शृणुत धर्म्यां कथां पावनाम्। विष्णुः सर्वस्य जगतः कारणभूतः, शान्तस्वभावः, हृष्टचित्तेन स्तुत्यः। यः तं प्रीणाति, स सर्वाभिलषितं ददाति। धर्मवचनानि श्रुत्वा, हर्षणः गौतमीतीरं गतः, तत्र निर्मले मनसि देवानां नाथं हरिं स्तुतवान्। स्तुत्या तुष्टः हरिः, हर्षणाय कुलक्षेमं दत्तवान्, सर्वदुःखं निवार्य, ‘शुभं भवतु’ इति आशीर्वाचं दत्तवान्। तस्मात् ‘विष्टिः शुभः’, ‘पिता शुभः’, ‘पुत्राः शुभाः’ इति प्रसिद्धम्। तदेव तीर्थं ‘भद्रतीर्थ’ इति ख्यातम्। तत्र हरिः, शुभस्य स्वरूपधारी, पुरुषेभ्यः सर्वान् वरान् ददाति। ये तत्र पवित्रे तीर्थे पूजां कुर्वन्ति, तेषां सर्वसिद्धयः जनार्दनरूपेण, भगवतः भगवतां च दत्ताः। ततः परं ‘पतत्रितीर्थ’ नाम, रोगपापनाशनं, केवलं श्रोतुं सन्तुष्टिम् आवहति। कश्यपस्य द्वौ पुत्रौ दिव्यौ जातौ—संपातिः च जटायुः, तौ तर्क्ष्यप्रजापतेः वंशे प्रकटितौ। तर्क्ष्यस्य पुत्रौ अरुणः गरुडः च, तेषां वंशे संपातिः, पक्षिणां श्रेष्ठः, जातः। अपरः जटायुः, ख्यातः, तस्य भ्राता कनिष्ठः। उभौ परस्परं स्पर्धया पूर्णौ, स्वबलमदेन मोहितौ। तौ द्वौ पक्षिणौ, आदित्यं नमितुं, आकाशे गतौ। सूर्यस्य समीपे आगत्य, तयोः पक्षा दग्धाः, श्रान्तौ, पर्वतशिखरे पतितौ। पतितौ बन्धू, चेतनारहितौ दृष्ट्वा, अरुणः शोकवशात् भास्करं प्रति उवाच—‘एते द्वौ पक्षिणौ, हे तेजोनिधे, नाशमुपयातौ, तौ सान्त्वय।’ सूर्यः तस्य वचनं श्रुत्वा, तौ पक्षिणौ पुनरुत्थापयत्। गरुडः, तयोः दुःखं श्रुत्वा, विष्णुना सहितः तत्र आगतः। आगत्य, तौ सान्त्वयन्, सुखं दत्तवान्। नारदः अपि, अन्ये च सर्वे, गङ्गां प्रति गच्छन्ति, तेषां दुःखनिवारणाय। जटायुः, अरुणः, संपातिः, गरुडः, सूर्यः, विष्णुः च, तत्र पुण्यतीर्थे गतवन्तः। तत् तीर्थं ‘पतत्रितीर्थ’ इति प्रसिद्धम्—विषहरं, सर्वकामदं। तत्र सूर्यः, विष्णुः, गरुडः, अरुणः च स्वयमेव निवसन्ति। गौतमीतीरे, वृषध्वजः अपि तत्र वर्तते। सर्वैः देवैः सहितं तत् तीर्थं परमं श्रेयस्करम्। तत्र, स्नात्वा, शुद्धः भूत्वा, एतेषां देवानां वन्दनं कर्तव्यम्। तत्र रोगैः क्लेशैः विमुक्तः, परमं सुखं प्राप्नोति। अन्यत्र, ‘विप्रतीर्थ’ इति प्रसिद्धं, तथा ‘नारायण’ इति च। तस्य चरितं अद्भुतं वक्ष्यामि, शृणु। तत्र वेदविदां मध्ये कश्चन ब्राह्मणः आसीत्। तस्य पुत्राः पण्डिताः, गुणसम्पन्नाः, रूपवन्तः, दयालवः च। तेषां कनिष्ठः, सर्वगुणसम्पन्नः, सर्वविद्यावान्, बुद्धिमान्, असंदीव इति ख्यातः। पिता तस्य विवाहाय