विनता, पक्षिनां प्रभुं महात्मानं गरुडं पुत्रं स्नेहपूर्वकं समुपविश्य सम्बोधितवती। सा पुत्रं गरुडं उवाच—"न उचितं, पुत्र; विनयेन व्यवहारः कर्तव्यः, न तु विभूषणे। यदुक्तं तद् अनुचितम्; विपर्ययः न योग्यः। साधवः कदापि छलं न कुर्वन्ति, शत्रुष्वपि। पण्डिते वा चाण्डाले वा, चन्द्रमा समं प्रकाशयति। ये प्रत्यक्षं कर्तुं न शक्नुवन्ति, पुत्र, ते कपटेन पापानि कुर्वन्ति; अधमाः पुरुषाः, शक्तिहीनाः, बलप्रयोगं आश्रयन्ति।" ततः विनता सर्पमातृं कद्रूं प्रति अभाषत—"किम् अहं कुर्याम् येन तव पुत्राणां शान्तिः स्यात्? तत् अहं करिष्यामि। वृद्धावस्था तान् गृहीत्वा स्थितम्—तद् वद, अहं तेषां शान्तिं करिष्यामि।" कद्रू अपि विनतां प्रत्युवाच—"मम पुत्राणां शान्तिः स्यात् यदि रासातलजलस्य अभिषेकः तैः क्रियते।" कद्रूवचनं श्रुत्वा विनता शीघ्रं रासातलात् जलं आनयित्वा सर्पेषु अभिषेकं कृतवती। ततः गरुडः शतक्रतुं मघवंतं प्रति उवाच—"त्रैलोक्यहितार्थं वृष्टिः अत्र भूयात्।" एवं वृष्टिकर्ता देवः वृष्टिं कृतवान्, सर्पाणां कल्याणं अभवत्; रासातलजलं, गङ्गायाः उत्पन्नं, सर्पान् पुनरुद्धृतवान्। यद् गरुडेन वृद्ध्युत्सादनाय दुःखनाशाय आनीतम्, यत्र सर्पेषु अभिषेकः कृतः, तद् सर्पस्थानं इति प्रसिद्धम्। रासातलात् गरुडेन यद् जलं आनीतम्, तत् गङ्गाजलं सर्वेषां पापनाशनम्। वृद्ध्युत्सादनाय यत् रासातलजलं गङ्गायाः उत्पन्नं, तद् सर्पपुनरुद्धारकम् इति प्रसिद्धम्। दुःखवृद्ध्युत्सादनाय दक्षिणतीरे गङ्गायाः वंजरानदी उत्पन्ना, या अमृतसारं वहति। गङ्गा, रासातलसम्भूता, या वृद्ध्युत्सादनं, दरिद्रता, दुःखं च नाशयति, सा एव मर्त्यलोके प्रकटिता। यत्र तयोः संगमः, तस्य स्थानस्य स्मरणमात्रेण पापराशयः नश्यन्ति। तत्र स्नानदानस्य फलवर्णनं कः समर्थः? तत्र शतसहस्राणि तीर्थानि इति ज्ञानी वदन्ति। वंजरासंगमे तुल्यं तीर्थं अन्यत्र नास्ति; सर्वसमृद्धिं ददाति, सर्वपापराशिं नाशयति; स्मरणमात्रेण आपदः नश्यन्ति। देवागम नाम तीर्थं अस्ति, सर्वकामफलदं, सुखसम्पदं, लोकानां भोगमोक्षप्रदं, पितृणां तुष्टिदं च। तत्र घटितं यद्वृत्तं, हे नारद, अहं ते सम्यक् कथयिष्यामि। तत्र देवासुरयोः धनविवादः अभवत्। स्वर्गः देवेषु, पृथिवी असुरेषु; कर्मभूमिं असुरा गृहीत्वा सर्वत्र स्थिताः। तदनन्तरं असुरैः देवदानदातृणां वधः कृतः, अतः देवगणाः यज्ञभागविहीनाः अभवन्। तद्व्यथिताः देवाः मम समीपं आगत्य पप्रच्छुः—"किम् कर्तव्यम्?" तान् देवगणान् अहं उवाच—"बलात् युद्धे असुरान् जित्वा, पृथिवीं, यज्ञान्, भागान्, कीर्तिं च पुनः प्राप्तव्यम्।" इति उक्त्वा, देवाः युद्धाभिलाषिणः पृथिवीं गच्छन्ति। दैत्याः, दानवाः, राक्षसाः, बलस्य गर्विताः, मिलित्वा विजयाय युद्धे प्रवृत्ताः। अहिः, वृत्रः, बलिः, त्वष्टा, नमुचिः, शम्बरः, मायः—एते चान्ये बहवः वीराः, बलगर्विताः। अग्निः, इन्द्रः, वरुणः, त्वष्टा, पूषा, अश्विनौ, मरुतः, लोकपालाः—सर्वे युद्धकौशलसम्पन्नाः। दानवाः दक्षिणसागरस्थाः, दक्षिणदिशं प्रति युद्धे अत्युत्साहं कृतवन्तः। त्रिकूटः पर्वतानां श्रेष्ठः, राक्षसपुरी पूर्वम् अभूत्; तस्मिन् वनं सर्वे दक्षिणसागरं प्रति गताः। मलयपर्वते सर्वे समागताः; स मलयप्रदेशः तदा देवशत्रूणां संगमस्थानं अभवत्। गौतमीतीरे शिवः देवैः सह स्थितः; तत्र देवाः समागताः इति प्रसिद्धम्। देवाः स्वस्वरथान् आरूढाः, विविधेषु स्थानेषु, शुद्धभावेन, गौतमीतीररेणुकान्तारे समागताः। सा गौतमी, पितृभ्यः कामदायिनी, सर्वान् वरान् ददाति; महेश्वरं स्तुत्वा, देवगणाः परस्परं सुरक्षा चिन्तयन्ति। ते अपि विचारयन्ति—"किम् उपायः अस्ति? शत्रुभिः बलात् पराजिताः वयं; विजयः वा मृत्युर्वा एकः शुभः। सज्जनानां प्रतिपक्षाधीनजीवनं निन्दनीयम्।" तस्मिन्न् काले, हे पुत्र, निर्गुणवाणी आकाशात् प्रववर्तत्—"विप्रलम्भः पर्याप्तः, हे देवगणाः! शीघ्रं गौतमीं गच्छत; भक्त्या हरिहरयोः अर्चनं कुरुत।" "गोडावरीतीरे तयोः कृपया किम् दुर्लभम्?" हरि-ईशयोः तुष्ट्या, देवाः अभिलषितं विजयं प्राप्तवन्तः, सुरवासिनः रक्षित्वा सर्वत्र गताः। यत्र देवसंघः अभवत्, तत् तीर्थं देवागम इति प्रसिद्धम्। सत्यज्ञाः ऋषयः देवागमं स्तुवन्ति। तत्र, हे नारद, अष्ट्यष्टिसहस्राणि शिवलिङ्गानि सन्ति। स पर्वतः देवागमः, प्रिय इति अपि प्रसिद्धः; तस्मात् तत् तीर्थं देवप्रियं इति प्रसिद्धम्।