यत्र तानि बिन्दवः पतितानि, तत्र पुण्यतीर्थानि उत्पन्नानि, महर्षे, यानि स्नानकाले यज्ञफलप्रदानि सन्ति। तानि तीर्थानि सदा देवदेवेन शार्ङ्गधारिणा श्रीविष्णुना शोभितानि, तेषां सोपानमालया युक्तं तीर्थं सर्वेषां वैकुण्ठगमनस्य साधनं भवति। यत्र शुद्धः कुशः शुभायां भूमौ पतितः, तत्र कुशसमर्पणं कथितं, यद् बहुपुण्यदं भवति। ये कुशेन तुष्टाः, तेषां कुशसमर्पणं सम्प्राप्तमिति प्रसिद्धम्; ततः गौतमी अपि तत्रान्यकारणेन समागता। यदा प्रणीता वारि तत्रासीत्, तदा प्रणीता-संविधानं जातम्; कुशसमर्पणस्थले तद् तीर्थं कुशतर्पणं इति कथ्यते। तत्र अहं विन्ध्यस्य उत्तरतः यूपं स्थापितवान्, यः लोकैः पूजितः विष्णुसंश्रयः अभवत्। स पिप्पलः पुण्यः अक्षयः, शोभनः च, स नित्यः कालरूपं धारयन्, तस्य स्मरणेन यज्ञपुण्यं लभ्यते। मम देवपूजनं दण्डकारण्यं इति प्रसिद्धम्; यज्ञसमाप्तौ अहं भक्त्या विष्णुं तुष्टवान्। यः वेदेषु पुरुषः इति कथ्यते, यस्मात् साकारः उत्पन्नः, यस्मात् अहम् अपि जातः, येन च जगत् परिवर्तितम्— तं देवेशं नमस्कृत्य, अहं शुभस्थानं मम देवपूजनस्य स्थापितवान्, यः चतुर्विंशत्योजनविस्तृतः। अतः अद्यापि, नारद, त्रीणि यज्ञकुण्यानि तत्र सन्ति, यानि यज्ञेश्वररूपाणि विष्णोः चक्रधारिणः। तस्मात् तदा आरभ्य मम देवपूजनं प्रसिद्धम्; तत्र स्थितः कृमिः वा कीटः वा अपि मोक्षयोग्यः भवति। दण्डकारण्यं धर्ममोक्षबीजं इति कथ्यते; विशेषतः गौतमी द्वारा आलिङ्गितं क्षेत्रं परमपावनं अभवत्। यः तत्र पुण्यसंगमे स्नानं दानं वा अन्यकर्म वा कुशसमर्पणं करोति, स परमं स्थानं प्राप्नोति। तत्र जपः, अध्ययनं, श्रद्धया श्रवणं वा, सर्वकामप्रदं, भोगमोक्षदं इति प्रसिद्धम्। द्वयोः तीरयोः, विप्राः कथयन्ति, षड्विंशतिसहस्राणि षड्युतिसंख्या तीर्थानि सन्ति, यत्र पुण्यं पूर्वं वर्णितम्। हे मुने, वाराणस्यामपि कुशतर्पणं परमं; गच्छन्ति-स्थावराणां मध्ये अन्यं तीर्थं नास्ति। तस्य तीर्थस्य स्मरणमात्रेण ब्रह्महत्या-दोषादीन् पापान् नाशयति; तत् तीर्थं, मुने, पृथिव्यां स्वर्गद्वारं इति कथ्यते। तत् मन्युतीरथं इति प्रसिद्धम्, सर्वपापनाशनं; तस्य स्मरणेन सर्वकामाः जनानां साध्यन्ते, पापानि नश्यन्ति। तस्य महात्म्यं ते कथयिष्यामि; शृणु, मुने। कदाचित् देवासुरयुद्धं अभवत्। तत्र देवाः न विजिग्युः, दानवाः विजिग्युः; देवसमूहः युद्धे पराजितः, मनसि कम्पितः, निवृत्तः। ते मम समीपं आगत्य, "सुरक्षितस्य कारणं दत्तुं," इति उक्तवन्तः। अहं तान् उक्तवान्, "सर्वे गङ्गां गच्छत।" तत्र गौतमीतीरे ते महेश्वरं स्तुतवन्तः, यः स्वभावतः आनन्दमयः, अव्ययः, श्रमहीनः, शोभनः च। सर्वे देवाः महेश्वरात् विजयकारणं प्राप्स्यन्ति; "एवं भवतु," इति उक्त्वा, देवसमूहः महेश्वरं स्तुतवन्तः। केचित् तपः कृतवन्तः, केचित् नृत्यं, केचित् स्नानं, केचित् पूजनं च। ततः प्रसन्नः त्रिशूलधारी महेश्वरः देवेषु उक्तवान्, "यत् इच्छथ, तत् वृणुध्वम्।" देवाः उक्तवन्तः, "हे देवेश, विजयाय सर्वोत्तमं पुरुषं दत्तुं, यो युद्धे अग्रणी भवेत्।" "यस्यानुग्रहेण वयं सुखिनः स्याम।" भगवतः महेश्वरः उक्तवान्, "एवं भवतु।" तस्य शक्त्या परमेश्वरः मन्युनामानं अत्युग्रं दिव्यसेनापतिं निर्मितवान्। तं नमस्कृत्य, सर्वे देवाः शिवं नमस्कृत्य स्वस्थानं गतवन्तः, मन्युना सह युद्धाय सज्जः अभवत्। ते दानुजैः दैत्यैः च सह युद्धे स्थित्वा, देवाः सज्जास्त्रधारिणः, मन्युं पुरतः स्थितं दृष्ट्वा, तं उक्तवन्तः, "तेजः द्रष्टुम् इच्छामः, ततः शत्रुभिः युद्धं करिष्यामः। अतः, मन्यु, आत्मानं दर्शय, युद्धे उत्सुकाः स्मः।" देवानां वचनं श्रुत्वा, मन्युः स्मितमिव उक्तवान्। "मम कर्ता देवेशः सर्वज्ञः, सर्वदृष्टः, सर्वविज्ञः, सर्वभूतस्थानविज्ञः, सर्वमानसवस्तुविज्ञः।" "कोऽपि तं न जानाति, स सर्वं सर्वदा जानाति। निराकारः साकारः च, कर्ता, विश्वव्यापी। स परमेश्वरः, दिव्यः, व्योमगामी। कस्य रूपं ज्ञातुं शक्यं? कः तस्य कर्ता, यः विश्वं स्वयं अस्ति?" "तस्मात् अहं जातः; कथं यूयं मां जानाति? यदि द्रष्टुम् इच्छथ, तर्हि मां यथारूपं पश्यत।" इत्युक्त्वा, मन्युः तृतीयनेत्रात् उत्पन्नं महद् रूपं दर्शितवान्, यद् परमेश्वरस्य भवस्य। तद् रूपं तेजोमयं, पुरुषत्वसारः, जीवेषु अहंभावः। स सर्वेषां घोरः क्रोधः, संहारकर्ता, शङ्करस्य तेजोमयी प्रतिनिधिः, स्वशक्त्या दीप्तः।