तत्र, यत्र सदा विवेकिनः तपस्याः ब्रह्मचर्यस्य वैराग्यस्य च फलं प्राप्नुवन्ति, तत्रैव पुण्यतीर्थेषु स्नानदानाद्युत्पन्नं पुण्यं सततं लभ्यते। तत्र शुद्धः भक्तिमान् प्रतिदिनं तीर्थयात्राव्रताचारस्य फलं सम्पादयति। तत्र यः संयतइन्द्रियः, स प्रतिदिनं विविधयज्ञैः प्राप्तं फलमेव लभते। यः तत्र परमपुरुषोत्तमक्षेत्रे शरीरं त्यजति, स निर्वाणं प्राप्य कल्पवृक्षं गच्छति—नात्र संशयः। यः वटसागरयोर्मध्ये शरीरं त्यजति, स दुर्लभं परमं मोक्षं प्राप्नोति—नात्रापि संशयः। यः तत्र कामरहितः शरीरं त्यजति, स दुःखात् विमुक्तः सुदुर्लभं मोक्षं प्राप्नोति। कीटपिपीलिकादीनी अपि, यानि अधमयोनिेषु जातानि, तत्र शरीरं त्यक्त्वा परमं पदं गच्छन्ति। पश्य द्विजश्रेष्ठ, अन्यतीर्थेषु जनानां मोहः; यत्र अन्यपुण्यस्थलेषु पुरुषनाम्ना यत् लभ्यते, तत् अस्मिन्नेव अतिक्रान्तम्। यः श्रद्धया एकवारं अपि पुरुषोत्तमं पश्यति, स सहस्रपुरुषेषु श्रेष्ठतमः भवति। स पुरुषोत्तमः प्रकृत्या अतिवर्तते, पुरुषात् अपि श्रेष्ठः; अतः वेदपुराणे लोके च पुरुषोत्तमः इति कथ्यते। स यः पुराणवेदान्तयोः परमात्मा इति उच्यते, स जगदर्थं स्थितः—तस्मात् पुरुषोत्तमः। यः तत्र पुण्यपथे श्मशाने गृहे वा चत्वरे वा, यत्र यत्र शरीरं स्वेच्छया वा अनेच्छया वा त्यजति, स मोक्षं प्राप्नोति। तस्मात् द्विजश्रेष्ठ, यः मोक्षार्थी, स यत्नेन तत्र क्षेत्रे शरीरं त्यजेत्। पुरुषनाम्ना यः क्षेत्रः, तस्य महिमा न कदापि तुल्यः; तत्र शरीरत्यागात् पुरुषः दुर्लभं मोक्षं लभते। अहं केवलं अंशमात्रं तस्य क्षेत्रस्य गुणान् उक्तवान्; को हि शतवर्षे अपि सर्वगुणान् वर्णयितुं समर्थः? यदि त्वं, मुनीश्रेष्ठ, नित्यम् अमृतमोक्षं इच्छसि, तर्हि तत्र उत्तमपुण्यक्षेत्रे यत्नेन वस। ब्रह्मणः अनाम्बीजस्य वचनं श्रुत्वा, ते तत्र वासं कृत्वा परमं पदं प्राप्तवन्तः। तस्मात् द्विजश्रेष्ठ, यः मोक्षं इच्छति, स पुरुषनाम्नि उत्तमक्षेत्रे यत्नेन वसतु। तत्र क्षेत्रे, सर्वसत्त्वानां सुखदायके, पुरुषोत्तमः धर्मार्थकाममोक्षफलदः अस्ति। तत्र कण्डु नाम्ना ऋषिः आसीत्, महातेजस्वी, परमधर्मिष्ठः, सत्यवाक्, शुद्धः, आत्मसंयतः, सर्वसत्त्वहितनिष्ठः च। स इन्द्रियक्रोधजयः, वेदवेदाङ्गविद्, पुरुषोत्तमं पूज्य परमसिद्धिं प्राप्तवान्। तत्र अन्ये अपि सिद्धर्षयः आसन्, दृढव्रताः, सर्वसत्त्वहितनिष्ठाः, आत्मसंयताः, क्रोधजयाः, निरसूयकाः च। कण्डुः कः, कथं च स तत्र परमं पदं प्राप्तवान्? तस्य कथा श्रोतुम् इच्छामः—वद, महाभाग। शृणु, मुनीश्रेष्ठ, तस्य रम्यां कथां; संक्षेपेण तस्य कर्माणि वक्ष्यामि। गमतीनदीतीरे शुद्धे रम्ये स्थले, यत्र मूलफलपुष्पसम्पन्नं, समिध्दर्भसम्पूर्णं, विविधवृक्षलताभिः शोभितं, नानापुष्पैः विभूषितं, नानापक्षिस्वनैः रम्यम्, नानापशुगणैरावसितं, तत्र कण्डोः आश्रमः आसीत्, सर्वऋतुफलपुष्पसम्पन्नः, कदलीगुच्छैः शोभितः। तत्र स ऋषिः महान् अद्भुतं तपः अकरोत्—व्रतैः, उपवासैः, नियमैः, स्नानैः, मौनैः, कठोरसंयमेन। ग्रीष्मे पंचाग्नितपः अकरोत्, वर्षासु भूमौ शयनम्, शीतकाले शीतवस्त्रधारणम् अतीव तपश्चर्या। तस्य तपःबलं दृष्ट्वा, देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, विद्याधराः च विस्मयमापन्नाः। कण्डुः तपःबलात् भूमिं व्योम स्वर्गं च तपयामास, समस्तत्रैलोक्यं प्रभावितम्। तं दृढतपस्विनं दृष्ट्वा, देवाः ऊचुः—'हा, किम् अपारं क्षम! हा, किम् अपारं तपः!' ततः इन्द्रसहिताः देवाः तस्य शक्त्याः भयात्, तस्य तपस्याः विघ्नाय चिन्तयित्वा, उपायं विचिन्तयामासुः। तेषां भावं ज्ञात्वा, त्रैलोक्यनाथः इन्द्रः, रूपसम्पन्नां, यौवनमदां प्रम्लोचानाम् आह्वयत्। सा तन्वी, सुस्निग्धाङ्गी, पूर्णस्फिग्दृग्ग्रीवा, सर्वमङ्गललक्षणसम्पन्ना, ताम् फलनाशकः इन्द्रः उवाच— 'प्रम्लोचे, शीघ्रं गच्छ यदा स ऋषिः तपस्यां स्थितः; तस्य तपस्याः विघ्नाय, हे शोभने, तं चञ्चलय।' सा उवाच—'देवश्रेष्ठ, तव वचनं सदा करिष्यामि; किन्तु अत्र भीरुता अस्ति, जीवितस्य अपि संदेहः।' 'अहम् तं ऋषिं भीष्णं ब्रह्मचर्यनिष्ठं तपोदीप्तं पावकसूर्यसदृशं भीष्णं जानामि।' 'यदा स जानाति यत् अहम् कोपात् विघ्नाय आगता, स महातपस्वी कण्डुः असह्यं शापं दास्यति।