पूर्वदिशां नृपतिः कश्चित् पावमानेत्याख्यः सम्यग् धर्मनिष्ठः क्षत्रियकर्मसु, समृद्धश्च देवब्राह्मणपरिपालकः अभूत्। स महाबलसम्पन्नः स्वपुरोहितैः सह वनं प्रविश्य, रमणीयाङ्गनासमेतः, गीतनृत्यविलासैः सह सुखानि भुञ्जानः विचरन् आसीत्। धनुष्पाणिः सः, मृगयायां रतः, अनेकैः व्याघ्रैः परिवृतः, एकदा भ्रमन् श्रान्तः कश्चन वृक्षं उपससार। स वृक्षः गौतमीतीरसमुत्पन्नः, नानाविधपक्षिसङ्कुलः, धर्मवित् गृहस्थमुनिवत् सेव्यमानश्च आसीत्। तत्र महापर्वतश्रेष्ठस्य छायायां पावमानः राजा स्वजनैः सहितः उपविश्य, तं विशिष्टं पर्वतम् अपश्यत्। तत्र सः विशालम्, सुन्दररूपसमन्वितं द्विमुखं पक्षिणं चिन्तायुक्तं क्लान्तं च दृष्ट्वा, स महराजः तं पक्षिणं पप्रच्छ। "कः त्वं द्विमुखः पक्षिन्? अतिविचारशीलः दृश्यसे। अत्र कश्चित् दुःखितः न दृश्यते; कथं त्वं शोकमुपागतः?" ततः शनैः शान्तचित्तः स पक्षिः, चिक्किक इति नाम्ना, बहुशः श्वसन्, राजानं प्रत्युवाच— "न मे कस्यचित् भयम्, न चापि कश्चन मां हिंसितवान्; एष पर्वतः नानाफलपुष्पैः शोभितः, ऋषिभिः सेवितश्च। तथापि अहं पर्वतं रिक्तवत् पश्यामि, तस्मात् आत्मनः दुःखेन शोकितः। न किञ्चित् सुखं लभे, न कदापि तृप्तिं, न निद्रां, न विश्रान्तिं, न च सन्तोषं कुतश्चन।" द्विमुखेन ब्राह्मणेन उक्तं वाक्यं श्रुत्वा राजा अतीव विस्मितः अभवत्। सः पुनः पप्रच्छ— "कः त्वम्? किं पापं कृतवान्? किमर्थं चायं पर्वतः शून्यः? अत्र हि महापर्वते, एकमुखैः प्राणिभिः तृप्तिः लभ्यते— त्वं तु द्विमुखः सन् अपि तृप्तिं न प्राप्नोषि? किमिदं पापकर्म जातं त्वयि, अस्मिन्वा जन्मनि, पूर्वे वा? सर्वं सत्येन मे वद; अहं त्वां महतो भयात् रक्षिष्ये।" ततः श्वसन् ब्राह्मणः चिक्किकः राजानं प्रति वाक्यमुवाच— "पूर्वचरितं मे शृणु, हे पावमाने; वक्ष्यामि। अहं द्विजश्रेष्ठः, वेदवेदाङ्गविद्। कुलीनः, प्रज्ञायुक्तः, धर्मनाशकः, कलहप्रियः, अग्रे एकं भाषे, पश्चादन्यत्, जनानां मध्ये चान्यत्। परसंपद्भिः सदा क्लिष्टः, मायया जगद्द्वेष्टि, कृतघ्नः, असत्यः, परनिन्दायाम् निपुणः च। मित्रस्वामिगुरुद्रोही, कपटी, अतीव क्रूरः, चिन्तया, कर्मणा, वाचा च बहून् जनान् पीडयामि। परपीडन एव मे सदा प्रियः, द्वन्द्वभङ्गः, गणविनाशकः, सदा मर्यादालङ्घनशीलः च। अविवेकी, पण्डितसेवायां विमुखः, त्रिषु लोकेषु मयि तुल्यः पापी नास्ति। तस्मात् द्विमुखत्वेन दुःखोपहतः, दारिद्र्यपीडितः, शोकातुरः, अयं पर्वतः मया शून्यीकृतः। शृणु चान्यद् धर्मयुक्तं हितसंयुक्तं वचनं—ब्रह्महत्या तुल्यं पापं अपि अकृत्वा लभ्यते। यः क्षत्रियः रणं प्रविश्य, अथवा रणबाह्ये अपि, पलायमानं, शस्त्रपरित्यक्तं, विश्वस्तं, अथवा पृष्ठं हन्ति— अज्ञातं, उपविष्टं, 'भयमस्ति' इति वदन्तं च यदि हन्यात्, तं ब्राह्मणघ्नं विदुः। यः स्वाध्यायं विस्मरति, श्रेष्ठं कर्म नाचरति, आचार्येभ्यः अवमानं करोति—स ब्राह्मणघ्नः उच्यते। यः पुरतः मधुरं भाषते, परोक्षे तु कटुवचनः, अन्तरे हृदि अन्यद्, वदति अन्यत्, कुरुते च सदा अन्यत्—स ब्राह्मणघ्नः। यः गुरुषु मिथ्याशपथं कुर्यात्, द्वेष्टि, ब्राह्मणान् निन्दति, कपटी, दुष्टात्मा—स ब्राह्मणघ्नः। यः द्वेषद् देवद्वेष्टारं, वेदद्वेष्टारं, आत्मद्वेष्टारं, साधुब्राह्मणसंघद्वेष्टारं—स ब्रह्मघ्न एव। एवं सन् अपि, दम्भाय लज्जया च, सदाचारीव आचरमि; तस्मात् द्विजः अभवम्। एवं सन् अपि, किञ्चित् पुण्यं कुत्रचित् कृतं मया; तेन कर्मणा, हे नृपते, पूर्वकृतं स्मर्तुं शक्नोमि।" एवं चिक्किकस्य वचनानि श्रुत्वा पावमानः महद् विस्मयं जगाम, द्विजं पप्रच्छ— "केन कर्मणा त्वं मुक्तः?" तस्य वचनं श्रुत्वा पक्षिराजः राजानं प्रत्युवाच— "अस्मिन्नेव परमपर्वते, गौतमीतीरे उत्तरस्यां दिशि, गदाधराख्यं तीर्थं विद्यते; तत्र मां नय, पुण्यश्लोके। तत् तीर्थं परमपवित्रं, सर्वपापप्रणाशनं, सर्वकामप्रदं च इति महर्षिभिः श्रुतम्। नान्यत्र गौतमीतीरे, न विष्णोः निवासेषु अपि, तादृशं दुःखनाशनं अस्ति; तद् अहं सर्वात्मना द्रष्टुमिच्छामि। स्वयमेव प्रयत्नेन तत्र गन्तुं न शक्यते; पापकर्मभिः काम्यं फलम् कथं लभ्येत? प्रयत्नेनापि, वीर, अहं तद् स्थलम् द्रष्टुं न शक्नोमि, अतीव दुरापं हि तत्; तस्मात् तव अनुग्रहेण गदाधरं पश्येयम्। योऽन्येषां दुःखमविज्ञातमपि जानाति, दयालुः करुणासागरः—तम् एकवारं दृष्ट्वा, संसारदुःखानि मनुष्यैः पुनः न दृश्यन्ते। तव कृपया, पुण्यश्लोके, तं दृष्ट्वा स्वर्गं यास्यामि।