विश्वामित्रस्य मुनेश्छब्दान् श्रुत्वा स दीर्घकालं घोरतपः समारभ्य तमोमयीं वृत्तिम् आस्थाय स्थितवान्। तदा विश्वरूपः भीषणं क्रूरकर्म आचरत्, येन देवाः अपि सन्त्रस्ताः अभवन्, महर्षयः च तं पुनःपुनः निरोधयितुं प्रयत्नं अकुर्वन्। स्वकुपितभावानुगतः स तस्मिन्भयङ्करे कूपे च घोरयज्ञाग्नौ तं भीषणं कर्म अकरोत्। हृदयगुहायां स्थितं स्वमात्मानं भीमस्वरूपं चिन्तयन्, स तपस्यामग्नः अभवत्; तदा शरीररहितः शब्दः आकाशात् प्रववृते। स मुण्डमूलो न जातु वृत्नाम्ना विज्ञातः; व्यर्थमेव विश्वरूपः स्वात्मानं यज्ञाग्नौ न्यवेदयत्। स एव इन्द्रः अभवत्, स एव वरुणः, स सर्वं अभवत्; स्वात्मानं परित्यज्य केवलं जटाः एव न्यवेदयत्, तस्मात् एव पापं समुत्पन्नम्। स वेदे वृत्नाम्ना प्रसिद्धः, स एव पापी अभवत्; यस्य जगन्नाथस्य भीमस्य महिमा कः जानाति? सर्वस्य स्रष्टा सः, सङ्गेन अनलिप्तः; इति घोषिते, महर्षयः तम् ‘निवृत्त’ इति स्तुतिम् अकुर्वन्। तं भीमं प्रभुं प्रणम्य, ते सर्वे स्वस्वाश्रमाणि प्रतिपेदिरे; विश्वरूपः तु महाक्रूरकर्मा भीमस्वरूपधारी तत्रैव स्थितः। स भीमस्वरूपं आत्मानं चिन्तयन्, भीषणरूपेण स्वात्मानं न्यवेदयत्; तस्मात् तत्र भीमेश्वरदेवः पुराणेषु प्रसिद्धः। तत्र स्नानदानादिभिः निश्चितं मोक्षः लभ्यते—अत्र न संशयः। यो हि भक्त्या देवानां नाथं शिवं, भीमरूपिणं, इह लोके पठति शृणोति वा, स सर्वपापेभ्यः विमुक्तः भवति, चरणस्मरणं शरणं कृत्वा मोक्षं लभते। गोधावरी नदी सर्वपापसमूहं नाशयति, परमं श्रेयः सर्वत्र ददाति, विशेषतः यत्र सा समुद्रं प्रविशति। यो गोधावरी-सागर-सङ्गमे स्नात्वा पुण्येन देहम् उत्सृजति, स तीव्रनरकात् उद्धृत्य भूतपूर्वनाथस्य पुरीं गच्छति। यद् वेदान्तेन बोध्यते, ब्रह्मरूपेण पूज्यते, स एव भीमनाथः; ये तं पश्यन्ति, ते पुनः देहस्मृतिदुःखं न प्राप्नुवन्ति। सा गङ्गा, या देवैः पूज्या पूजनीयाश्च, सर्वैः देवैः सहित्या स्तूयमाना, मुनिभिः मरुद्भिः चानुगता, वारुणं प्रभुं उपगता। वसिष्ठः, जाबालिः, याज्ञवल्क्यः, क्रतुः, अङ्गिराः, दक्षः, मरीचिः, वैष्णवः, शततपः, शौनकः, देवरातः, भृगुः, अग्निवेश्यः, अत्रिः, श्रेष्ठः मरीचिः—एते सर्वे ऋषयः, सुधूतः, पपः, मनुः, गौतमः चान्ये, कौशिकाः, तुम्बुरुः, पर्वतः, अगस्त्यः, मार्कण्डेयः, पिप्पलादः, गालवः, योगनिष्ठाश्च—एते सर्वे दिव्यां गौतमीं नदीं गतवन्तः। ते सर्वे मन्त्रैः, वेदस्तुतिभिः, हृष्टचित्ताः, तां