तत्र यथासंकल्पं फलानि अन्यथाभवन्ति, संकल्पस्य भावानुसारं तपः, व्रतम्, दानम्, जपः, यज्ञः, अन्यानि च कर्माणि फलन्ति। यथासंकल्पं कर्मणां फलप्राप्तिर्भवति, संकल्पस्य भाव एव फलस्य कारणम्। संकल्पः त्रिविधः ज्ञेयः—सात्त्विकः, राजसिकः, तामसिकश्च; कर्मणां फलमपि तस्यैव भावानुसारं लभ्यते। कर्मणां स्थितिः अपि संकल्पानुसारं नानाविधा दृश्यते; तस्मात् विवेकी जनः स्वेच्छानुसारं संकल्पं निर्मातुमर्हति। ततः कर्मापि कर्तव्यम्; फलदाता तस्यैव प्रकारस्य फलं ददाति, यदि फलभोगी तस्मिन् फले प्रवृत्तः स्यात्। तत्र कर्ता नास्ति; स्वभावानुसारं जनः कर्म करोति। तदेव, द्रव्यादिकारणैः सहितं, गुणैः—सत्त्वादिभिः—विशिष्टं दृश्यते। यथा कर्म संकल्पात् उत्पद्यते, तथा तस्य फलं अपि संकल्पात् एव लभ्यते। कर्म एव धर्मार्थकाममोक्षाणां कारणम्। विशेषभावेन कृतं कर्म मोक्षाय बन्धनाय वा भवति; स्वकर्म स्वभावानुसारं इहामुत्र च फलं ददाति। शीघ्रं विविधानि फलानि भावानुसारं जायन्ते; एक एव द्रव्यभावः, तथापि भेदभावेन नानात्वं उपपद्यते। कर्ता वा भोक्ता वा भवेत्, भावः एव मुख्यः; स्वभावानुसारं कुर्यात्, तदा इच्छितं प्राप्नुयात्। एवं मुनिवरस्य विश्वामित्रस्य वचः श्रुत्वा, स दीर्घकालं तामसं भावमाश्रित्य घोरं तपः अकरोत्। विश्वरूपः तदा भीषणं कर्म अकरोत्, येन देवाः अपि सन्त्रस्ताः, ऋषयः अपि तं वारयितुं बारं बारं प्रयत्नं अकुर्वन्। स्वकोपवशात् स भीषणं कर्म तस्मिन् भीमकुण्डे भीषणाग्नौ च अकरोत्। आत्मानं हृदयगुहायां भीषणरूपिणं चिन्तयन्, तपस्यन्तं तं देहवर्जिता वाणी सम्बोधयामास। स च केशलोचनवर्जितः न वज्रः जातः; तदा विश्वरूपेण स्वात्मा निष्फलं हुतः। स एव इन्द्रः, स एव वरुणः, सर्वं स एव अभवत्; आत्मानं त्यक्त्वा केवलं केशान् हुत्वा, तस्मात् पापं समुत्पन्नम्। स एव वेदेषु वृत्र इति प्रसिद्धः, स एव पापी अभवत्; को वा तस्य भीमस्य जगन्नाथस्य महत्त्वं वेद? यः सर्वसृष्टिकर्ता, रागरहितः, स एव इति घोषिते, महर्षयः तम् ‘निवृत्त’ इति स्तुतवन्तः। तं भीमेश्वरं प्रणम्य, सर्वे स्वाश्रमं प्रतिनिवृत्ताः; विश्वरूपः तु भीमकर्मा भीमरूपः तत्रैव स्थितवान्। आत्मानं भीषणं चिन्तयन्, भीमरूपेण स्वात्मानं हुतवान्; तस्मात् भीमेश्वरः देवः पुराणेषु प्रसिद्धः। तत्र स्नानदानादिभिः निःसंशयं मोक्षः लभ्यते। यः कश्चित् श्रद्धया देवदेवस्य शिवस्य भीमरूपस्य नाम श्रुणोति वा पठति, स पापात् विमुक्तः, चरणस्मरणेन मोक्षं प्राप्नोति। सा गोदावरी नित्यं सर्वपापसमूहं