ययातिः, पृथिव्याः पतिः, शस्त्राणि परित्यज्य, विजितशत्रुः राजा, पृथिव्याम् अविचरद् यथासुखम्। स राजा ययातिः, पृथिवीं विभाग्य, यदुम् पुत्रम् आह—"मम वृद्धत्वं त्वयि स्थापय, अन्येन कर्मणा प्रतिपद्य," इति। तदा यदुः प्रत्युवाच—"मम यौवनरूपेण अहं पृथिवीं विचरिष्यामि, वृद्धत्वं तु त्वयि स्थापयिष्ये," इति। ययातिः पुनरुवाच—"ब्राह्मणाय मया पूर्वं वरः प्रतिश्रुतः; तस्य अनवाप्ते, हे राजन्, तव वृद्धत्वं न स्वीकरिष्यामि।" यदुः पुनरह—"वृद्धत्वे बहवः दोषाः, भोजनपानादिभिः उत्पन्नाः; तस्मात्, हे राजन्, अहं तव वृद्धत्वं न शक्नोमि ग्रहीतुं।" पुनः सः अवदत्—"त्वत्तः प्रियतराः अन्ये अपि पुत्राः सन्ति, हे धर्मज्ञ, तेषु कञ्चन वृद्धत्वं स्थापय," इति। एवं यदुना उक्तः राजा ययातिः कोपसमन्वितः सुतं तिरस्कृत्य उवाच—"किं त्वया अन्यः आश्रमः वा, अन्यः धर्मः वा विधानः अस्ति, येन माम् उपाध्यायं तव अवमानयसि, मूढः असि?" इति। एवं यदुम् उक्त्वा, ब्राह्मणाः, सः क्रुद्धः तम् शशाप—"स्वजनानां त्वं राज्यम् अलभमानः भविष्यसि, मूढ, न संशयः।" एवं सः द्रुह्युम्, तुर्वसुम्, अनुं च तद्वद् उक्तवान्, द्विजोत्तम; तैः अपि राजा परित्यक्तः। अतः सः विजितशत्रुः ययातिः, महाक्रोधसमन्वितः, सर्वान् शप्तवान् यथावृत्तं, विप्रश्रेष्ठ। चतुर्षु ज्येष्ठपुत्रेषु एवं शप्तेषु, राजा पुनः पुरुम् तद्वद् अब्रवीत्—"यदि त्वं अनुमन्यसे, तव यौवनरूपेण अहं पृथिवीं विचरिष्यामि, वृद्धत्वं त्वयि स्थापयिष्ये," इति। महाबलः पुरुः पितुः वृद्धत्वं स्वीकृतवान्, ययातिः तु पुरोः यौवनम् आदाय पृथिव्याम् विचरन्। सः श्रेष्ठः राजा, कामानां क्षयं इच्छन्, चित्ररथवने विश्वाच्या सह रममाणः। कामभोगैः तृप्तः स राजा, वृद्धत्वं पुनः पुरवे प्रत्यर्पितवान्। तत्र, विप्रश्रेष्ठ, ययातिः तानि श्लोकान् गायन्, येन सर्वान् कामान् यथाकूर्मः अङ्गानि संहरति, सञ्जहर्ष। "कामः न कदापि विषयभोगैः शम्यति; घृतदग्धवन्नलः इव, स एव वर्धते। पृथिव्यां यावन्ति तण्डुलयवसुवर्णपशुस्त्रियः, तानि अपि आत्मसंयमं न कस्यचित् अलभ्यं कुर्वन्ति। यो न किञ्चिद् पापं मनसा वाचा कर्मणा वा कस्यचित् करोति, स ब्रह्म लभते। यः न भीतः न भयदः, न कामयते न द्वेष्टि, स ब्रह्म लभते। या तृष्णा मूढैः दुष्परित्यज्या, या जरसा न जरति, या प्राणानां व्याधिरूपा—ताम् उत्सृज्य एव सुखी भवति। जरा केशेषु, जरा दन्तेषु, न तु अर्थकामयोः; तौ न जरतः जरा। सर्वे लोकेषु भोगाः, दिव्याः अपि महाश्रियः, तृष्णाक्षयसुखस्य षोडशभागं न अर्हन्ति।" एवं उक्त्वा सः राजर्षिः भार्यया सह वनं प्रविवेश, चिरकालं महातपः आचरन्। तपसः अन्ते, सः श्रीमान् भृगुतुङ्गस्य शिखरं गत्वा, अनशनं कृत्वा, शरीरं त्यक्त्वा, भार्यया सह स्वर्गं प्राप्तवान्। तस्य वंशे पञ्च राजर्षयः अभवन्, येन पृथिवी सूर्यकिरणैः इव व्यापिता। यदुवंशं च अहं वक्ष्यामि, यत्र नारायणः हरिः, वृष्ण्यंशश्रीः, अभवत्। यः नित्यं ययातिचरितं शृणोति, स आरोग्यं, ऐश्वर्यं, दीर्घायुष्यम्, कीर्तिं च प्राप्नोति। ऋषयः ऊचुः—"सूते, पुरुवंशं सत्येन श्रोतुम् इच्छामः, तथा द्रुह्य्वनुयदुतुर्वसूनां वंशं पृथक् पृथक्।" सूतः—"शृणु, विप्रश्रेष्ठ, पुरोः वंशं, महात्मनः, यथाक्रमं विस्तारतः प्रवक्ष्यामि। पुरोः पुत्रः सुवीरः, तस्य पुत्रः मनस्युः, मनस्योः पुत्रः अभयदः राजा। एवं, अभयदस्य पुत्रः सुदंवनः, तस्य पुत्रः सुभाहुः, तस्य पुत्रः रौद्राश्वः। रौद्राश्वस्य पुत्राः—दशार्णेयः, कृकणेयः, कक्षेयः, स्थण्डिलेयः, सन्नतेयश्च। ऋचेयः, जलेयः, स्थलेयः, धनेयः, वनेयश्च—एते दश पुत्राः, दश कन्याश्च। भद्रा, शूद्रा, मद्रा, शलदा, मलदा, खलदा, विप्रा, नलदा, सुरसा, गोकपला—एता दश कन्याः। गोकपला च स्त्रीरत्नकूटाः—एता दश; अत्रिवंशे महर्षिः जातः, तासां पतिः प्रभाकरः। प्रभाकरः भद्रायां सोमं पुत्रं जनयामास, यदा सूर्यः स्वर्भानुना आहतः, दिवः पतन् भूमौ पतितुं प्रवृत्तः। जगति अन्धकारे जातः, सः तेजः प्रादुरासीत्; पतन् सूर्यः उक्तवान्—'शिवं भवतु ते' इति। तस्य ब्राह्मणर्षेः वचनेन, सूर्यः दिवः न पतितः, महातपाः अत्रिः श्रेष्ठान् वंशान् प्रतिष्ठापितवान्।