तस्य तपसः प्रभावं दृष्ट्वा देवा गन्धर्वाः सिद्धाः विद्याधराश्च महता विस्मयेन समाविष्टाः। कण्डु ऋषिः स्वस्य तपसा पृथिवीं दिवं स्वर्गं च तापयामास, येन त्रयः लोका व्याकुलिताः। तं दृढनिश्चयं तपसि स्थितं दृष्ट्वा देवाः ऊचुः—"अहो परमं धैर्यं! अहो परमं तपः!" ततः सर्वे देवा, इन्द्रेण सह, तस्य तेजसा संतप्ताः, भयभीताः च, तस्य तपोविघ्नाय मन्त्रयन्तः समाययुः। देवानां तद्विचारं ज्ञात्वा त्रिलोकाधिपः इन्द्रः सुन्दररूपयाः, यौवनमदगर्वितायाः प्रम्लोचायाः आवाहनं चकार। सा तन्वी, सुगात्रा, पूर्णश्रोणी स्तनयुता, सर्वलक्षणसमन्विता प्रम्लोचा तत्रोपस्थिताभूत्। तां फलनाशन इन्द्रः उवाच—"प्रम्लोचे, शीघ्रं गच्छ, स तपोव्यग्रः मुनिः; तस्य तपोविघ्नाय, शुभे, तं चञ्चलय।" सा प्रम्लोचा प्रणम्य उवाच—"देवश्रेष्ठ, अहं सदा भवतः आज्ञां पालनां करिष्यामि; तथापि अत्र मम किञ्चित् भीः, जीविते सन्देहश्च।" सा पुनरुवाच—"स ब्रह्मचारी मुनिः, अत्यन्ततपस्वी, ज्वलनार्कसदृशतेजाः, तस्मात् भीता अहम्। यदि स जानाति क्रोधेन मया विघ्नायागतां, तर्हि स महातपस्वी कण्डुः मम दुःसहं शापं दास्यति।" सा पुनरपि उवाच—"उर्वशी, मेनका, रम्भा, घृताची, पुण्जिकस्थला, विश्वाची, सहजञ्या, पूर्वचित्तिः, तिलोत्तमा—एता अप्सरसोऽपि सन्ति।" "अलम्बुषा, मिश्रकेशी, शशिलेखा, वामना, अन्याश्च अप्सरसो यौवनसौन्दर्यमदगर्विताः तत्र सन्ति।" "तान् सर्वाः तन्वीं, सुमुखीं, पूर्णस्तनश्रोणीं, कामकलासु निपुणां, तत्र नियोजय।" तस्याः वचः श्रुत्वा शचीपतिः पुनरुवाच—"अन्याः तिष्ठन्तु, शुभे, त्वं तु अत्र कौशलवती।" "सहायार्थं कामं, वसन्तं, वायूं च तुभ्यं ददामि; एतेषां सह गच्छ, यत्र स महर्षिः वसति।" शक्रस्य वचनं श्रुत्वा सा सुन्दरी, तैः सह, आकाशमार्गेण तस्य मुनेः आश्रमं प्रति जगाम। तत्र समागत्य, सा तपसा ज्वलन्तं, मलरहितं मुनिं स्वाश्रमे स्थितं दृष्ट्वा, शोभनं वनं अपि अपश्यत्। सा तैः सह तद्वनं नन्दनसदृशं, सर्वऋतुपुष्पसमृद्धं, शाखामृगगणैराकीर्णं, रमणीयं दृष्ट्वा विस्मिता अभवत्। तत् पुण्यं वनं, उत्पलशक्तिसम्पन्नं, विशालपत्रसंपन्नं, पक्षिस्वरेण मधुरं मनोहरं च, सा अपश्यत्। सा ऋतुफलसमृद्धानि, सर्वऋतुपुष्पशोभितानि, पक्षिस्वरेण निनादितानि वृक्षान् अपश्यत्—आम्राः, आम्रातकाः, नारिकेलाः, तिन्दुकाः, बिल्वाः, जीवाः, दाडिमाः, बीजन्वितानि फलानि च। फणसाः, लाकुचाः, निपाः, शोभनाः शिरीषाः, कपोताः, कोलाः, अरिमेदाः, अम्लवेतसाः। भल्लातकाः, आमलकाः, शतपर्णाः, किंशुकाः, इङ्गुदाः, करवीराः, हरितकीविभीतक्यः च। सा विशाललोचना प्रम्लोचा एतान् अन्यांश्च वृक्षान् अपश्यत्—अशोकाः, पुंनागाः, केतक्यः, बकुलाः। पारिजाताः, कोविदाराः, मन्दाराः, इन्दीवराः, पाटलाः, शोभनपुष्पवृक्षाः, देवदारवृक्षाश्च। शालाः, तालाः, तमालाः, निचुलाः, लोमकाः, अन्ये च उत्तमवृक्षाः फलपुष्पसमृद्धाः। चकोरैः, पद्मैः, भृङ्गराजैः, शुकैः, कोकिलैः, कलविङ्कैः, हरिणैः, जीवजीवकैः, प्रियसुतैः, चातकैः, बहुविधैः पक्षिभिः, मधुरमनोहरस्वरैः, तत्र निलीनैः तद्वनं शोभते स्म। तत्र रमणीयानि सरांसि अपि आसन्, निर्मलवारिसम्पन्नानि, कुमुदैः, पद्मैः, नीलोत्पलैः शोभितानि। सर्वतः काह्लारैः, पद्मैः, कदम्बैः, चक्रवाकैः, जलचारिभिः च समन्तात् पूरितानि। करन्दवैः, बकैः, हंसैः, कूर्मैः, मद्गुभिः च, तत्र तत्र जलचरैः व्यापृतानि। एवं सा प्रम्लोचा तैः सह क्रमशः तद्वनं विचचार। तं अद्भुतं रमणीयं वनं दृष्ट्वा, सा विस्मयान्विता, विस्तीर्णलोचना, वायुम्, कामम्, वसन्तं च उवाच—"यूयं पृथक् पृथक् मम साहाय्यं कुरुत।" एवमुक्ता सा तैः "एवं भवतु" इत्यभाष्य, पुनरुवाच—"अद्य अहं यत्र स मुनिः स्थितः, तत्र गमिष्यामि।" "अद्य अहं तं निगृहीतसर्वेन्द्रियम्, कृशशरीरम्, कामबाणज्वलितम्, कामसारथिं करिष्यामि।" "स ब्रह्मा वा, जनार्दनः वा, नीललोहितः अपि वा, अद्य अहं तं कामबाणैः विद्धं करिष्यामि।" एवं उक्त्वा सा यत्र स मुनिः तत्र जगाम। तस्य तपसा तदाश्रमं मृगहीनं अभवत्। सा प्रम्लोचा तटस्थिता, कोकिलकण्ठसुमधुरा, तत्र किञ्चित्कालं स्थित्वा, ततः सा उत्तमा अप्सराः गानं आरब्धवती। तदा सहसा वसन्तः स्वं प्रभावं प्राकाशयत्, अकाले अपि कोकिलानां मधुरमनोहरं शब्दं चकार।