तदा चिच्चिकेन संबोधितः स राजा द्विजोत्तमाय तं देवमग्निं च गङ्गां च दर्शयामास। ततः चिच्चिकः त्रैलोक्यपावनीं गङ्गां स्नानाय प्रविवेश। यावत्पुरुषः त्वां न पश्यति, हे गङ्गे गौतमी त्रैलोक्यपावनि, तावत्सः अत्रापि परत्रापि पापात्मा इत्युच्यते। तस्मात्त्वं सर्वनदीषु श्रेष्ठे, दोषयुतमपि मां उद्धर; देहिनां लोके त्वदन्यः मार्गो नास्ति, या विष्णोः पद्मसम्भूता। एवं श्रद्धया विशुद्धचित्तः स द्विजः गङ्गायां शरणं गत्वा, "हे गङ्गे, मां पालय" इति स्मरन् स्नानं चकार। ततः पर्वतवासिभिः निरीयमानः, गदाधराय प्रणम्य, पवमानस्य अनुमतौ, सः तत्क्षणमेव स्वर्गं जगाम। पवमानः स्वगणैः सह स्वपुरीं प्रतिनिवृत्तः; तस्मात्कालात् तत् तीरं पावमानाख्यं प्रसिद्धं जातम्। वेदविदः गदाधरं कोटितीर्थमिति विदुः; तत्र जनैः कृतं किञ्चिदपि कर्म कोटिकोटिगुणं फलदं भवति। तत् स्थलम् भद्रतीर्थमिति प्रसिद्धं, सर्वदुःखनाशनं, सर्वपापकषायनं, महान्शान्तिप्रदं च। तत्र तवष्टुः पतिव्रता भार्या उषा आदित्यस्य प्रिया; छाया अपि सवितुः पत्नी, तस्य पुत्रः शनैश्चरः। तस्याः भगिन्यस्ति विष्टि, भीषणा पापकायारूपिणी; सविता तस्याः कन्यायाः विवाहाय कं ददामि इति चिन्तयामास। सविता इच्छन् कन्यादानं कर्तुं, लोकनाथः सविता, तस्याः भीषणारूपत्वं श्रुत्वा, जनाः ऊचुः—"इयं पत्नी किमर्थं?" इति। एवं स्थिते सा दुःखिता पितरं प्राह। "यः पिता कन्यां योग्ये वयस्ये ददाति, सः लोके सन्तुष्टिं प्राप्नोति; न चेत्, सः पापी स्मृतः। चतुर्थवर्षात् दशमवर्षपूर्वं कन्यायाः विवाहः प्रयत्नेन कर्तव्यः। कन्या धनीनं, विद्वांसं, युवा, कुलीनं, कीर्तिमन्तं, शीलिनं, रक्षिणः युक्तं च वरं प्राप्य दातव्या। अन्यथा कृतवान् पिता नित्यं नरके पतति; विदुषामपि कन्यादानं धर्ममार्गः, हे भास्कर। लोभवशात् मूढानां नरकः निश्चितः; एकस्मिन्पार्श्वे पृथिवी पर्वतानां, वनानां, उपवनानां सहिताः। अपरस्मिन्पार्श्वे सुशोभिता दोषरहिताकन्या; यः कन्यां, अश्वं, गावं, तिलान् वा विक्रीणाति—तस्य नैव रौरवाद्यनरकात् प्रायश्चित्तं भवति; कन्यायाः विवाहदोषः कदापि न कर्तव्यः। कियत्पापं तस्य पितुः सम्पद्यते, का वाच्यते? या कन्या लज्जां न जानाति, धूल्यां क्रीडति, तावत्कालं दातव्या; अन्यथा मातरः पितरश्च अधोऽपि पतन्ति। पुत्रः एव पितुः रूपं; यः पिता, स एव पुत्रः। कः स्वपुत्रं न सन्तोषयेत्? यत्किञ्चित्पिता कन्यायै करोति—ददाति, पूजयति, पालयति वा—तदकिलं कृतमेव स्यात्; तददत्तं चाक्षयं स्मृतम्। यत्किञ्चित्कन्याभ्यः दत्तं, तदनन्तपुण्यदं भवति। कः पुत्रपौत्रान् न सन्तोषयेत्? या कन्याः सन्तोषयति, सः श्रीमन्तं भवति।" एवं तर्कशीलायै विष्ट्यै भास्कर उवाच—"किं करिष्यामि? त्वां कश्चित् न गृह्णाति, भीषणरूपत्वात्। वंशः, शोभा, आयुः, धनं, विद्या, आचारः, सुभावः—स्त्रीषु पुरुषेषु च बन्धुत्वे विवाहे च सर्वेऽपि अस्मासु सन्ति, त्वदृते, शुभे। किं करिष्यामि? क्व त्वां ददामि? त्वं मां निरर्थकं निन्दसि—कुतः?" एवं उक्त्वा भास्करः पुनरपि विष्टिं प्राह—"यस्य कस्य त्वं दातव्या, यदि त्वं अनुमन्यसे, अद्यैव मया दास्यसे, हे विष्टे, तदनुज्ञां ददातु।" विष्टिः पितरं प्रत्यवदत्—"पतिः, पुत्राः, धनं, सुखं, आयुः, शोभा, स्निग्धता—सर्वं पूर्वकर्मानुसारं जायते। यत्कर्म पूर्वं कृतं जीवेन, शुभं वा अशुभं वा, तस्य फलमेव लभ्यते, अन्यस्मिन्नपि जन्मनि। स्वदोषः पित्रा सदा परिहर्तव्यः; फलम् पूर्वकर्मानुसारमेव। तस्मात् पिता स्ववंशानुसारं कन्यादानं स्थापयति; शेषं तु विधिना निश्चितम्—यद्यद्भविष्यति तत् भवति।" एवं कन्यायाः वचनं श्रुत्वा, त्वष्टा तां भीषणरूपिणीं विष्टिं, या लोकभीषणी, स्वपुत्राय विश्वरूपाय ददौ। विश्वरूपोऽपि भीषणः भीमरूपश्चासीत्; तौ सह वसन्तौ स्वभावरूपयोः तुल्यौ। कदाचित्स्नेहः, कदाचिद्विग्रहः तयोः अभवत्; तयोः पुत्रः गण्ड इति नाम्ना, अपरः अतिगण्ड इति। तयोः कनिष्ठः, रक्तलोचनः, क्रुद्धः, व्यर्थव्ययी, दुष्टचित्तः, धर्मलाभी च, धर्मशिलः, सौभाग्यवान्, शान्तः, विशुद्धमानसः, शुचिः, यमस्यालये मातुलं द्रष्टुं कदाचिद्गतः। तत्र स्वर्गे इव क्लिश्यमानान् बहून् प्राणिनः ददर्श; प्रणम्य च मातुलं सनातनधर्मं पप्रच्छ। "पितः, के ते सुखिनः? के च नरके पाच्यमानाः?