सः तु मुनिः षोडशवर्षीयरूपेण, परमसुन्दरः, नवयौवनसमन्वितः, दिव्याभरणभूषितः, दिव्यवस्त्रधारी, सुरसुगन्धिपुष्पमालाविभूषितः, सर्वभोगसम्पन्नः, तपसा सहसा प्रादुरभूत्। तस्य तेजः दृष्ट्वा सा अपि स्त्री परमाश्चर्यम् अनुभवति स्म—"धिग्धिग्, एतादृशं तस्य तपःशक्तिः!" इति विस्मिता हृष्टा चाभवत्। सः मुनिः स्नानं, संध्योपासनं, जपं, होमं, स्वाध्यायं, देवपूजनं, व्रतं, उपवासं, नियमं, ध्यानं च—एतानि सर्वाणि परित्यज्य, तया सह प्रमुदितः दिनरात्रं रममाणः, प्रेम्णा हृतचित्तः, स्वस्य तपःक्षयं न जजान। संध्याकालस्य, रात्रेः, दिवसस्य, पक्षस्य, मासस्य, ऋतुना, संवत्सरस्य च गमनं न वेद, सुखासक्तचित्तः कालस्य गतिं न ज्ञातवान्। सा च कामकलासु निपुणा, द्विजश्रेष्ठ, रहसि तं कामोत्थितैः वाक्यैः चतुर्या रञ्जयामास। एवं सः कण्डुर्मुनिः गृहस्थधर्मे निष्ठितः, तया सह शताधिकं वर्षशतं मन्दरकन्दरायाम् उवास। अथ सा तं पुण्यश्लोकं मुनिं उवाच—"स्वर्गं गन्तुमिच्छामि। अनुगृहाण मां, ब्रह्मन्, गन्तुम् अनुमन्यस्व।" ततः सः मुनिः, तया सम्बोधितः, प्रेम्णा तस्याः आसक्तचित्तः, उवाच—"किञ्चिद् अन्यानि दिनानि तिष्ठ, प्रिये।" तेनैवं उक्ता सा तेन महात्मना सह शताधिकं वर्षशतम् अन्यत् रममाणा तस्थौ। पुनः सा प्रार्थयामास—"अनुज्ञातुं मां, भर्तृ, स्वर्गालयं गच्छामि।" सः पुनरपि उवाच—"किञ्चित् कालं तिष्ठ।" शताधिकं वर्षशतम् अतिक्रान्ते, सा शुभानना ब्राह्मण, प्रेमस्मितवदना स्वर्गं जगाम। तया एवमुक्तः सः मुनिः ताम् उद्दिश्य पुनरुवाच—"इहैव तिष्ठ, सुकेशान्ते, चिरात् पश्चात् गमिष्यसि।" शापभीत्या सा सुमध्यमा तेन सह द्विशतं वर्षाणि न्यूनानि तस्य साकं वसन्ती तस्थौ। स्वर्गगमनाय सा तं पुण्यश्लोकं मुनिं पुनरपि उवाच—"तिष्ठ।" सा शापभीत्या, स्नेहभङ्गदुःखं ज्ञात्वा, मुनिं न जहौ। तया सह सः महर्षिः दिनरात्रं रममाणः, तस्य स्नेहः नित्यनूतनः, कामासक्तचित्तः। एकदा सः मुनिः किञ्चित् प्रवृत्त्या आश्रमात् निर्गतः; तदा सा शुभाङ्गना पप्रच्छ—"क्व गच्छसि?" तया एवमुक्तः सः प्रत्युवाच—"अद्य दिवसं व्यत्यस्य, सायं सन्ध्यां करिष्यामि, अन्यथा मम कर्म हानिं यास्यति।" सा हृष्टा सस्मितं तमुवाच—"धर्मज्ञ, अद्य ते दिवसं व्यत्यस्य इति? किमत्र आश्चर्यम्? कस्यैतत् कथ्यते?" "प्रातःकाले त्वमत्र सुन्दरतीरे आगतः, अहं त्वां दृष्ट्वा स्वाश्रमे प्रवेशितवती। इदानीं सायं जातम्, दिवसं व्यत्यस्तम्; किमस्य हेतुः? सत्यम् आख्याहि, किमिदं स्थितिः?" "प्रभाते त्वमागतः, ब्रह्मन्, एष सत्यम्, न तु मिथ्या; किन्तु अद्य, तस्मिन्नेव काले, सप्तशतानि नव च वर्षाणि, षण्मासाः, त्रयः दिवसाश्च व्यतीतानि।" इति सा उवाच। तदा सः मुनिः कम्पमानः तामपृच्छत्—"कियत्कालं त्वया सह अहं स्थितः?" सा प्रत्युवाच—"सप्तशतानि नव च वर्षाणि, षण्मासाश्च, त्रयश्च दिवसाः अतीतानि।" सः पुनः पप्रच्छ—"कच्चित् सत्यमेतत्, वा हास्यं किञ्चिद्, शुभे? अहं तु केवलं दिवसं एकं त्वया सह अतीतम् इति मन्ये।" सा उवाच—"कथं मुनिसन्निधौ मिथ्यावदिष्यामि? विशेषतः त्वया पृष्टा धर्मपथे स्थित्वा।" तस्याः वचनं श्रुत्वा सः द्विजश्रेष्ठः आत्मानं गर्हयन्, "धिग् धिग् मम!" इति स्वदोषं शशाप। "मम तपः नष्टम्, ब्रह्मविदां सम्पद् हता, विवेकः हरितः, मोहाय स्त्री सृष्टा। षडूर्मिविरहितं ब्रह्म आत्मसंयमेन ज्ञेयं; एष मे मार्गः कृतः, येन महाकामं जितवान् अस्मि—धिग् तद्। सर्वे व्रतानि, सर्वे वेदाः, सर्वे हेतवः—अद्य, नरकपथेन, कामेन नष्टाः।" "नाहं त्वां रोषेण भस्मीकुर्याम्, यतो सप्तपदी मया सह कृताः, साधूनाम् एष धर्मः। अथवा, कः ते दोषः? किं त्वया कर्तव्यम्? मम एव दोषः, जयेन्द्रियस्य अभावात्। यथा शक्रस्य प्रीत्यर्थं मदोन्मत्तं तपः व्यर्थीकृतम्, तथा तव विलोकनात्, महामोहसहितात्, निन्दितोऽहम्।" एवं सः मुनिः तां सुवृत्तां यावत् भाषते, तावत् सा कम्पमाना, स्वेदसिक्ताङ्गी, महतीं व्याकुलताम् उपगता। तस्याः कम्पमानायाः, लताङ्ग्याः, स्वेदसिक्तशरीरायाः, सः महर्षिः कोपात् उवाच—"गच्छ गच्छ!" इति। ततः सैव तेन तिरस्कृता तस्मादाश्रमात् निर्गत्य, गगनमार्गेण गच्छन्ती, वृक्षपर्णैः स्वेदं मार्जयामास। सा तरुतरुं गच्छन्ती, रक्तपल्लवैः स्वेदसिक्तं तनुं मार्जयामास। तदा तस्याः शरीरे मुनिना बीजं निक्षिप्तम्, तत् स्वेदरूपेण अङ्गात् निर्गतम्।