अभिष्टुतः, श्रद्धया युक्तः, देवदेवस्य—हरिशिवात्मनः—सूर्यस्य उपासना प्रार्थितवान्। सवितारं नमस्कृत्य, "देवपूजां ददातु," इति प्रार्थयामास। सूर्यः राजर्षिः च देवः च, भूमिर्नृपतेः दत्तेति, सवितार् देवेशः "ददामि" इति अभ्यनुज्ञात्। यः एवं यज्ञं करोति, तस्य किञ्चनापद् न भवति; अश्वमेधे अपि, वेदविद्भिः ब्राह्मणैः सह, एवं भवति। नृपाज्ञया सूर्यः भूमिपतिं उपगम्य, देवेषु यज्ञं दातुं समागतः; तत्र क्षेत्रं भानुतीर्थं इति प्रसिद्धम्। तत्र देवेषां परम यज्ञः अश्वमेधः, अमरैः सहितः, दैत्यदानवैरपि, यज्ञविघ्नकर्तृभिः, उपस्थितः। ते सर्वे ब्राह्मणरूपधारिणः, सामगानवत् गायन्तः, महात्मानः, निर्बाधं प्रविष्टवन्तः। ते यज्ञोपकरणानि—स्रुवं, पात्राणि, सोमं, सोमनिष्पीडनं, सोमपानं, हव्यानि, याजकान्, नृपं च—गृहित्वा। किञ्चिद् असुराः परिहासं कृतवन्तः, किञ्चिद् अपाकृतवन्तः, किञ्चिद् हास्यं कृतवन्तः; तेषां कर्म केवलं विश्वरूपाय ज्ञातम्। विश्वरूपः अपि पितरं उक्तवान्, "एते दैत्याः"; तस्य पुत्रवचनं श्रुत्वा त्वष्टा देवेषु वक्तुम् आरभत। "वर्षघटात् आपः गृह्य, यज्ञपरिहासकर्तृभ्यः, स्रुवे, सोमे च, सर्वत्र सिञ्चत।" "मया सर्वे जिताः," इति उक्त्वा, तान् सिञ्चत। देवगणः तथा त्वष्टा अपि तद् आचरन्; ततः सर्वे कांदिशीकाः भस्मीकृताः। "मया महापापिनः हताः," इति उक्त्वा, आपः क्षिप्तवान्; तदा दैत्याः, आयुः क्षीणम्, क्रोधेन निर्गतवन्तः। यत्र त्वष्टा प्रजापतिः तां आपः क्षिप्तवान्, तत् क्षेत्रं त्वष्ट्रतीर्थं, सर्वपापनाशनम्, इति प्रसिद्धम्। ततः यमः, त्वष्टृवाक्येन निष्कासितान् दैत्यान्, कालदण्डेन, चक्रेण, कालपाशेन, कोपेन च, निर्जघान। यत्र दैत्याः हताः, तत् क्षेत्रं याम्यतीर्थम्; तत्र यज्ञः सम्पन्नः, बहु अमृतं अग्नौ समर्पितम्। यत्र तस्मिन महायज्ञे, रथनाभिभ्यः अविच्छिन्नधाराः प्रवृत्ताः, तत्र अग्निदेवः स्तुतः सन्तुष्टः। तत् क्षेत्रं अग्नितीर्थं, अश्वमेधफलदायकम्, इति प्रसिद्धम्। इन्द्रः मरुद्भिः सह, नृपं प्रति शुभवचनं उक्तवान्—"राजन्, त्वं उभयलोकस्य अधिपः भविष्यसि; मम सखा सदा भविष्यसि; नात्र संशयः।" यः मनुष्यलोकं प्राप्तः, स इन्द्रतीर्थे पितृप्रीत्यर्थं तर्पणं कुर्यात्, विशेषतः याम्यतीर्थे। तत् क्षेत्रं महेश्वरसमर्पितम्; तत्र शिवः, भक्तैः, वेदविद्भिः ब्राह्मणैः पूजितः, सन्निहितः। वेद मन्त्रैः लौकिकैः च, नृत्यगीतवाद्यैः, पञ्चामृतैः, महेश्वरः पूजनीयः। नानाविधैः नैवेद्यैः, नमस्कारैः, प्रदक्षिणैः, धूपदीपैः, भोजनैः, पुष्पैः, गन्धैः, स भगवान् देवेशः—विष्णुश्च शम्भुश्च—एकचित्तभक्त्या पूजितः। तदा तौ भगवन्तौ प्रसन्नौ, बलात् वरान् दत्तवन्तौ। नृपः स्तुत्वा, तौ भोगं मोक्षं च, तस्य क्षेत्रस्य परम महत्त्वं च, दत्तवन्तौ। तस्मात् समयात् तत् क्षेत्रं शैवं वैष्णवं च प्रसिद्धम्; तत्र स्नानं, दानं च, सर्वकामप्रदं ज्ञायते। यः एतानि तीर्थानि स्मरति वा पठति वा, स सर्वपापविनिर्मुक्तः, शिवविष्णुपुरीं याति। विशेषतः भानुतीर्थे स्नानं सर्वाभिलषितं फलम् ददाति; तत् क्षेत्रं महाफलम्, शततीर्थसमूहयुक्तम्। तत् क्षेत्रं भिल्लतीर्थं इति प्रसिद्धम्, रोगनाशनम्, पापनाशनम्, महादेवयोः द्वयपदपद्मभक्तिप्रदायकम्। तत्र अपि, गङ्गायाः दक्षिणतटे, श्रीगिरिः उत्तरतटे, पुण्यकथा श्रूयते। तत्र महादेवः आदिकेशः इति विख्यातः, सदा लिङ्गरूपेण ऋषिभिः पूजितः, सर्वकामान् ददाति। तत्र सिन्धुद्वीपः नाम ऋषिः, धर्मपरायणः, प्रसिद्धः; तस्य भ्राता वेदः अपि महान् ऋषिः। आदिकेशः त्रिपुरान्तकः, त्रिनेत्रः, मध्याह्ने भक्त्या नित्यं पूजितः। वेदः, द्विजेषु श्रेष्ठः, ग्रामं भिक्षायै गच्छति; तस्य अनुपस्थितौ, धर्मनिष्ठः महाशब्दः—शिकारिन्—तत्र पर्वते प्रतिदिनं शिकारं करोति। स विविधेषु देशेषु भ्रमन्, इच्छया पशून् हन्ति। स तृशूलधारिणं अभिषेकाय, मुखेन जलं गृहीत्वा, धनुष्कोष्ठे मांसं स्थापयित्वा, श्रान्तः शिवं समीपं गच्छति। आदिकेशं उपगम्य, मांसं बहिः स्थापयित्वा, गङ्गां गत्वा, जलं मुखेन गृहीत्वा, शिवं पुनः उपगच्छति। स भक्त्या हस्ते पत्राणि गृहीत्वा, मनः एकाग्रं कृत्वा, अन्यानि मांसानि अपि उपहाररूपेण, आदिकेशं गच्छति। वेदेन शक्त्या पूजितं आदिकेशं, स पादेन तथा मुखोदकं क्षिप्त्वा, तां पूजां आघातयति।