प्रवृत्तः। तस्मिन्नन्तरे, रात्रौ, ब्राह्मणपुत्रः निद्रां गतः। असंदीवः, विष्णोः विस्मरणेन, सौम्यचित्तः, अलसः, घोररूपधारिण्या राक्षस्याऽपि गृहीतः। सा तम् शीघ्रं गौतमीदक्षिणतीरं, श्रीगिरिपूर्वभागं, यत्र बहवः ब्राह्मणाः वसन्ति, नीतवती। तत्र धर्मनिवासे, लक्ष्मीविहारे, नगरे, बृहद्कीर्तिः राजा, सर्वराजधर्मसम्पन्नः, वर्तते। रजनीसमाप्तौ, ब्राह्मणपुत्रेण सहित्या राक्षसी तं नगरं प्राप्तवती—सर्वत्र सौख्यसमृद्ध्या युक्तं, रम्यरूपैः शोभितम्। सा राक्षसी, रूपपरिवर्तिनी, सर्वमिदं पृथिवीं विचरन्ती, ब्राह्मणेन सह, गौतमीदक्षिणतीरे, वृद्धारूपधारिणी, तं भीषणं वाक्यं प्रोवाच। ‘एषा गङ्गा, हे विप्रश्रेष्ठ, सायं श्रेष्ठब्राह्मणैः यथाविधि पूज्या। किन्तु, समये ब्राह्मणाः न पूजयन्ति। येऽधमजातयः, देवैः उक्ताः, तेऽत्यन्तं अधमाः वा श्रेष्ठाश्च। तेषां वद—‘त्वं मम माता, अहं तव पुत्रः।’ यदि न करोषि, अधुना नाशं प्राप्स्यसि। यदि वचनं मम करोषि, सुखं करिष्यामि, यत् ते रोचते तत् करिष्यामि। पुनः स्वदेशे, स्वगृहे, स्वाचार्ये, प्रत्यागमयिष्यामि। सत्यं वदामि।’ स ब्राह्मणः पप्रच्छ—‘काऽसि त्वम्?’ सा राक्षसी, रूपपरिवर्तिनी, तं सन्तोषयितुं नानाशपथैः, सन्दिग्धचित्तं विप्रश्रेष्ठं प्रति, वचनं प्रोवाच। ‘कङ्कालिनीति सर्वत्र प्रसिद्धा अहम्।’ ब्राह्मणः प्रत्युवाच—‘यत् त्वया उक्तं, तत् अवश्यमेव करिष्यामि, न संशयः। यत् ते रोचते, तद्वदामि, करोमि च।’ ब्राह्मणस्य वचनं श्रुत्वा, सा रूपपरिवर्तिनी राक्षसी, वृद्धापि, दिव्याभरणभूषिता, शोभनाङ्गी आसीत्। स ब्राह्मणं सर्वत्र नयन्ती, ‘एषः मम पुत्रः, गुणनिधिः’ इति सर्वत्र वदन्ती, यथोक्तं आचरन्ती च। जनाः, ब्राह्मणं रूपसम्पन्नं, सौभाग्ययुक्तं, युवानं, विद्वानं, विशिष्टं च, वृद्धां गुणसम्पन्नां स्त्रीं च दृष्ट्वा, तां तस्य मातरं मेनिरे। तत्र कश्चन श्रेष्ठविप्रः, कन्यां भूषणैः भूषितां तस्मै दत्तवान्, राक्षसीं प्रमुखां स्थापयन्। सा कन्या, पतिं लब्ध्वा, ‘सिद्धिं प्राप्तवती’ इति मेनिरे। ब्राह्मणः, गुणसम्पन्नां पत्नीं दृष्ट्वा, अतिव्यथितः अभवत्। ‘एषा राक्षसी, पापरूपिणी, मां नूनं भोक्ष्यते। किं करिष्यामि? कुत्र गमिष्यामि? कस्य निवेदयिष्यामि?’ इति चिन्तयन्। ‘कः मां अस्मात् महाभयात् त्रातुं शक्नुयात्? एषा मे पत्नी, सौभाग्यसम्पन्ना, गुणवती, रूपवती, युवती च, किन्तु तामपि, दैवयोगेन, राक्षसी भोक्ष्यति।’ एवमस्ति, तस्य धर्मपत्नी, वृद्धा अपि, अतिभीषणा, तस्मिन् काले अन्यत्र गता आसीत्।