अहं विवेकं विहाय, पण्डितसेवायां च विमुखः, त्रिषु लोकेषु मत्तः पापिष्ठः नास्ति कश्चन। तस्मात्, दुःखदैन्यपीडितः द्विमुखत्वेन जातः, दुःखेन संतप्तः, अयं पर्वतः अपि मया शून्यः जातः। शृणु, राजन्, धर्मार्थयुक्तं वचनं यथार्थम्—ब्राह्महत्यासमं पापं अपि तदकृत्वा लभ्यते। यदि कश्चित् क्षत्रियः संग्रामे प्रविश्य, अथवा संग्रामात् बहिः, शरणागतं, शस्त्रन्यस्तं, विश्वासं कृतवन्तं, अथवा विवर्तितं हन्यात्, अथवा अप्रत्यक्षं, उपविष्टं, वा ‘भीतोऽहम्’ इति वदन्तं हन्यात्, सः क्षत्रियः ब्राह्महन्ता इति कथ्यते। यः स्वाध्यायं विस्मरति, श्रेष्ठमार्गं विहाय कर्म करोति, आचार्येषु अवमानं दर्शयति, सः अपि ब्राह्महन्ता इति स्मृतः। यः जनसमक्षे मधुरं भाषते, परोक्षे तु कटुवचनं वदति, अन्तरे एकं हृदि धारयति, वचने अन्यद् वदति, कृत्ये च अन्यदाचरति, यः गुरुषु मिथ्याशपथं करोति, द्वेष्टि, ब्राह्मणान् निन्दति, मिथ्याशीलः, पापकर्मा—सः ब्राह्महन्ता इति विज्ञेयः। यः द्वेषात् देवम्, वेदम्, आत्मानं, साधु-ब्राह्मणसमाजं वा निन्दति, सः नूनम् ब्रह्महन्ता। एवं सन् अपि, राजन्, दम्भेन च लज्जया च, सत्कारीव आचरत्; तस्मात् द्विजः अभवम्। तथापि, किञ्चित् पुण्यकर्म कृतं मया कत्रचित्; तेन कर्मणा, राजन्, पूर्वकृतं स्मर्तुं शक्नोमि। चिच्चिकस्य एतानि वचनानि श्रुत्वा, पवमानः विस्मितः सञ्जातः, तं द्विजं पप्रच्छ—"कस्य कर्मणः त्वं मोक्षं प्राप्तवान्?" तस्य वचः श्रुत्वा, पक्षिराजः राजानं प्रत्युवाच—"अस्यैव श्रेष्ठपर्वते, गौतमी-तीरस्य उत्तरभागे, गदाधरनाम्नि पुण्यस्थले माम् आनय, धर्मात्मन्। तत् तीर्थं पवित्रतमं, सर्वपापप्रणाशनं, सर्वकामदं च इति महर्षिभिः श्रुतम्। न अन्यत्र गौतमी-तीरे, न विष्णोः निकेतनेषु, एवं दुःखनाशनं अस्ति; अहं तत् तीर्थं द्रष्टुम् इच्छामि। स्वशक्त्या मया तत्र प्राप्तिः न शक्या; दुष्कृतिनां मनोरथः कथं सिध्येत्? प्रयत्नेनापि, वीर, अहं तत् स्थानं न पश्यामि, अतीव दुर्लभं हि तत्; तस्मात्, तव अनुग्रहेण गदाधरं द्रष्टुम् इच्छामि। यो मन्यूनां दुःखमपि निःशब्दं जानाति, करुणायाः सागरः, तं दृष्ट्वा मानवाः संसारदुःखं न पुनः पश्यन्ति। तव प्रसादेन, धर्मज्ञ, तं दृष्ट्वा स्वर्गं गमिष्यामि।" एवं चिच्चिकेन उक्तः द्विजः, राजा तं गदाधरं देवम्, गङ्गां च तस्मै दर्शयामास। ततः चिच्चिकः त्रैलोक्यपावनीं गङ्गायाम् स्नात्वा, मनसा "गङ्गे, मां पालय" इत्यनुस्मरन्, श्रद्धया शुद्धचित्तः, तस्यां एव शरणं गतः, स्नानं कृतवान्। "यावत् पुरुषः त्वां, हे गङ्गे, हे गौतमी, त्रैलोक्यपावनीं, न पश्यति, तावत् सः अत्रापि परत्रापि पापिष्ठः उच्यते। तस्मात्, सर्बदोषयुक्तोऽपि, मामुद्धर, त्वत्तः अन्यः संसारपथे नास्ति, विष्णुपादोद्भवाः त्वम् एकैव।" इति सः प्रार्थितवान्। ततः, पर्वतवासिभिः दृष्ट्वा, गदाधरं प्रणम्य, पवमानस्य अनुमत्याः, सः तत्क्षणात् स्वर्गं प्राप्तवान्। तदनन्तरं पवमानः स्वजनैः सह स्वनगरं प्रतिनिवृत्तः; तस्मात् काले तस्मिन् तीर्थे "पावमान" इति ख्यातिः जाता। वेदविदः गदाधरं "कोटितीर्थ" इति जानन्ति; तत्र कृतं किञ्चित् कर्म कोटिगुणितं फलदं भवति। तत् तीर्थं "भद्रतीर्थ" इति प्रसिद्धम्, सर्वदुःखनाशनं, सर्वपापशमनं, महाशान्तिदायकं च। उषा नाम्ना तवष्टुः धर्मपत्नी आदित्यस्य प्रिया भार्या; छाया अपि सवितुः भार्या, तस्य पुत्रः शनैश्चरः। तस्याः भगिन्यः विष्टि, भीषणा, पापकायाः; तां कन्यां कस्य दातव्या इति सविता चिन्तयामास। दातुं कामयमानः, सूर्यः, लोकानाम् ईश्वरः, चिन्तयामास; तस्याः भीषणत्वं श्रुत्वा, जनाः ऊचुः—"एवं पत्नीं किम् वयम् करिष्यामः?" इति। एषा स्थितिः यावत् प्रवर्तते, तावत् सा दुःखिता पितरं प्रति अवदत्—"यः पिता कन्यां योग्याय वराय ददाति, सः अस्मिन्नेव लोके पूर्णत्वं प्राप्नोति; अन्यथा, पिता पापिष्ठः स्यात्।" चतुर्थवर्षात् आरभ्य दशमे वर्षे पूर्वं कन्यायाः विवाहः प्रयत्नेन कर्तव्यः। कन्या तु योग्याय वराय दातव्या—सम्पन्नाय, विदुषे, युवराजाय, कुलीनाय, यशस्विने, आर्याय, संरक्षिताय च। अन्यथा कृतवान् पिता नित्यं नरके पतति; विदुषामपि कन्यादानं धर्मस्य साधनं, हे भास्कर। ये मूढाः, कामवशगाः, तेषां नरकः निश्चितः; एकस्मिन् पार्श्वे सर्वं पृथ्वी, पर्वतवनोपशोभिता, अपरस्मिन् पार्श्वे सुशोभना, निर्मला कन्या; यः कन्यां विक्रीणाति, अश्वं, गाम्, तिलान् वा, तस्य रौरवादि-नरकेषु न कापि प्रायश्चित्तिः। विवाहदोषः कन्यायाः कदापि न कर्तव्यः। तादृशस्य पितुः पापं कः वर्णयितुं शक्नोति? यावत् सा लज्जां न जानाति, धूल्याः सह क्रीडति, तावत्...