न कश्चिद् लोकेऽस्मिन्संसारे यः किञ्चिदपि विषयरसस्य नास्ति, स जुआरी कदापि न सुखं प्राप्नोति, नास्मिन्लोके न परत्र। स सर्वदा एवं दृश्यते—लज्जया दग्धचित्तः, धर्मविहीनः, हर्षरहितः, दर्पेण क्षीणः, दुःखितः च सञ्चरति। द्विजातीनां तु शुद्धवृत्तिः कर्म प्रतिष्ठिता—कृषिकर्म, पशुपालनं, वाणिज्यं च, तत्रापि न कदापि मिथ्याचारः कार्यः। यः तु मिथ्यया अर्थलाभं इच्छति, स धर्मात्, अर्थात्, कामात्, कुलात् च स्वकर्मणा हीयते। वेदेष्वपि एषा वृत्तिः निषिद्धा, तव पितरः अपि एवं मन्यते। तस्मात्, किं कार्यं वयं, प्रिय, यत् उक्तं तव पालनं करणीयम्। सृष्टिकर्तुः नियतपथं कः पण्डितः अतिक्रामितुं शक्तः? एवं ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा, सुमतिः उवाच। "किं कर्तव्यं प्रमतेः, पितः, येन राज्यं पुनः प्राप्नुयात्?" इति। तदा पुनः चिन्तयित्वा, मधुच्छन्दाः सुमत्यै प्रोवाच—"गौतम्यां गच्छ, प्रिय, तत्र शंकरं, अदितिं, वरुणं, विष्णुं च पूजय; तदा बन्धनात् विमुक्तः भविष्यसि।" स "एवं" इति प्रतिज्ञाय शीघ्रं गङ्गां गत्वा, जनार्दनं प्रणम्य, शम्भुं पूजयित्वा, नियमेन तपः अचरत्। सहस्रवर्षाणि सः तपसा देवबन्धनात् पितरं मोचयित्वा राज्यं पुनः प्राप्तवान्। शिवेन च ईशेन च विमुक्तः, सः स्वकीयम् राज्यं पुत्रात् प्राप्तवान्, गन्धर्वविद्यां च लब्धवान्, इन्द्रप्रियः च अभवत्। ततः शम्भु, वैष्णव, उर्वशीतीर्थानि च, कैतवतीर्थं नाम प्रसिद्धानि अभवन्। तत्र शिवविष्णुगङ्गामातृणां प्रसादेन किमपि अप्राप्यं नास्ति; तत्र स्नानदानानि महापुण्यदायकानि, पापबन्धविमोचकानि, सर्वदुःखनाशनानि च। अथ समुद्रतीर्थं सर्वतीर्थफलप्रदं कीर्त्यते, तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि; शृणु नारद, एकाग्रचित्तः। गौतम्युक्ता गङ्गा, पापनाशिनी, लोकहिताय पूर्वसमुद्रं प्रति गतवती। दिव्या सा नदी कमण्डलौ स्थित्वा मया शिरसि धृता, शम्भुना च परमात्मना। विष्णुपादोद्भवा सा, महात्मना ब्राह्मणेन मृत्युलोकं नीत्वा, स्मरणमात्रेण पापं नाशयति। सैव सर्वपूज्या, ब्रह्मेश्वरपूजिता, समुद्रं दृष्ट्वा, गुरुः चिन्तयामास किमिदानीं कर्तव्यमिति। "यदि अहं न यास्यामि तस्याः समीपं, धर्मविप्लवः स्यात्; यो हि मोहात् आगतानां महात्मनां नोपसर्पति, स दोषी। तस्य पापिनः न लोकेऽस्मिन्परत्र वा रक्षकः अस्ति," इति विचिन्त्य, मणिपतिर्भगवान्, सशरीरः, विनीतः, अञ्जलिं कृत्वा, गङ्गां नदीपत्नीं सम्बोधितवान्—"यद् जलं पाताले, पृथिव्यां, दिवि वा, तत् सर्वं मय्येव प्रविशतु; नाहं किञ्चिदन्यत् वदामि। मयि रत्नानि, सुधा, पर्वतानि, राक्षसासुराश्च सन्ति; अहं सर्वान् वहामि, अन्यांश्च भीषणान्। मयि विष्णुः लक्ष्म्या सहितः शयानेति; मम किञ्चिदपि चलाचलम् असाध्यम् नास्ति। यो ह्यागतं महात्मानं गर्वात् नोत्थाय नमति, स धर्मात् पतति, नरकम् आप्नोति। मम वहनात् श्रमो नास्ति, केवलं अगस्त्यविजयात् ऋते; त्वं तु महिम्ना एतान् अतिक्रान्ता, अहं च। भवत्यै गङ्गायै ब्रवीमि—समत्वेन मयि समागच्छ; नाहं बहुविधेन त्वया सह संगच्छामि। हे देवी, त्वया सहैकत्वं भविष्यामि; यदि त्वं बहुधा आगच्छसि, तर्हि इत्थं विचिन्त्य।" एवं जलपतिना उक्ता, गङ्गा देवी गौमी प्रत्युवाच—"यथोक्तं मया, तथैव कुरु। सप्तर्षीणां सर्वपत्नीः, अरुन्धत्यादीन्, तेषां पतिभिः सहिताः, अत्र आनय; ततः अहं तव सङ्गमं करिष्यामि।" सा देवी लघुत्वं गत्वा, सप्तर्षिपत्न्यः तेषां पतिभिः सहिताः तत्र आनयत्। तदा देवी सप्तधा विभग्ना, सप्तस्रोतः भूत्वा, गौमी गङ्गा समुद्रं प्रति प्रवहन्ती। सप्तर्षीणां नाम्ना सप्त गङ्गाः अभवन्; तत्र स्नानदानश्रवणपाठाः सर्वे पुण्यदायकाः। श्रद्धया यत्किञ्चिद् अत्र क्रियते, तत्सर्वकामदं भवति; त्रिषु लोकेषु पापक्षय, भोगमोक्षसिद्ध्यर्थं, चित्तप्रसादनार्थं, एतस्मात् श्रेष्ठं तीर्थं नास्ति। ऋषिसत्रमिति विख्यातं सप्तर्षिणारदैः तपश्चर्यां कृतं स्थलम् अस्ति, यत्र भीमेश्वरः शिवः स्थितः। तत्र देवर्षिपितृभिः स्तुतमिदं चरितं कथयिष्यामि; शृणु, नारद, सम्यक्। सप्तर्षयः, नारद, गङ्गां सप्तधा चक्रुः—वासिष्ठी, दक्षिणेयी, वैश्वामित्री, वामदेवी, मध्ये गौमी शुभा, भारद्वाजी, आत्रेयी, तथा जामदग्नीति सप्त गङ्गाः अभवन्। तत्र सर्वे महात्मानः ऋषयः स्वैः इष्टद्रव्यैः यज्ञान् अकार्षुः।