राक्षसस्य उक्तं वचः श्रुत्वा, दयया प्रेरितः शाकल्यः सस्नेहम् उवाच; वरदायिनी सरस्वती अपि तत्र वाक्यं प्राह। शाकल्यः राक्षसपतिं सम्बोध्य उवाच – “हे दैत्येश! शीघ्रं जनार्दनं स्तुहि। तव इच्छाफलस्य सिद्ध्यर्थं नारायणस्तुतिः एव एकः उपायः अस्ति, अन्यः नास्ति।” पुनः शाकल्यः राक्षसं प्रति अवदत् – “हे राक्षस! लोके किञ्चित् कारणं अस्ति; सा देवी तव कृते प्रसन्ना, मम वाक्येन तद् घटिष्यते।” ततः परशुर् ‘तथास्तु’ इति उक्त्वा त्रिलोकपावनी गङ्गायां स्नानं कृतवान्। शुद्धः, एकाग्रचित्तः, गङ्गाम् अभिमुखः तस्थौ। तत्र दिव्यरूपां, सुरगन्धाभरणां, जगत्प्रतिष्ठां सरस्वतीं शाकल्यस्य वाक्येन साक्षात् उपस्थितां दृष्टवान्। सा जगत्-मूढध्वंसिनी, सर्वजननी, भूतलाधिपः इति परशुर् पापविमुक्तः, विनयपूर्णहृदयः तां देवीम् उवाच। शाकल्यः आचार्यः तत्र पुनः उवाच – “स्रष्टारम् अविलम्बं स्तुहि; तव कृपया सा शक्ति मम प्राप्तिर्भवतु, तदनुसारं कुरु।” सरस्वती तत्र प्रत्यवदत् – “तथास्तु।” सरस्वत्याः प्रसादेन परशुर् जनार्दनं स्तुतवान्। विविधैः शब्दैः हरिं स्तुत्वा, हरिः तुष्टः अभवत्; करुणासिन्धुः स राक्षसाय वरं दत्तवान्। हरिः उवाच – “यद् यद् तव मनसि अस्ति, तत् सर्वं सिध्यति।” शाकल्यस्य, गौतमीस्य, सरस्वत्याः, नरसिंहस्य च कृपया सर्वे वराः तस्मै राक्षसाय दत्ताः। पापात्मा अपि राक्षसः परशुर्, सर्वतीर्थपादपद्मस्य तथा शार्ङ्गधारिणः कृपया, स्वर्गलोकं प्राप्नोत्। ततः आरभ्य तद् तीर्थं ‘सरस्वत’ इति प्रसिद्धं अभवत्; तत्र स्नानदानाभ्यां विष्णुलोके सम्मानं लभ्यते। श्वेतपर्वते तत्र बहूनि तीर्थानि उत्पन्नानि, वग, वैष्णव, शाकल, परशु इत्यादिभ्यः। तद् तीर्थं ‘चिच्चिक’ इति प्रसिद्धं, सर्वरोगनाशकं, सर्वचिन्तानिवारकम्, जनानां पूर्णशान्तिदायकम्। तस्य यथार्थस्वरूपं वर्णयिष्यामि – तत्र शुद्धे उत्तमे पर्वते, गङ्गायाः उत्तरतीरे, यत्र गदाधरः देवः स्थितः। तत्र चिच्चिकः, पक्षिराजः, भेरुण्डः, मांसभक्षः, श्वेतपर्वते नित्यं वासं करोति। विविधपुष्पफलैः भूषितः, सर्वऋतुतरुभिः सेवितः, श्रेष्ठब्राह्मणैः उपासितः, गौतमी नदीया शोभितः। तद् प्रदेशः सिद्धचारणगन्धर्वकिन्नराप्सरसां समूहेन आकुलः; समीपे पर्वतः स्थितः, द्विपदचतुष्पदयोः आश्रयः। तस्मिन् गुणयुक्ते पर्वते, विविधऋषिसमूहैः परिवृते, रोगदुःखक्षुधातृष्णाचिन्तामृत्यूनां स्थानं नास्ति। पूर्वदेशस्य कश्चन नृपः, पवमानः नाम, क्षत्रियधर्मनिष्ठः, समृद्धः, देवब्राह्मणरक्षकः आसीत्। स महाबलवान्, पुरोहितैः सह, वनं प्रविष्टः, रमणीयानारीसमूहैः सह, गीतनृत्यविलासैः रममाणः। धनुष्मान्, शिकाररुचिभिः शिकारिभिः परिवृतः, विचरन् कदाचित् श्रान्तः अभवत्, तदानीं वृक्षं समीपं अगच्छत्। स वृक्षः गौतमीतटे उत्पन्नः, विविधपक्षिसमूहैः सेवितः, धर्मज्ञगृहस्थऋषिवत् पूजितः। पर्वते शरणं गत्वा, नृपः पवमानः, जनसमूहैः परिवृतः, विश्रान्तः, पर्वतं निरीक्ष्य तस्थौ। तत्र सः सुन्दररूपं, द्विमुखं, महद् पक्षिणं, चिन्तितं, श्रान्तं च दृष्टवान्; महा नृपः तं पक्षिणं पप्रच्छ। “कः त्वं द्विमुखः पक्षिनः? गम्भीरचिन्तितः दृश्यसे। अत्र कश्चित् दुःखितः नास्ति; कथं तव दुःखमागतम्?” ततः शनैः, किञ्चित् प्रशान्तचित्तः, चिच्चिकः पक्षी, पुनः पुनः दीर्घनिश्वासं कृत्वा, नृपं पवमानं उवाच। “मम कस्यापि भीः नास्ति, न च कश्चित् मे हानि करोत्; पर्वतः विविधपुष्पफलैः भूषितः, ऋषिभिः सेवितः। तथापि पर्वतं रिक्तं पश्यामि, तस्मात् आत्मनः दुःखं करोमि; किञ्चित् सुखं न लभे, कदापि तृप्तिं न पश्यामि, कदापि निद्रां न लभे, विश्रान्तिं न, संतोषं न।” द्विमुखस्य ब्राह्मणस्य वचनं श्रुत्वा, नृपः अत्याश्चर्यं प्राप्नोत्। “कः त्वं? किम् पापं कृतवान्? किमर्थं पर्वतः रिक्तः? अत्र महापर्वते, जीवाः एकमुखेन तृप्तिं लभन्ते— त्वं द्विमुखेन अपि तृप्तिं न प्राप्स्यसि? किम् पापं तव जन्मनि, वा पूर्वजन्मनि, प्राप्तम्?” “सर्वं सत्यं वद; अहं तव महाभयात् रक्षिष्यामि।” ततः दीर्घनिश्वासं कृत्वा, ब्राह्मणः चिच्चिकः नृपं प्रति उवाच। “मम पूर्वकथा वक्ष्यामि, हे पवमान; शृणु। अहं श्रेष्ठद्विजः, वेदवेदाङ्गविद्। उत्तमकुले जातः, बुद्धिमान्, धर्मनाशकः, विवादप्रियः; एकं पुरतः वदामि, अन्यं पृष्ठतः, तृतीयं जनसमूहे। सदैव परधन्येन दुःखी, मायया लोकवञ्चकः, कृतघ्नः, सत्यहीनः, परदोषनिन्दायाम् कुशलः। मित्रगुरुशिक्षकद्रोही, कपटी, अत्यन्तक्रूरः, मनसाऽपि कर्मणा वाचा च बहून् जनान् पीडयामि। परपीडनं, युगच्छेदं, समूहनाशं, सदा सीमालङ्घनं एव मम सुखम् आसीत्।