नदीं स्तोष्यन्ति; तत्र समुपस्थितां दृष्ट्वा, शिवः च हरिः ऋषीन् प्रत्याख्यातवन्तौ। आदित्या, वसवः, रुद्राः, मरुतः, लोकपालाश्च, अञ्जलिपुटैः हरिं शङ्करं च सर्वे स्तुवन्ति। हे नारद, सप्तसङ्गमेषु, गङ्गासागरसंयोगे च, द्वावपि देवौ नित्यं सन्निहितौ स्तः। यत्र गौतमेश्वरनाम्नि स्थले महेश्वरः नित्यं तिष्ठति, तत्रापि माधवः रामसहितः सदा वर्तते। तत्र ब्रह्मेश्वरनाम्ना शिवः मया लोकेषु हितार्थं प्रतिष्ठापितः, अन्येन प्रयोजनवशात्। तत्र विष्णुः चक्रपाणिरिति प्रसिद्धः, स देवैः मया सह स्तूयते; स देवैः मरुद्भिः च सह तत्र स्थितः। तत् स्थलं इन्द्रतीर्थमिति प्रसिद्धं, हयमूर्धकमिति च; तत्र विष्णुः अश्वशिरसि, देवाश्च; तत् सोमतीर्थमपि, यत्र शिवः सोमेश्वरनाम्ना प्रसिद्धः। इन्द्रस्य, सोमस्य, श्रवसः, देवर्षीणां च याच्ञया, सोमः प्रथमं प्रार्थितः—‘सोम, इन्द्राय प्रवह।’ सप्त दिशः, सप्त सूर्याः, सप्त होतारः, सप्त आदित्याः—एतेषां सहितः, सोम, त्वं रक्ष। त्वया प्राप्ते हव्ये, सोम, अस्मान् रक्ष; नः शत्रवः न विजेषु, न किञ्चिदपि नः बाधेत। ऋषिभिः रचितैः स्तोत्रैः कश्यपः स्तुतिं वृद्धयामास; सोमाय नमः, यो वनस्पतिनाथः अभवत्। अहं कविः, ततो वैद्यः; औषधीनां संग्रहकर्ता अस्मि। नानाविचारैः, धनार्थिनः, गाव इव सह स्थिताः स्म। इत्युक्त्वा, ऋषिभ्यः सोमं प्राप्य, तं वज्रधराय दत्तवन्तः; ततः शतक्रतुस्य यज्ञः सम्पन्नः। तत् स्थलं सोमतीर्थमिति प्रसिद्धम्; तस्य पुरतः आग्नेयतीर्थम्। अग्निं महायज्ञैः पूज्य, मां यथेष्टं तर्पयित्वा, मम प्रसादात् अहं तत्र नित्यं स्थितः, लोकहिताय प्रतिष्ठितः; तथा विष्णुः शिवश्च तत्र सदा। तस्मात् आग्नेयमिति प्रसिद्धम्; अनन्तरं आदित्यतीर्थम्, यत्र वेदात्मा सूर्यः नित्यं पूजनीयः। मध्याह्ने अन्येन रूपेण अहं, शङ्करः, हरिश्च द्रष्टव्यः; तस्मात् मध्याह्ने सर्वैः सदा नमः कार्यम्। सवितुः आगमनरूपे सन्देहात्, तस्मात् आदित्यतीर्थं नाम, ततः बार्हस्पत्यतीर्थम्। तत्र बृहस्पतिः देवैः पूजितः, नानायज्ञैः कृतं, तस्मात् बार्हस्पत्यतीर्थमिति प्रसिद्धम्। तस्य तीर्थस्य केवलस्मरणेन ग्रहशान्तिः जायते; तस्मात् इन्द्रगोपे, उत्तमगिरौ, अन्यत्तीरं अपि अस्ति। तत्र हिमालयेन महान् लिङ्गः अन्येन हेतोः प्रतिष्ठितः; तत् तीर्थं अद्रितीर्थमिति कथ्यते। तत्र स्नानदानादिभिः सर्वाभीष्टसिद्धिः, कल्याणं च लभ्यते; एवं गौतमी गङ्गा ब्रह्माद्रितः प्रवहिता।