं सन्ध्योपासनां करिष्यामि, अन्यथा मम विधिः विफलः स्यात्" इति। ततः सा हृष्टा हसन्ती तमुवाच—"सर्वधर्मवित्, किं अद्य तव दिवसः पर्यवर्तितः? अत्र न किमपि आश्चर्यं, कस्येदं कथ्यते?" इति। "प्रातःकाले त्वमत्र सुन्दरतीरं प्राप्तवान्, अहं त्वां ददर्श, सुमध्यमे, आश्रमं प्रविष्टवानसि। अधुना सायं प्राप्तम्, दिवसः गतः; किमर्थं एषा विडम्बना? सत्यम् आख्याहि, किं एषः संप्रत्ययः?" इति। "प्रभाते त्वं प्राप्तः, ब्राह्मण, एष सत्यमेव, न तु मिथ्या; किन्तु अद्य तव सह शतान्येव वर्षाणि अतीतानि।" एवं श्रुत्वा स मुनिः कम्पमानः तां विशालाक्षीं पप्रच्छ—"कियत्कालः अत्र मया सह स्थितवती त्वम्?" इति। सा सुमृदुशीला प्रत्युवाच—"सप्तशतानि नव च वर्षाणि, षण्मासाः, त्रयश्च दिनाः अतीतानि।" स मुनिः पुनः पप्रच्छ—"एतत् सत्यम्, सुमृदुशीले, यद् वक्तुम् इच्छसि, उत हास्यं किञ्चित्? मम तु केवलं एकः दिवसः इव अनुभूतः।" सा पुनरुवाच—"कथं तव सन्निधौ मिथ्यावाक्यं वदामि, ब्राह्मण? विशेषतः अद्य त्वया यथान्यायं पृष्टा अस्मि।" तस्याः वचनं श्रुत्वा स द्विजोत्तमः स्वमात्मानं निन्दन्—"धिक्, धिक् मयि!" इति स्वकृत्यं गर्हयामास। "मम तपः नष्टम्, ब्राह्मणधनं विनष्टम्, विवेकः पराङ्कृतः, स्त्री मोहाय निर्मिता। षडूर्मिव्यतिक्रान्तं ब्रह्म आत्मसंयमेन ज्ञेयम्; एष एव मया मार्गः कृतः येन महाकामं जितवान् अस्मि—किं तेन? सर्वव्रतानि, वेदाश्च, सर्वकारणानि अपि—अद्य तु नरकपथेन कामेन नष्टानि।" "क्रोधाग्निना त्वां भस्म न करिष्यामि, सप्तपदी सखी त्वया सह मया कृताः, साधूनां धर्मः एषः। अन्यथा तव कः दोषः? किं करिष्यामि तव? दोषः मम एव, इन्द्रियसंयमं न कृतवान् अस्मि। यथा शक्रस्य तुष्ट्यर्थं मम मदनं तपः व्यर्थीकृतम्, तथा तव दृष्ट्या महामोहसहितया गर्हणीयः जातः अस्मि।" एवं स मुनिः तां सुमध्यां वदन्, सा कम्पमाना स्वेदगात्रा सञ्जाता, महता उद्वेगेन पीडिता। तस्याः कम्पमानायाः, लतायाः इव स्वेदेन आवृता, स मुनिः क्रुद्धः तामुवाच—"गच्छ, गच्छ!" इति। तेन ताडिता सा तदाश्रमात् निर्गत्य, आकाशे गच्छन्ती, वृक्षपत्रैः स्वेदं मृदुना अपाकरोत्। सा युवती वृक्षात् वृक्षं गत्वा रक्तपल्लवैः स्वेदेन सिक्तं गात्रं मृदुना मृद्नाति। ततः मुनिना बीजं तस्या गात्रे न्यस्तम्, तत् स्वेदरूपेण अङ्गेभ्यः निर्गतम्। वृक्षैः तत् गर्भं गृहीतम्, वातेन एकीकृतम्, सोमेन च गोभिश्च पोषितम्, शनैः शनैः ववृधे। तस्मात् वृक्षेभ्यः कन्या जाताऽमरिषा नाम, सुन्दरनेत्रा, या प्राचेतसस्य भार्या, दक्षस्य जननी चाभवत्, द्विजोत्तम। एवञ्च, महर्षेः कण्डोः तपः समाप्ते, स उत्तममुनिश्रेष्ठ, विष्णोः पुुरुषोत्तमाख्यं धाम अगच्छत्। तत्र स परमं क्षेत्रं ददर्श, यत् मोक्षप्रदं, दुर्लभं पृथिव्यां, दक्षिणे समुद्रतीरे, सर्वाभीष्टफलप्रदम्। तत् रम्यं, शुक्तिसिक्तं, केतकिगुल्मैः शोभितं, नानावृक्षलतायुतं, नानाविहङ्गनिनादितं, शुभम्। सर्वत्र सुगमं, सर्वर्तुफूलैः शोभितं, सर्वसौख्यदं, पुण्यं, सर्वगुणनिधिं च। तत्र पूर्वं भृग्वादिभिः, मुनिभिः, सिद्धैः, गन्धर्वैः, किन्नरैः, यक्षैः, मोक्षकामैः सेवितम्। तत्र स हरिं ददर्श, सर्वैर्देवैः पूजितम्, ब्राह्मणादिभिः सर्ववर्णैः, आश्रमवासिभिश्च सेव्यमानम्। तद् क्षेत्रं हरिं च दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृतार्थ इति मन्यमानः स्थितः। तत्र एकचित्तः सन्न, हरिं पूजयामास, तं परं ब्रह्म जपन्, उच्चितबाहुः स्थित्वा, स योगी महर्षिः।