उमा त्रैलोक्याधिपः, जगतो माता च हितकरी, शान्ता श्रुतिरूपा, प्रसिद्धा, भोगमोक्षप्रदायिनी च, सर्वेषां कल्याणाय स्थिताऽस्ति। सा विश्वजननीं वचनं श्रुत्वा, गजाननः पुत्रः तस्याः प्रत्युवाच। "माते! किम् कर्तव्यम् इति मां आदेशय; अहम् तद् निश्चितं सम्पादयिष्यामि।" ततः उमा, महेश्वरस्य जटासु निवसन्तं पुत्रं सम्बोध्य, उवाच— "गङ्गां त्वया अवतरयितव्यम्; सा भगवतः प्रिया।" पुनः उवाच— "भगवान् तत्र सदा अद्भुतरूपेण वसति, पुत्र; यत्र शिवः तत्र नित्यं वेदाः सन्ति। तत्र एव सर्वे ऋषयः, मानवाः, पितरः च सन्ति; अतः देवदेवम् महेश्वरम् प्रत्यावर्तय।" "यदा सा देवी गङ्गा निवर्तते, तदा अन्याः अपि सर्वाः निवर्तन्ति। मम वचनं शृणु; सर्वात्मना शङ्करात् तां निवर्तय।" मातुः वचनं श्रुत्वा, गणाधिपः पुनः उवाच। "मम द्वारा शिवः निवर्तयितुं न शक्यः, न च गङ्गा निवर्तयितुं शक्या यावत् शिवः स्वयं तत्र स्थितः; देवाः अपि तां निवर्तयितुं न शक्नुवन्ति।" "जगन्माता अपि निवर्तयितुं न शक्यते; अपरं कारणं अपि अस्ति— गङ्गा पूर्वं महात्मना गौतमेन अवतरिता।" "सः पूज्यः मुनिः, लोकसम्मानितः, त्रैलोक्यहितकारी, सौम्योपायैः ब्रह्मतेजसा च, वचनबलात् पूजितः।" "सः देवेशं भवम् तपसा स्तोत्रैः च आराध्य, यदा शङ्करः तुष्टः अभवत्, तदा गौतमं उवाच— 'वरेषु शुभेषु प्रियेषु, यद् मनसि, तद् वद; यद् इच्छसि, तद् अद्य दास्यामि, महात्मन्।'" शिवस्य एवं उक्ते, गौतमः, मम श्रवणे, केवलं अयाचत्— 'हे जटाधर शङ्कर! पुण्यगङ्गां मे देहि; अन्यस्य वरस्य आवश्यकता नास्ति।' पुनः शम्भुः, सर्वलोकहितकारी, तं उवाच। 'स्वार्थं न याचसि; अतः दुर्लभं किंचिद् याचस्व।' गौतमः, धैर्ययुक्तः, अञ्जलिं कृत्वा भवम् उवाच— 'सर्वेषां दुर्लभं एषः एव— तव दर्शनम्। तव कृपया, शङ्कर, अद्य अहम् एतत् प्राप्तवान्।' 'तव चरणस्मरणेन अपि धीराः सिद्धिम् यान्ति; किं तदा, यदा साक्षात् तव दर्शनम्?' एवं गौतमस्य वचनं श्रुत्वा, भवः हर्षपूर्णः उवाच— 'त्रैलोक्यहिताय त्वया एषः याचितः।' शिवः द्विजातये उवाच— 'स्वार्थं न याचसि, महात्मन्।' एवं उक्तः, मुनिः, ध्यानं कृत्वा, शिवं तदनुसारम् उवाच। नम्रः, अविनष्टचित्तः, शिवभक्तिपरः, सर्वभूतहिताय, गौतमः पुनः याचितवान्, लोकपालाः शृण्वन्तः। 'यावत् ब्रह्मगिरिः प्रसूतायाः देवी समुद्रं प्रति प्रवहति, वृषध्वज, सा सर्वत्र सर्वदा स्थातव्या।' 'लोकनाथ, त्वमेव फलप्रदाता; अन्यानि तीर्थानि, देवेश, केवलं कदाचित् शुभानि।' 'यत्र तव सन्निधिः नित्यं, तत्र शुभतीर्थत्वं प्रसिद्धम्; यत्र गङ्गा तव जटामणौ स्थितः, शङ्कर, तव सन्निधिना सर्वतीर्थानि तत्र एव।' एवं गौतमस्य वचनं श्रुत्वा, शिवः हर्षेण पुनः उवाच। 'यत्र, यथा, येन, श्रद्धया तीर्थयात्रा, स्नानं, दानं, पितृकार्यं क्रियते—' 'श्रवणं, पाठनं, स्मरणं वा, गौतम, यः श्रद्धया संयमेन गोदावर्यां करोति—' 'सप्तद्वीपवती पृथिवी, पर्वतवनोपगणिताः, रत्नौषधिसागरैः शोभिता, धर्मशोभिता—' 'यत् दानफलं उत्पद्यते, गौतम, गोदावरिस्मरणेन तत् गोदानसमं इति ब्राह्मणाय उक्तम्।' 'चन्द्रसूर्यग्रहणे, मम सन्निधौ, संयमेन, श्रद्धया, विष्णवे, भूमिपालाय, यः नित्यं ददाति, सः बुद्धिमान्।' 'यः सुन्दराः गोः बच्छैः प्रसिद्धसंगमे ददाति, द्विजश्रेष्ठ, यत् तत्र फलं लभ्यते—' 'अतः, स्नानदानादिभिः, श्रद्धया, गोदावर्यां, लोकपूजितायां, महतीं पुण्यलाभं प्राप्नोति।' 'अतः गोदावरी त्वया नीत्वा गङ्गा भविष्यति, सर्वपापहन्त्री सर्वकामदायिनी।' 'एतत् अहम् श्रुतवान्, मातः, शिवात् गौतमं प्रति उक्तम्; तस्मात् शम्भुः सदा गङ्गायाम् प्रतिष्ठितः।' 'कः सः, मातः, तं करुणासागरं निवर्तयितुं समर्थः? तथापि, मातः, एतत् मानुषेषु बाधाबन्धनैः सम्भवति।' 'तैः बद्धाः, समीपस्थां गोदावर्यां न गच्छन्ति, न शिवं नमन्ति, न स्मरन्ति, न स्तुवन्ति।' 'अतः, मातः, तव प्रीत्यर्थम् अहम् कार्यं करिष्यामि; यदि निवर्तने क्लेशः, तद् वचनं क्षमस्व।' 'ततः गणेशः, विघ्नेश्वरः, मानुषेषु किञ्चित् विघ्नं सृजति; यः तं पूजयति, सः विघ्नरहितः प्रसरति।' 'विघ्नं उपेक्ष्य, श्रद्धया गोदावर्यां यः गच्छति, सः अस्मिन लोके पूर्णः, किञ्चित् अपि अवशिष्टं नास्ति।