साऽथ तत्र मनोज्ञे कानने सुसम्पन्ने विविधानि फलानि ददर्श—आम्राणि, वन्याम्राणि, रम्यनारिकेलानि, तिन्दुकानि, बिल्वफलानि, जीवफलानि, दाडिमानि, बीजपूराणि च। तत्रैव पिलुकानि, लाकुचानि, निपवृक्षान्, शोभनानि शिरीषवृक्षांश्च, कपोतान्, कोलफलानि, अरिमेदांश्च, आम्लवेतसफलानि अपि दृष्टानि। भल्लातकानि, आमलकानि, शतपर्णवृक्षान्, किंशुकान्, इङ्गुदफलानि, करवीरान्, हरितकीफलानि, विभीतकानि च सापि तत्रैव ददर्श। तस्याः विशाललोचना सा स्त्री तत्रान्यांश्च वृक्षान् ददर्श—अशोकान्, पुंनागान्, केतक्यः, बकुलांश्च। पारिजातं, कोविदारं, मंदारं, इन्दीवरं, पाटलवृक्षं, सुशोभनं पुष्पितवृक्षं, देवदारुवृक्षांश्च अपि दृष्टवती। सा पुनः शालवृक्षान्, तालान्, तमालान्, निचुलान्, लोमकान्, अन्यांश्च उत्तमान् वृक्षान् फलपुष्पसमृद्धान् ददर्श। तत्र चकोरपक्षिणः, पद्मानि, भृङ्गराजः, शुकाः, कोकिलाः, कलविङ्काः, हरिणपक्षिणः, जीवजीवकाः च रमणीयाः सन्निहिताः। तेषां प्रियसुतैः सह, चातकपक्षिभिः, बहुविधैः पक्षिभिः च, मधुरस्वरैः मनोहरैः श्रवणसुखदं कलरवं कुर्वद्भिः, तत्र निवसद्भिः सा ददर्श। तत्र सरांसि अपि मनोहराणि स्फुटजलानि, कुमुदैः, पद्मैः, श्यामोत्पलैः च शोभितानि आसन्। सर्वतः काह्लारैः, पद्मैः, कदम्बवृक्षैः, चक्रवाकैः, जलचरैः च परिपूर्णानि आसन्। करण्डवकदम्बकैः, बकैर्, हंसैः, कूर्मैः, मद्गुभिः च अन्यैः जलचरैः च तानि सरांसि व्याप्यन्ते स्म। एवं सा कन्या तैः सह क्रमशः तं अद्भुतं रमणीयं वनं विचचार। तं वनं दृष्ट्वा, विस्मयविस्फारितलोचना सा सती, तत्र वायुम्, कामम्, वसन्तं च संबोधितवती—"युष्माकं सर्वेषां पृथक् पृथग् सहाय्यं मम अपेक्ष्यते" इति। तस्याः वचः श्रुत्वा, "एवं भवतु" इति देवैः प्रत्यूच्य, सा पुनः प्राह—"अद्याहं यत्र स मुनिः स्थितः तत्र गमिष्यामि।" "अद्याहं तं निगृहीतेन्द्रियम्, कृशतनुं, कामबाणप्रभामण्डितं, कामस्य सारथिं करिष्यामि। स यद्यपि ब्रह्मा, जनार्दनः, अथवा नीललोहितः स्यात्, अद्यापि तं कामबाणैः विद्धं करिष्यामि।" इति उक्त्वा सा तत्र मुनिस्थानं ययौ। तस्य तपोबलात् तदाश्रमं मृगशून्यं बभूव। सा तु तटस्थे नद्याः, कोकिलकण्ठसुमधुरा, क्षणमात्रं तस्थौ; ततः सा उत्तमा अप्सराः गीतं गायितुं प्रारब्धा। तदा सहसा वसन्तः स्वबलं प्रयुक्तवान्, अकाले अपि कोकिलस्वरं मनोहरं चकार। मलयाचलनिवासी सौरभयुक्तो वातः शनैः शीतलः, उच्चावलम्बिन्यः शुद्धाः पुष्पाणि पतयामास। पुष्पबाणधारी कामः सन्निकृष्टः सन् तस्य मुनेरपि मनो व्यामुह्यत्। तदा गायनध्वनिं श्रुत्वा, स मुनिः, विस्मितचित्तः, तस्याः सुकेश्या समीपं गच्छन्, कामबाणपीडितोऽभवत्। तां दृष्ट्वा, विस्फारितलोचनः, उपरिग्रन्थिं पतितां, कम्पमानः, रोमाञ्चिततनुः, तां प्रति जगाद— "काऽसि त्वं, कस्य वा, सुकेशि, सुमुखि? मनोहरस्मिते, मम मनो हरसि, सुरूपे! सत्यम् उक्त्वा वद, सुललितकटि!" इति। सा प्राह—"अहं तव दासी, पुष्पार्थं आगता। शीघ्रं आज्ञापय—किं करवाणि तवाज्ञयाः?" इति। तस्याः वचनं श्रुत्वा, स मुनिः, संयमं त्यक्त्वा, मोहितचित्तः, तां युवतीं हस्तेन गृहित्वा स्वाश्रमं विवेश। ततः, द्विजश्रेष्ठ, कामः, वायुः, वसन्तः च, कृतकार्याः सन्तः, स्वर्गं यथागतं प्रतस्थुः। ते हरीं यत् सा च स च कृतवन्तौ, तत् सर्वं निवेदयामासुः। एतत् श्रुत्वा, शक्रः देवाश्च प्रमुदिताः सन्तः हृष्टाः अभवन्। कण्डुः तया सह आश्रमं प्रविश्य, कामदेवसदृशं परमं रूपमास्थाय, दिव्ययौवनशोभायुतः, अतीव मनोज्ञः, दिव्याभरणभूषितः, षोडशवयसि रूपेण तत्र प्रादुरासीत्। दिव्यवस्त्रधारी, सुन्दरः, दिव्यमाल्यगन्धयुक्तः, सर्वैः भोगैः संयुक्तः, तपोबलात् सहसा तत्र बभूव। तस्य तेजः दृष्ट्वा सा स्त्री परमविस्मिताभवत्—"अहो, कियत् तपोबलस्य प्रभावः!" इति हृष्टा चाभवत्। स्नानं, सन्ध्योपासना, जपः, होमः, स्वाध्यायः, देवपूजनम्, व्रतम्, उपवासः, नियमः, ध्यानं च—एतान् सर्वान् त्यक्त्वा, स प्रेम्णा तया सह अहर्निशं रममाणः, तपोहनिं न ज्ञातवान्। संध्या, रात्रिः, दिवसः, पक्षः, मासः, ऋतु, संवत्सरः इति कालगतिं स न जानन्, सुखासक्तचित्तः, तया सह रममाणः। सा च कामकलाविशारदा सती, रहसि कामोद्भवैर् वाक्यैः तं सम्यक् रञ्जयामास। एवं स कण्डुः गृहस्थधर्मपरायणः, तया सह शताधिकवर्षाणि मंदरकन्दरायां वासं कृतवान्। सा तं पुण्यश्लोकं प्राह—"स्वर्गं गन्तुमिच्छामि। अनुगृह्य मां ब्रह्मन्, विसृजतु।" इति। इति उक्ता स मुनिः, तस्या आसक्तचित्तः, प्राह—"किञ्चिद् दिनानि स्थातुमर्हसि, प्रिये!