महर्षे, श्रुत्याः अनुसारम् एकस्मिन महातमे तीर्थे, मन्युतीर्थे नाम्नि, यत्र शङ्करः स्वयं मन्युरूपेण नित्यं तिष्ठति, तत्र स्नानदानस्मरणेन सर्वाः कामनाः लभ्यन्ते, अन्यत् तीर्थं तस्य तुल्यं पावनं नास्ति। ततः परमशुद्धं सारस्वतं नाम तीर्थं अस्ति, यः सर्वकामप्रदः, शुभः, लोकानां भोगमोक्षदः, सर्वपापनाशकः च। तत्र सर्वरोगनाशनं, सर्वसिद्धिप्रदं च अस्ति; तस्य विस्तरं वृत्तान्तं शृणु नारद। पुष्पोत्कटात् पूर्वदिशि, गौतमीतीरस्य दक्षिणे, शुभ्रः इति विख्यातः पर्वतः स्थितः, यः सर्वपर्वतानां श्रेष्ठः। तत्र तस्मिन् पुण्ये पर्वते, शाकल्यः इति नाम्ना महातपस्वी, परमवैराग्यशाली ऋषिः, उत्तमं तपः अकरोत्। गौतमीतीरे तस्य तपस्यायां स्थितस्य द्विजश्रेष्ठस्य, सर्वभूतसमूहाः नित्यं प्रणम्य स्तुवन्ति। अग्निसेवायाम् निष्ठः, वेदाध्ययनपरः च, स तस्मिन् पर्वते ऋषिभिः, गन्धर्वैः, दिव्यैः भूतेषु च सेवितः। तत्र तस्मिन् अतिपुण्ये पर्वते, परशु नाम्ना राक्षसः आसीत्, यः देवद्विजयोः भीषणः, यज्ञद्वेषी, ब्राह्मणघ्नः च। स वनं विचरन्, इच्छानुसारं विविधरूपधारी; कदा ब्राह्मणरूपेण, कदा व्याघ्ररूपेण दृश्यते। कदा देवस्य, कदा पशोः, कदा स्त्रियाः, कदा मृगस्य, कदा बालस्य रूपं धारयति; एवं स दुष्टः तत्र तस्मिन् स्थले, यत्र शाकल्यः विद्वान् ब्राह्मणः वसति, विचरति। स राक्षसश्रेष्ठः परशुः, पुनः पुनः शुद्धं ब्राह्मणं शाकल्यं समीपं आगच्छति, हन्तुम् वा गृहीतुं वा यत्नं कुर्यात्, किन्तु सफलः न भवति। एकदा, शाकल्यः देवतानां विधिवत् पूजां कृत्वा, परशुः अन्नकामनया तत्र आगतः, ब्राह्मणरूपेण—दीनः, श्वेतकेशः, कृशः—युवतिं सह आनीतवान्, तं शाकल्यं संबोधितवान्— "मां ब्राह्मण, अन्नकामिनम् जानिहि; एषा च कन्या। अतिथिसमये आगत्य, त्वं सत्कारकर्ता। येषां गृहात् अतिथयः तुष्टाः प्रयान्ति, ते एव भाग्यवन्तः। भोजनसमये, यत् स्वस्य सुरक्षितं, तत् अतिथये दत्त्वा, भूमिदानं भवति।" एतत् श्रुत्वा, शाकल्यः "दास्यामि" इति उक्तवान्; द्विजं आसने स्थाप्य, यथाज्ञं, परशुं परशुं दत्तवान्। ततः सत्कारं कृत्वा, अन्नं दत्तवान्; हस्तप्रक्षालनानन्तरं, परशुः इदं वाक्यं उक्तवान्— "यः दूरात् श्रान्तः आगच्छति, तं देवाः अनुगच्छन्ति; तस्य तुष्टौ, ते तुष्टाः; तस्य अतुष्टौ, विपरीतम्। अतिथि: च निन्दकः—एतयोः सर्वे बन्धवः; निन्दकः पापं हरति, अतिथि: स्वर्गमार्गं दत्ते। यः श्रान्तं यात्रिकं अवहेलया पश्यति, तस्य धर्मः, कीर्तिः, श्रीः तस्मिन क्षणे नश्यन्ति। अतः द्विजश्रेष्ठ, अहं श्रान्तः तव समीपं आगतः; यदीच्छां दासि, तदा खादामि; अन्यथा न।" "दत्तम्" इति शाकल्यः, "खाद" इति राक्षसः; ततः परशुः उक्तवान्—"अहं राक्षसश्रेष्ठः। न द्विजः, न तव शत्रुः, न वृद्धः, न श्वेतकेशः, न कृशः; बहूनि वर्षाणि त्वां पश्यन्। मम अङ्गानि ग्रीष्मे अल्पजलवत् शुष्कानि; अतः त्वं तव अनुयायिनः सह गृहीत्वा खादिष्यामि, द्विजश्रेष्ठ।" एतत् श्रुत्वा, शाकल्यः उक्तवान्— "ये महाकुलोत्पन्नाः, सर्वशास्त्रविदः, ते नित्यं प्रतिज्ञां पूर्णयन्ति; तत्र कदापि व्यतिक्रमः न। यथायोग्यं कुरु मित्र; किंतु मम वचनं शृणु: वधसमये अपि, बुद्धिमन्तः हितं वक्तव्यम्। अहं ब्राह्मणः, वज्रसन्निभशरीरः; हरिः सर्वतः रक्षति। विष्णुः पादौ, जनार्दनः शिरः, वराहः भुजौ, कूर्मराजः पृष्ठं, कृष्णः हृदयं, मृगः अङ्गुल्यः रक्षतु। वागीशः मुखं, गरुडः नेत्रे, कुबेरः कर्णौ, शिवः सर्वतः रक्षतु। सर्वसंकटेषु नारायणः एव मम शरणम्।" एवं उक्त्वा, शाकल्यः "यथेष्टं नय वा खाद, राक्षसाधिप परशु, विलम्बं न कुरु" इति उक्तवान्। तस्य वचने, राक्षसः खादितुं उद्यतः; दुष्टेषु किञ्चित् दया नास्ति। विकटदंष्ट्रायुक्तं मुखं कृत्वा, परशुः तत्र अगच्छत्; ब्राह्मणं दृष्ट्वा, इदं वचनं उक्तवान्— "द्विजश्रेष्ठ, त्वां शङ्खचक्रगदाधारिणं पश्यामि, सहस्रपादशिरोनेत्रकरं, भगवन्। ब्राह्मण, अद्य त्वां सर्वभूताधारं, वेदारूपं, विश्वव्यापिनं पश्यामि; पूर्वशरीरं नास्ति। अतः त्वां शरणं याचामि, ब्रह्मन्; ज्ञानं दत्त्वा, पापमोचनं उपायं कथय।" "महात्मनां दर्शनं कदापि निष्फलं न; द्वेषेण, अज्ञानात्, संगात्, प्रमादेन वा, तस्य फलं भवति। लोहस्य स्पर्शेन सुवर्णत्वं यथा।