नाशयति, सर्वत्र परमं श्रेयः ददाति, विशेषतः यत्र सा समुद्रं प्रविशति। यः गोदावरीसमुद्रसंगमे स्नात्वा पुण्येन देहम् उत्सृजति, स सर्वातिभीष्णात् नरकात् उद्धृत्य, भूतनाथस्य पुरीं याति। यद् वेदान्तेन ज्ञेयम्, ब्रह्मरूपेण पूज्यते, स एव भीमनाथः; ये तं पश्यन्ति, ते पुनः दुःखरूपं संस्मरणं न प्राप्नुवन्ति। सा गङ्गा, या देवैः पूज्या पूज्यनीया च, सर्वैः देवैः सह गीता, मुनिभिः मरुद्भिः चानुगता, कदाचित् वारुणाथं जगाम। वसिष्ठः, जबालिः, याज्ञवल्क्यः, क्रतुः, अङ्गिराः, दक्षः, मरीचिः, वैष्णवः, शततपाः, शौनकः, देवरातः, भृगुः, अग्निवेश्यः, अत्रिः, श्रेष्ठः मरीचिः—एते सर्वे मुनयः, सुधूतः, पापः, मनुः, गौतमः चान्ये, कौशिकाः, तुम्बुरुः, पर्वतः चान्ये, अगस्त्यः, मार्कण्डेयः, पिप्पलादः च, गालवः, योगनिष्ठाश्च—सर्वे दिव्यां गौतमीं नद्यं जग्मुः। ते तां नद्यं बहुभिः मन्त्रैः वेदगीतैः च स्तोष्यन्ति, हृष्टहृदयाः सन्तः; तां तथैव संनिविष्टां दृष्ट्वा, शिवः हरिश्च मुनिषु प्रकटितौ। आदित्याः, वसवः, रुद्राः, मरुतः, लोकपालाश्च, सर्वे सञ्जाताञ्जलयः, हरिं शंकरं च स्तुवन्ति। हे नारद, सप्तसु प्रसिद्धेषु संगमेषु, गङ्गासमुद्रसंगमे च, तौ देवौ नित्यं सन्निहितौ। यत्र गौतमेश्वर इति प्रसिद्धः, तत्र महेश्वरः सदा सन्निहितः, तत्रैव माधवः रामया सह सदा तिष्ठति। तत्र ब्रह्मेश्वरः शिवः मया लोकानां हितार्थं स्थापितः, स्वस्य चान्यस्मिन्कारणे। तत्र विष्णुः चक्रपाणिरिति प्रसिद्धः, स देवैः सह मया च स्तूयते; स तत्रैव देवैः मरुद्गणैः च सन्निहितः। तत् स्थलं इन्द्रतीर्थं, हयमूर्धकमिति च प्रसिद्धम्; तत्र विष्णुः हयशिरसि, देवाः अपि तत्र; सोमतीर्थमपि तत्र, यत्र शिवः सोमेश्वरः इति प्रसिद्धः। इन्द्रस्य, सोमस्य, श्रवसः, देवतामुनिनां च प्रार्थनया, सोमः प्रथमं निवेदितः—‘सोम, इन्द्राय प्रवह।’ सप्त दिशः, सप्त सूर्याः, सप्त होतारः, सप्त आदित्याः—हे सोम, तैः सह मां पालय। यया त्वया, नृप, हविः प्राप्यते, तया सोमेन पालय; नः शत्रवः न विजेषुः, न किञ्चिदपि बाधेत। ऋषिभिः विरचितैः सूक्तैः कश्यपः स्तुतिं वर्धयामास; सोमाय नमः, स वनस्पतिनां नाथरूपेण जातः। अहं कविः, ततः भिषगस्ति; ओषधीनां संग्रहं कृतवान्। नानाविचारैः, धनार्थिनः, वयं गाव इव एकत्र स्थिताः। एवं संक्षिप्त्या, संकल्पस्य महत्त्वं, विश्वरूपस्य भीमकर्म, भीमेश्वरस्य महिमा, गोदावरीगङ्गयोः पुण्यं, मुनिगणदेवगणानां स्तुतिः, तीर्थविशेषाणि च, पावनानि पुण्यानि च सर्वाणि प्रतिपादितानि।