कश्चित् काण्डु नाम ऋषिः आसीत्, यः महातेजाः, परमधार्मिकः, सत्यवादी, शुद्धः, आत्मन्यवस्थितः, सर्वभूतहिते रतः च। सः इन्द्रियक्रोधजयः, वेदवेदाङ्गविद्, परमपुरुषस्य भक्त्या परां सिद्धिं प्राप्तवान्। तत्र अन्ये अपि सिद्धर्षयः आसन्, दृढव्रताः, सर्वभूतहिते रताः, आत्मसंयताः, क्रोधजित्, अमत्सराः च। कः एषः काण्डुरिति, कथं सः तत्र परां गतिं प्राप्तवान् इति इच्छामः श्रोतुम्; तस्य चरितं कथयस्वेति साधुर्निवेदयामासुः। तदा सः महर्षिः, “शृणु, मुनिश्रेष्ठ, तस्य रमणीयं चरितं; संक्षेपेण तस्य ऋषेः कर्माणि कथयामि,” इत्युक्त्वा आरभते। गोमतीतीरस्य शुद्धे रम्ये च स्थले, एकस्मिन् एकान्ते सुशोभने, मूलफलपुष्पसमृद्धे, समिद्, कुश, च उपलभ्यमाने, विविधवृक्षलताभिः शोभिते, नानापुष्पविभूषिते, नानापक्षिस्वरेण रम्ये, बहुपशुगणनिषेविते च तस्मिन् स्थले काण्डोः आश्रमः आसीत्। सः ऋषिः तत्र सर्वकालफलपुष्पसमृद्धे, कदलीगुच्छैः अलङ्कृते आश्रमे वसन्, महत् अद्भुतं च तपः अकरोत्। तपस्यायां सः व्रतेन, उपवासैः, नियमैः, स्नानेन, मौनेन, कठोरसंयमेन च प्रवृत्तः। ग्रीष्मे पञ्चाग्निसाधनं कृतवान्; वर्षास्व् अविकल्पशय्यां; शिशिरे आर्द्रवस्त्रधारणेन घोरं तपः अकरोत्। तस्य तपःबलं दृष्ट्वा देवा, गन्धर्वाः, सिद्धाः, विद्याधराः च अत्यन्तं विस्मिताः अभवन्। काण्डोः तपसा भूमिः, द्यौः, स्वर्गः च संतप्ताः; त्रिलोक्यां सः प्रभावं व्याप्तवान्। तम् दृढतपःस्थं दृष्ट्वा, देवाः ऊचुः—“अहो परमधैर्यं! अहो परमं तपः!” इति। ततो देवा, इन्द्रेण सह, तस्य प्रभावात् सशङ्काः सन्त्रस्ताश्च, तस्य तपः विघ्नाय मन्त्रयामासुः। तदावगम्य, त्रैलोक्येश्वरः इन्द्रः, रूपयौवनगर्विता, सुन्दरीं प्रम्लोचां आहूय, तां फलविनाशिनीं इत्युक्त्वा, “प्रम्लोचे, शीघ्रं गच्छ; सः मुनिः यदा तपस्यति, तदा तस्य तपः विघ्नाय तं संक्षोभय,” इति आज्ञापयत्। सा प्रम्लोचा, “देवश्रेष्ठ, अहं सदा भवतः वचनं करिष्यामि; किन्तु अत्र किञ्चित् भीतिर्मम, जीविते च संशयः अस्ति,” इत्युक्त्वा, “स ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः, अतीव उग्रः, तपसा दीप्तः, वह्निसूर्यसन्निभः। यदि सः जानाति, अहं क्रोधेन तस्य विघ्नाय आगता, तर्हि सः महातपस्वी काण्डुः मम असह्यं शापं दास्यति,” इति स्वभीतिं निवेदयामास। उर्वशी, मेनका, रम्भा, घृताची, पुण्जिकस्थला, विश्वाची, सहजन्या, पूर्वचित्तिः, तिलोत्तमा, अलम्बुषा, मिश्रकेशी, शशिलेखा, वामना, अन्याश्च अप्सरसः, रूपयौवनगर्विताः, तत्र सन्निहिताः इति अपि उक्तवती। सा पुनः—“सुकुमारवक्षा, सुन्दरानना, उन्नतस्तनयुग्मा, कामकलासु निपुणाः—तान् तत्र नियोजय,” इति अपि उक्तवती। तस्याः वचः श्रुत्वा, शचीपतिः पुनः प्रत्युवाच—“अन्याः तिष्ठन्तु, त्वं तु, शुभे, अत्र कौशलवती।” “तेषां साहाय्यार्थं कामं, वसन्तं, वायुम् च ददामि; तैः सह, सुभगे, तस्मिन् महर्षेः आश्रमं गच्छ,” इति इन्द्रः आज्ञापयत्। शक्रस्य वचनं श्रुत्वा, सा सुन्दरलोचना प्रम्लोचा, तैः सह आकाशमार्गेण तस्य मुनेश्च आश्रमं जगाम। तत्र आगत्य, सा दिव्यम् उत्तमं वनं दृष्टवती, तपसा दीप्तं, मलरहितं, तस्मिन् आश्रमे स्थितं मुनिं च अपश्यत्। सा तैः सह तत् रमणीयं वनं अपश्यत्, यत् नन्दनवनसदृशम्, सर्वकालपुष्पसमृद्धम्, शाखामृगगणैः आकीर्णम्। तत् पवित्रं, पद्मबलसमन्वितम्, विशालपत्रांकुरयुक्तम्, पक्षिस्वरैः मधुरैः मनोहरम्। सा तत्र सर्वकालफलयुक्तान् वृक्षान्, सर्वकालपुष्पसमुज्ज्वलान्, पक्षिस्वरनिनादितान् अपश्यत्। आम्राः, आम्रातकाः, नारिकेलाः, तिन्दुकाः, बिल्वाः, जीवाः, दाडिमाः, बीजपूराः, पणसाः, लाकुचाः, नीपाः, सुशोभनाः शिरीषाः, कपोताः, कोलाः, अरिमेदाः, अम्लवेतसाः, भल्लातकाः, आमलकाः, शतपर्णाः, किंशुकाः, इङ्गुदाः, करवीराः, हरितकीविभीतक्यः च सा विशाललोचना तान् अपि वृक्षान् अपश्यत्, अशोक, पुंनाग, केतकी, बकुल वृक्षांश्च। पारिजात, कोविदार, मन्दार, इन्दीवर, पाटल, सुशोभनपुष्पवृक्षाः, देवदारवृक्षांश्च अपि। सा शाल, ताल, तमाल, निचुल, लोमक, अन्यांश्च उत्तमान् फलपुष्पसमृद्धान् वृक्षान् अपश्यत्। चकोर, पद्म, मधुप, शुक, कोकिल, कलविङ्क, हरिणपक्षि, जीवजीवकादिभिः, प्रियसुतैः, चातकैः, नानाविधैः पक्षिभिः, मधुरमनोहरस्वरैः, कान्तैः, तत्र वसद्भिः सहितम्। तत्र अपि रम्याणि सरांसि आसन्, शुद्धसलिलानि, कुमुद, पद्म, नीलोत्पलैः भूषितानि। सर्वतः काह्लारपद्मसमृद्धानि, कदम्बवृक्षैः, चक्रवाकैः, जलचरैः च शोभितानि।